Bekijk het origineel

Bijna heel Brazilië viert uitbundig feest

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Bijna heel Brazilië viert uitbundig feest

Indianen voelen weinig voor viering 500e verjaardag ontdekking door Portugal

7 minuten leestijd

RIO DE JANEIRO - Deze maand viert Brazilië, op de uitbundige manier die het land eigen is, zijn 500e ontdekkingsjaar. Op 22 april van het jaar 1500 kreeg de Portugese zeevaarder Pedro Alvares Cabral land in zicht nadat hij door een navigatiefout van zijn koers naar India was afgedwaald.

Cabral zette voet aan wal, nabij het stadje Porto Seguro in wat tegenwoordig de deelstaat Bahia is, om het nieuwe land namens koning Manoel I in bezit te nemen. De exacte plek waar de brokkenadmiraal arriveerde ligt, toepasselijk genoeg, in het onlangs afgebakende indianenreservaat Coroa Vermelha (Rode Kroon). Hier verzamelen zich later deze maand tienduizenden indianen voor een alternatieve viering van het ontdekkingsfeest.

Admiraal Cabral noemde zijn ontdekking naar de brasilisbomen die hij in het nieuwe kroondomein aantrof, hoewel de eerste berichten over de vondst van een nieuw continent -de wereld ingestuurd door Venetiaanse spionnen in de haven van Lissabon- spraken over Papegaaienland of Land van het Ware Kruis.

Plundering

De Portugese zeevaarder was aanvankelijk teleurgesteld dat de indianen die hem op het strand hartelijk verwelkomden geen goud of edelstenen droegen. Integendeel: de eerste twee krijgers die op uitnodiging van de Portugezen aan boord van het vlaggenschip kwamen vroegen Cabral tevergeefs om het gouden kruis aan diens hals hing.

Maar al snel bleek dat de bossen die de heuvels en bergen van de omgeving bedekten met een weelde van groen bestonden uit bomen van waardevol hardhout. Amper een etmaal na aankomst begonnen de Portugezen met de plundering van het maagdelijke continent. Admiraal Cabral gaf zijn mannen opdracht het bevoorradingsschip Lemos gereed te maken voor de terugkeer naar Portugal en het te laden met stronken hardhout. Hierbij kregen zij hulp van de indianen die -diep onder de indruk van het snij- en kapvermogen van stalen bijlen en zagen- met grote ijver de gevelde woudreuzen naar het strand sleepten. Cabral bleef slechts negen dagen met zijn vloot in Brazilië, maar enkele maanden later volgden andere Portugezen om een begin te maken met een meer systematische exploitatie van de laatste koloniale aanwinst.

Portugal had geluk met de ontdekking van Brazilië. Het nieuwe land lag binnen zijn invloedssfeer zoals paus Alexander VI die in 1494 had laten vaststellen in het verdrag van Tordesillas en waarbij de Nieuwe Wereld was opgedeeld in een Spaanse en een Portugese helft. De koningen van beide landen hadden van de Heilige Stoel opdracht gekregen om in hun respectievelijke zones het rooms-katholicisme te introduceren en verspreiden.

"Met de eerste bomen die Cabral liet wegslepen begon een plundering die nu, een half millennium later, nog steeds voortduurt. Niet tevreden met alleen de vruchten van het land, roofden de Portugese kolonisten en de vele miljoenen die in hun voetsporen volgden ook het land zelf van de indianen. En hoewel iedereen deze geschiedenis kent, zijn er slechts weinigen die de impact ervan op de oorspronkelijke bewoners van dit land echt bevatten", vertelt Thini-a. Deze leraar van de nomadische Pataxo-indianennatie heeft zijn woon- en jachtgebied in de regio waar Cabral in 1500 arriveerde.

Rumoerig

Thini-a geeft leiding aan een groep van zes indiaanse onderwijzers die op scholen in heel Brazilië de "andere kant" van de officiële geschiedenis vertellen. "Wij voelen er niets voor om te feesten. Alle plichtplegingen, concerten, exposities en andere evenementen die op de agenda staan zijn eigenlijk diepe beledigend, want hoewel de regering zegt vol goede bedoelingen te zijn en zij de indianen een warm hart wil toedragen, ontbreekt bij de viering van vijfhonderd jaar Brazilië aan elke vorm van erkenning van het kwaad dat ons is aangedaan", zo concludeert Thini-a. Zalen vol met rumoerige leerlingen krijgt hij muisstil met vertellingen over het leven in indianenreservaten en het historische onrecht dat de "echte" Brazilianen ten deel viel.

