Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Met kleine stapjes voorwaarts

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Met kleine stapjes voorwaarts

Van Eijsden: Verzet tegen samenwerking in zorg is hoogkerkelijk

11 minuten leestijd

"Dat 's HEEREN zegen op u daal'; Zijn gunst uit Sion u bestraal'." Een groepje ouderen in de recreatiezaal van het gereformeerd vrijgemaakte verpleeghuis De Wijngaard in Bosch en Duin zingt geheel Psalm 134, uit '1773', gedragen ritmisch en zonder begeleiding. Identiteit maakt wel degelijk uit in de zorg, ook in de ouderenzorg.

Voor de heren in een nevenzaaltje, algemeen directeur J. van Eijsden van De Wijngaard en van de verzorgingshuizen d' Amandelboom in Bilthoven en Arendshorst in Assen, directeur drs. A. de Heer van de christelijke thuiszorginstelling Curadomi, directeur drs. P. Eikelboom van het interkerkelijke verpleeghuis Nassau-Odijckhof en de verzorgingshuizen Sparrenheide en Rehoboth in Driebergen, en prof. drs. A. D. Bac RA, bestuurslid van de Stichting Verzorgingstehuizen Regio Oost (SVRO) van de Gereformeerde Gemeenten, is zorgverlening vanuit bijbelse identiteit een vanzelfsprekendheid. Vanuit het perspectief van de ouderenzorg, de thuiszorg en de palliatieve zorg bespreken zij het eind vorige maand gepresenteerde rapport "Zicht op zorg in de gereformeerde gezindte."

Een groot nadeel van het rapport is dat de tientallen behoudend hervormde verzorgingshuizen in den lande buiten beeld zijn gebleven, vinden Bac, Van Eijsden en Eikelboom. Bac vindt dat jammer, omdat dit plaatje van de gereformeerde zorg naar de overheid gaat. "De kans is groot dat de Haagse kliek ons op dit punt niet begrijpt. Overigens heb ik wel begrip voor deze keuze. Bij de afbakening van wie er wel en niet bij horen, kun je alleen maar fouten maken. Het is een verstandig offer, waardoor we wel een belangrijk stuk inzicht missen."

Nodig lijkt dus een aanvullende beschrijving van de behoudende protestants-christelijke verpleeg- en verzorgingshuizen, waar de zorgvisie is gefundeerd op de Bijbel en euthanasie uit den boze is. Wie moet dat inzicht geven? Bac: "Het zou me een lief ding zijn als ze zelf zo'n onderzoek zouden doen."

Mislukkingen

Samenwerking tussen gereformeerde zorginstellingen is nodig om bij de toekomstige reorganisatie van de zorg het hoofd boven water te houden, zo luidt de hoofdboodschap van "Zicht op zorg in de gereformeerde gezindte." De zorg wordt in toenemende mate georganiseerd vanuit de 31 zorgregio's. Bovendien moet de zorgverlener gaan luisteren naar de klant. Oftewel: het geld volgt de vraag, niet meer het aanbod.

Met samenwerking lijkt het in de gereformeerde zorg niet erg te vlotten. Weliswaar fuseerden Gliagg, GPZ en Glibw dit jaar tot Eleos, werken datzelfde Eleos, de SGJ en De Vluchtheuvel samen in de jeugdzorg, en doen de drie gehandicapteninstellingen van de (Oud) Gereformeerde Gemeenten (in Nederland), Siloah, Adullam en De Schutse -na een eerdere mislukking- een aantal dingen gemeenschappelijk, maar in de ouderenzorg botert het niet. Twee weldoortimmerde voorstellen van de Commissie Reformatorische Ouderenzorg mislukten enkele jaren geleden, naar verluidt omdat die blauwdrukken te concreet waren.

Onderling vertrouwen is daarom een eerste vereiste voor samenwerking, zo benadrukken de auteurs van het recent verschenen rapport, drs. J. J. Polder en H. van der Wal. Dat vertrouwen was tijdens de presentatie van het rapport afwezig. Het uitnodigingsbeleid was daar volgens Bac een voorbeeld van, maar hij wil geen voorbeelden in de krant.

