Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Bepaalde liefde is voor geld te koop

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Bepaalde liefde is voor geld te koop

Bovag-voorzitter Hoekzema: Netelenbos gooit met rekeningrijden haar eigen glazen in

13 minuten leestijd

Laatst nam hij als notoire mijder van het openbaar vervoer een keer de tram van de Haagse binnenstad naar het Congresgebouw aan de De Wittlaan. Hij vond dat hij "netjes werd vervoerd voor niet al te veel geld, 4,50 gulden geloof ik." Een autogek wil hij niet heten, maar "gek op mobiliteit" is hij wel. Mr. Johannes Arnoldus Hoekzema (59), scheidend bondsvoorzitter van de Bovag: "Erg jammer dat de grote steden zich voor het rekeningrijden hebben laten paaien door Netelenbos. Met veel geld blijk je die liefde dus te kunnen kopen."

Eens een Zeeuw, altijd een Zeeuw. Zijn huis in Haastrecht is al verkocht, een huis in Oostburg (Zeeuws-Vlaanderen) wordt nog gezocht. "Terug naar de wortels, niet uit nostalgie, maar het is er schoon, veilig, ruim en niet druk. Wat je aan privacy mist in de Randstad, krijg je in Zeeland driedubbel uitgekeerd."

In de zomer van 1941 kwam hij in Oostburg ter wereld, als zoon van de burgemeester van die plaats. "Twee keer werd het hele dorp in puin geschoten: één keer door de geallieerden, één keer door de Duitsers."

Zijn vader, jurist van professie, wilde wel dat zoonlief in zijn voetsporen zou treden, maar John dacht daar wat anders over. Psychologie zou hij studeren. "Daaraan kwam veel wiskunde te pas. Met mijn gymnasium-alpha was dat een zware klus. De leraar die ons de ontbrekende kennis moest bijbrengen, deed dat met een zodanige verachting voor die 'domme' alpha-mensen, dat ik er na twee jaar zo de balen van had dat ik alsnog voor de rechtenstudie koos. Kreeg m'n vader dus toch nog z'n zin."

Op zekere dag solliciteerde vader Hoekzema als jurist bij de Bovag, maar hij kreeg gelijktijdig elders een baan. "Hij attendeerde de Bovag echter op die ándere Hoekzema, net afgestudeerd. Ik dacht in de advocatuur te gaan, maar werd toen, in 1967, benoemd tot hulpjurist bij deze brancheorganisatie. De belangrijkste lokker, ik zeg het eerlijk, was voor mij de auto van de zaak. In die tijd kreeg je dan een tweede- of derdehandsje van een medewerker. In mijn geval was dat een Ford Anglia. Op een dag werd ik aangehouden met dat ding. Jammer: bij de remproef door de politie begaven de remmen het. Kort daarna kreeg ik een nieuwe auto, een Opel Kadett. De Bovag had in die tijd nog een eigen wagenpark."

Hoekzema zou zijn hele verdere arbeidzame leven slijten bij de organisatie voor autobedrijven, fietsenmakers, autoverhuurders, pomphouders en bijna alle andere beroepsgroepen die iets met mobiliteit hebben uit te staan. "Een keer of drie, vier was ik van plan om te vertrekken, maar altijd kwam er wat leuks tussen. Toen ik zes jaar geleden na dertien jaar directeurschap opnieuw dacht ergens anders heen te gaan, werd ik gevraagd als bondsvoorzitter: de aanvoerder van alle besturen die onder de Bovag vallen. Ik was daarmee de eerste president die niet uit de eigen ledenkring voortkwam."

Exact vijf jaar geleden zei u in deze krant dat het debat over de -toenmalige- begroting van Verkeer en Waterstaat vooral moest worden gezien als opmaat voor de gesmeerde invoering van rekeningrijden over een jaar of vijf. Op het jaar van invoering na lijkt die verwachting uit te gaan komen.

"De lijst met argumenten tégen is sinds die tijd alleen maar langer geworden. Invoering van de Wet op het rekeningrijden is dweilen met de kraan open. Veel werkgevers zullen hun werknemers gewoon schadeloos stellen voor rekeningrijden. Ook gefaseerde invoering veroorzaakt alleen maar vertraging van de echte oplossing van het fileprobleem. De tijd om met afdoende remedies te komen, begint te dringen. Willen we onze sterke handelspositie binnen Europa houden, dan moet er snel iets gebeuren. Niet met omstreden en twijfelachtige maatregelen zoals rekeningrijden, maar met een goed doordacht, degelijk plan dat ons land in beweging houdt."

Klopt het dat de Bovag de laatste jaren 'reëler' is geworden in zijn opstelling? Uitbreiding van het wegennet is tegenwoordig een van uw wensen, voorheen leek het de enige optie.

"In het algemeen wordt een strijd op alle fronten tegelijk steeds meer de geldende formule. De term "ketenmobiliteit", dus een combinatie van verschillende vervoermiddelen om zo efficiënt mogelijk van A naar B te komen, is, grappig genoeg, ooit wel door de Bovag bedacht. Aanpassing van mobiliteitsgedrag is onmisbaar bij een gedegen aanpak van het congestieprobleem. Er zijn heel wat bij de Bovag aangesloten bedrijven die ermee experimenteren. De markt lijkt er open voor te staan."