"Dat er in ons land nog steeds indianen bestaan is iets dat wij amper beseffen. Het verandert je perspectief wanneer je erover nadenkt dat er hier iemand voor je staat die beleefd vraagt op te houden met de stille genocide door simpelweg te verklaren: Ik besta en ben ook een mens", aldus de zestienjarige Joyla Mirelas in Rio de Janeiro na het bijwonen van Thini-a's geschiedenisles.

"Het is verbijsterend om te ontdekken dat de jongeren van Brazilië enerzijds een haast mateloze fascinatie hebben voor de indiaanse cultuur, terwijl zij er anderzijds haast niets van weten. Dat laatste blijkt uit hun vragen. Soms moet ik nog uitleggen dat wij onze kinderen niet oppeuzelen en al evenmin in bomen wonen. Maar ik krijg ook meer directe en concrete vragen, zoals tot welke God wij bidden en hoe wij omgaan met de dood", aldus de indiaanse onderwijzer.

Jachtgebied

Historici becijferden dat Brazilië ten tijde van zijn ontdekking ongeveer 5 miljoen indiaanse bewoners had. Anderhalve eeuw later was dat aantal vermoedelijk reeds gehalveerd door geweld en de introductie van ziektes. Tegenwoordig telt Brazilië iets meer dan 350.000 indianen. Volgens de regering is er voor het eerst sinds de ontdekking evenwel sprake van een indiaanse bevolkingsaanwas. "Het is wellicht een gelukkig toeval, maar uit een recente telling onder indianen blijkt dat hun aantal in vijf jaar tijd met bijna 3 procent is toegenomen. Dat is weliswaar nog ver onder de bevolkingsgroei van de natie als geheel, maar het geeft aan dat het regeringsbeleid resulteert in althans enige bescherming voor de indianen", vindt Edivaldo Moreno van het Bureau voor Indianenzaken (Funai) in de hoofdstad Brasilia.

De Funai concludeerde dat de federale overheid van Brazilië per jaar vijf keer meer geld ter beschikking stelt voor het onderwijs en de gezondheidszorg van indianen dan voor 'gewone' inwoners van het land. "Dat is een hoopgevende tendens, maar de bedragen blijven mager. Het betreft hi er niet meer dan ongeveer 80 dollar per indiaan per jaar, terwijl uit onze berekeningen blijkt dat een behoorlijk zorg voor de bosbewoners ten minste een verdubbeling van deze begrotingspost vergt. Maar gezien de aanhoudende bezuinigingen is dat onhaalbaar", aldus Moreno.

Ook Thini-a erkent dat het politieke klimaat ten aanzien van de indianen is veranderd. "De wil om indiaanse gronden tegen indringers te beschermen en het historische onrecht enigszins te compenseren is aanwezig, maar de financiële middelen ontbreken nog", constateert de Pataxo-leraar.

Inmiddels telt Brazilië meer dan 200 indianenreservaten die tezamen een oppervlakte beslaan gelijk aan dat van Spanje, Portugal, Duitsland en Nederland bij elkaar. Ongeveer 12 procent van het nationale grondgebied is teruggegeven aan de indiaanse volkeren. De reservaten variëren in afmetingen van een unieke 'eenmans' woon- en jachtgebied in Rondonia met een oppervlakte van bijna 3000 hectare tot het reusachtige Xingu-reservaat in Centraal-Brazilië, dat ongeveer zo groot is als Zweden en waar zo'n 35.000 indianen leven.

Het afbakenen van reservaten is buitengewoon kostbaar. De federale overheid is wettelijk verplicht de veehouders financieel te compenseren wanneer zij hun bezittingen moeten afstaan. Deze betaling vindt zelfs plaats wanneer de herenboeren geen eigendomspapieren van hun bezit kunnen overleggen.

Opdringerig

"De meeste veehouders hebben hun gronden decennia geleden gewoon ingepikt of veroverd op het oerbos. Nu vragen zij er duizenden dollars per hectare voor, terwijl het duidelijk is dat deze gronden van ons zijn. Honderden indianen sneuvelden in de loop der jaren bij schermutselingen met opdringerige veehouders en goudzoekers. Zij hebben ons met geweld verdreven en noemen zich tegenwoordig het slachtoffer van het onteigeningsbeleid. Opnieuw wordt ons onrecht aangedaan. De compensatiegelden horen niet naar de boeren te gaan, maar naar de indianen", aldus Thini-a, die zijn leerlingen constant wijst op de "verdraaiingen" van de waarheid die de indianen van Brazilië zelfs vijfhonderd jaar na de komst van de eerste blanke kolonisten -twee ter dood veroordeelde matrozen die Cabral in Porto Seguro achterliet- nog steeds benadeelt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 april 2000

Reformatorisch Dagblad | 48 Pagina's

Bijna heel Brazilië viert uitbundig feest

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 april 2000

Reformatorisch Dagblad | 48 Pagina's

PDF Bekijken