Eén voorbeeld is tijdens het gesprek aanwezig. Eikelboom, directeur van het voorheen hervormde verpleeghuis Nassau-Odijckhof dat zijn personeel werft via het Reformatorisch Dagblad en waarvan ruim de helft van het personeel afkomstig is uit de gereformeerde gezindte, was niet uitgenodigd. Als lid van de steuncommissie volksgezondheid van de SGP-Tweede-Kamerfractie had hij er daarentegen wel kunnen zijn.

Kater

De drie die wel op de conferentie aanwezig waren, Van Eijsden, Bac en De Heer, vertrokken met "een kater" vanwege het door hen gesignaleerde onderlinge wantrouwen. Eerstgenoemde: "De vraag hoe samen te werken werd achterdochtig benaderd." Bac: "Onze zorginstellingen hebben gebrek aan ervaring met samenwerking. Dat leidt tot een gebrekkig besef van de nóódzaak tot samenwerking. Mensen zijn bang dat hun identiteit verwatert. Ze hebben het gevoel dat ze worden bedreigd. Op een bijeenkomst als in Rotterdam hoeft er maar één te zijn die dat zegt en dan zie je de mensen voorzichtig worden. Dan komt er een sfeer van: Het wordt weer niks."

Van Eijsden constateert dat de mensen uit de zorgpraktijk verder willen gaan met onderling samenwerken dan sommige kerkelijke leidslieden. "De gehele zorg vindt het tijd voor samenwerking, de een meer, de ander minder. Samenwerking tussen reformatorische zorginstellingen komt vooral in de praktijk tot stand. Mijn indruk is dat het massieve verzet daartegen hoogkerkelijk is, vanuit deputaten en curatoria. Ik vind dat geen dienend verzet." De Heer: "Kern van het probleem is dat de ene kerk de andere niet herkent en erkent als ware kerk. Volgens mij kan het nog lang duren voordat er een omslag in het denken is bereikt. Dat neemt niet weg dat de gereformeerde zorgaanbieders, ondanks dit verschil, kunnen samenwerken. Zij hebben elkaar nodig, vanwege hun gezamenlijke belangen."

Cultuurverschillen

Behalve kerkelijke weerstand zijn er ook andere factoren die samenwerking tussen zorginstellingen bemoeilijken. Daaraan dragen ook verschillen tussen de identiteit van de instelling, de sociale geografie en de streekaard van de cliënten bij, aldus Bac. Zijn SVRO beheert de verzorgingshuizen Bethesda in Den Dolder, Elim in Barneveld en Maranatha in Rijssen. "In Bethesda bijvoorbeeld is de sfeer heel anders dan in Maranatha. Vergelijk het met gezinnen. Die hebben ook een eigen karakter." Volgens Bac moet er geen samenwerking om de samenwerking komen. "Samenwerking behoeft de identiteit niet te bedreigen. Zij kan wel leiden tot gezamenlijke strategieën."

Hoe moeten deze principes worden omgezet in concrete stappen?

De Heer: "Samenwerking moet vooral gestalte krijgen in kleinschalige projecten, die met kleine stapjes voorwaarts gaan."

Bac: "Er moeten samenwerkingsmodellen komen zonder dat de exacte verschijningsvorm ervan vaststaat. Een federatie, zelfs een vereniging heeft voor sommigen al een bedreigend karakter. Maar je moet wel iets hebben geprobeerd. Daar zijn ook goede voorbeelden van, hoewel de omstandigheden vaak de samenwerking afdwongen."

Als voorbeelden noemt hij het ontstaan van Gereformeerde Sociale Academie De Vijverberg in Ede in de jaren '70, het Gereformeerd Psychiatrisch Ziekenhuis, het reformatorische verpleeghuis Salem in Ridderkerk en de Stichting Gereformeerde Zorgcentra Zuid-Holland, maar ook een substitutieproject (vervangende zorg) van Bethesda en De Wijngaard.

Stemmen met de voeten

Als de plannen van staatssecretaris Vliegenthart van Volksgezondheid, Welzijn en Sport doorgaan, stuurt de vraag van de cliënten in de toekomst de zorg aan. De Heer ervaart in deze omslag een bedreiging. "De mensen gaan stemmen met de voeten. Als kerkelijk meelevenden voor zorg alleen aankloppen bij algemene instellingen, kunnen identiteitsgebonden instellingen hun budget op den duur vergeten. Dat geldt met name in de thuiszorg."

Tegelijkertijd zitten er in vraaggestuurde zorg geweldige kansen, erkent De Heer. "In de zorgregio Zwolle behoort volgens het rapport 17 procent van de inwoners tot de gereformeerde gezindte. Dat biedt kansen voor christelijke instellingen."

Een ander voordeel van vraaggestuurde zorg is dat de invloed van de cliënten kan groeien. De Nederlandse Patiëntenvereniging (NPV) moet volgens De Heer proberen haar leden in de besturen van de regionale zorgkantoren te krijgen. Bovendien dient de NPV objectieve voorlichting te geven over (het belang van de keuze voor) identiteitsgebonden organisaties.

Gemengd

Toch reageert elke kerkelijke groepering weer anders als het aankomt op de keuze voor identiteitsgebonden zorg (en onderwijs). Van Eijsden: "Bij ons zitten, tot hun genoegen, veel bewoners uit de Gereformeerde Bond of de Gereformeerde Gemeenten, zelfs enkele rooms-katholieken, die een bewuste keuze hebben gemaakt voor De Wijngaard. Terwijl onze cultuur en sfeer duidelijk wordt gestempeld door de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Daarentegen krijgen wij nauwelijks christelijke gereformeerde bewoners én personeelsleden. Dat houdt natuurlijk verband met het staan in de wereld."

Eikelboom: "Maar ook met de taakopvatting van de barmhartige Samaritaan. Mijn zorg is dat een te grote nadruk op reformatorische zorginstellingen de goede elementen uit behoudende protestants-christelijke tehuizen wegzuigt, zodat de identiteit daar verwatert, en ook de palliatieve zorg daar verdwijnt. Dat is een risicovolle ontwikkeling die zich in het protestants-christelijk onderwijs al heeft voltrokken."

Bac: "Elke particulier staat voor zijn eigen vragen. Ik ken een hervormd verzorgingshuis waar de helft van de verzorgenden en 30 procent van de bewoners van de Gereformeerde Gemeenten is. Daar is toch niets verkeerds aan?"

Vraagonderzoek

Om de vraag naar identiteitsgebonden zorg duidelijk te maken is er volgens De Heer dringend behoefte aan een onderzoek daarnaar. "De vraag daarvoor ligt bij Oikonomos." De liefdadigheidsinstelling van de gebroeders Baan financierde ook het onderzoek dat leidde tot het rapport "Zicht op zorg in de gereformeerde gezindte". Zo'n vraagonderzoek is volgens Van Eijsden moeilijk uitvoerbaar. Dat leert hem een nog lopend onderzoek onder gereformeerden vrijgemaakt naar de behoefte aan gereformeerde verpleeghuiszorg. Bac ziet twee factoren die het beeld kunnen vertekenen: "Het is onduidelijk in hoeverre de ondervraagden sociaal gewenste antwoorden geven. Vervolgens weten we niet hoe mensen, wanneer ze echt zorg nodig hebben, zullen reageren."

De afstand van de kinderen tot hun ouders en inspraak van de kinderen zijn bij de keuze van een verzorgingshuis vaak doorslaggevend, denkt Van Eijsden. Eikelboom duidt het positief wanneer senioren kiezen voor een behoudend verzorgingshuis in hun eigen gemeenschap. "Dan kunnen zij hun sociale verbanden daar handhaven."

De Heer is voorstander van een identiteitsgebonden netwerk om technische problemen in de palliatieve zorg op te lossen, naast het bestaande Netwerk Palliatieve zorg voor Terminale patiënten Nederland (NPTN). Eikelboom: "Inderdaad, daar wordt soms heel luchtig over euthanasie gepraat."

Regionalisering

In de plannen voor de modernisering van het bekostigingsstelsel van de zorg, de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ), staat de regio centraal. Regionale zorgkantoren bepalen al de budgetten, regionale indicatieorganen (rio's) geven mensen toegang tot de zorg en instellingen moeten in principe hun cliënten uit de eigen zorgregio halen.

Het huidige stelsel zorgt voor grote problemen voor landelijk werkende instellingen, zoals De Wijngaard en Curadomi. Van Eijsden: "Regionale gelden lekken weg als cliënten uit andere zorgregio's bij landelijk werkende organisaties zorg vragen. Zorgkantoren willen dat voorkomen. En ík wil juist graag uitbreiding van het aantal bedden."

Bac: "Dáárom moeten we samenwerken. Om de overheid en de zorgkantoren te bewijzen dat we landelijk een belangrijke groep zijn. Zijn we in een bepaalde regio klein, dan moet er in een democratie toch specifieke zorg zijn voor zo'n groep met kleinere aantallen?"

Van Eijsden en De Heer bepleiten een landelijk zorgkantoor en een 32e zorgregio voor de landelijk werkende organisaties. Het zorgkantoor in Utrecht zou volgens hen die rol goed kunnen vervullen. Utrecht heeft 780 van de 1500 'landelijke' bedden in de ouderenzorg.

De Heer: "Ik pas ervoor een functionaris te benoemen die niets anders doet dan in de file staan om tijdens vergaderingen de naam van Curadomi een paar keer te noemen. Dat gaat ten koste van de zorg. Het lijkt me niet dat de staatssecretaris dat wil." Dat lijkt inderdaad zo. Staatssecretaris Vliegenthart van Volksgezondheid, Welzijn en Sport stond maandag tijdens een kamerdebat over de toekomst van de zorg niet afwijzend tegenover de suggestie van de RPF/GPV- en SGP-fracties voor één zorgkantoor dat verwijst naar landelijke instellingen. Tijdens dat debat leek overigens ook de angel van regionalisering uit de voorstellen tot modernisering van de AWBZ te worden gehaald.

Personeelstekort

De zorgvraag mag dan toenemen, knelpunt is het grote personeelstekort in de zorg. Een klein demografisch onderzoekje leerde De Heer dat de komende twintig jaar er 1 miljoen 55-plussers bijkomen, maar dat het aantal vrouwen tussen de 15 en 35 jaar, de groep van wie er het meest in de zorg gaan werken, met 160.000 afneemt. "Daar ben ik heel erg ongerust over. In Eindhoven gebeurde het al dat terminale patiënten zonder hulp hebben gezeten. Dat is Nederland op dit moment."

Van Eijsden: "Werken in de ouderenzorg is prachtig, ook in lagere functies. Het is niet alleen achter de sopwagen aanlopen. Je gaat met ménsen om. Maar we kunnen dat niet duidelijk maken. Achter de kassa bij Albert Heijn zitten lijkt een eerbaarder beroep dan in de zorg werken. Ik heb tien kinderen. Slechts een van hen gaat in de zorg werken. Dat vind ik jammer. Zeker in onze kringen zou het werk in de zorg in hoog aanzien moeten staan, als werken der barmhartigheid. Het is de taak van de diaconale gemeente, van het gehele kerk zijn om nieuwe keuzen te maken. Het diaconaat moet op de schop."

Dit is het vijfde deel in een serie over samenwerking tussen gereformeerde zorginstellingen. De vorige artikelen verschenen op 29 januari en op 3, 11 en 19 februari.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 26 februari 2000

Reformatorisch Dagblad | 50 Pagina's

Met kleine stapjes voorwaarts

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 26 februari 2000

Reformatorisch Dagblad | 50 Pagina's

PDF Bekijken