"Wij roepen nog steeds dat er te weinig wegen zijn. Daar zijn vriend en vijand het wel over eens: de wegcapaciteit is te klein, het aantal stroken moet worden uitgebreid. Efficiëntere benutting is een van de oplossingen. Beïnvloeding van mobiliteitsgedrag is een tweede. Maar ook een aanzienlijke verbetering van het openbaar vervoer hoort erbij. Het openbaar vervoer is niet onze vijand, maar een natuurlijke bondgenoot. Een forse uitbreiding van wegen- en railnet is onvermijdelijk. Als we economische groei willen, dan komt er onvermijdelijk meer mobiliteit. Daar moet je dan dus de ruimte aan bieden."

Hoe doet minister Netelenbos het in uw ogen?

"Ze is op haar manier creatief. Het is geen slechte minister, maar ze is te veel gebeten op één onderwerp. Of ze beter is dan haar drie voorgangsters weet ik niet. Die hadden een chronisch gebrek aan geld, terwijl nu de miljarden voor het oprapen liggen. Daarom zeiden de grote steden ook "ja" tegen het rekeningrijden. Netelenbos rammelt met de goedgevulde buidel en drie steden gaan zomaar overstag. Heb je veel geld, dan kun je de liefde kopen. Dat is wat er nu is gebeurd. Wij betreuren dat zeer.

Vanaf het begin zijn we gekend in de opstelling van het onlangs uitgekomen Nationaal Verkeers- en Vervoersplan (NVVP), de mobiliteitsvisie voor de komende tien, vijftien jaar. Als Bovag waren we daarbij betrokken, maar ook als EVO en VNO-NCW, waarvan ik bestuurslid ben. Er zitten onmiskenbaar goede onderdelen in dat plan. Het is gewoon heel erg jammer dat Netelenbos zo koppig vasthoudt aan het rekeningrijden.

Het is zó onverstandig om aan invoering vast te blijven houden, want dat heeft een foute invloed op het draagvlak dat het hele NVVP nodig heeft en ook best wel ontvangt. De voorgestelde kilometerheffing krijgt een heel goed onthaal, dat blijkt uit alle reacties op dat idee. De variabele lasten van de auto worden hoger, de vaste kosten moeten navenant omlaag. Een perfect uitgangspunt, dat roepen wij al heel lang. Een goed idee, een prima visie, met draagvlak onder de burgers. Dat goede gevoel van de burger moet je niet frustreren door eerst nog het rekeningrijden in te willen voeren. Met zo'n doel voor de korte termijn gooi je je eigen langetermijnglazen in."

"Ga maar na. De invoering van het rekeningrijden duurt nog minstens twee jaar. De proef loopt vervolgens ook twee jaar, daarna de evaluatie. Evalueren kost in dit land altijd een jaar of drie. Een fabrikant als Siemens zegt dat de techniek voor invoering van een waterdichte kilometerheffing al over zeven jaar beschikbaar is. Dan zijn alle technologische problemen overwonnen. Daarom haakt Siemens ook af bij de bouw van de tolpoorten: rekeningrijden is bij voorbaat achterhaald. Ondanks de ferme uitspraken van Kok en Netelenbos vorige week in de Tweede Kamer acht ik de kans dat rekeningrijden er ooit komt vrijwel nihil.

Het draagvlak voor de kilometerheffing is enorm breed. Zelfs de Stichting Natuur en Milieu toont zich bij monde van directeur Van den Biggelaar voorstander. Wat wil je nog meer als verkeersminister, prachtig toch? De hele politiek omarmt het plan, de verschillende partijen claimen het zelfs als hún idee. Prima, vind ik perfect. Bij de Bovag stond het tien jaar geleden al in de eerste mobiliteitsvisie."

Maar wat moeten we dan de komende zeven tot tien jaar? In 1990 telden we in Nederland 6000 files, in 1994 bijna 14.000 en inmiddels zitten we, zegt u, tegen de 30.000 files, alleen op het hoofdwegennet.

"In dat opzicht schiet het NVVP schromelijk tekort. Wij hebben gevraagd om meer aandacht voor de korte termijn. Dat kan goed, snel en voordelig door het inzetten van de vluchtstrook als rijstrook op alle plekken waar dat veilig kan. Er is een klein aantal voorbeelden voorhanden, maar het idee wordt kennelijk niet voldoende opgepikt. Rijkswaterstaat is al een paar jaar bezig met evalueren. In een geheim document van hen staat dat spitsstroken goed zijn voor de verkeersveiligheid en de doorstroming, maar publicatie van die resultaten wordt nog steeds tegengehouden."

Het NVVP zegt: Mobiliteit mág. Mobiliteit is zelfs "fun", in de woorden van 'Tineke Tolpoort'. Dat is koren op de Bovag-molen.

"Er zitten veel goede dingen in het NVVP. Het is ook aardig om, in mijn geval, te zien hoe oude ideeën terugkeren. Ik werk 33 jaar bij de Bovag. Joop den Uyl zei destijds: "Iedereen een auto voor de deur." Mobiliteit werd tot een soort grondrecht verklaard. Toen volgde een lange periode van "mobiliteit mag niet meer". Het is vies, gevaarlijk en geldverslindend. Nu zijn we weer terug bij "mobiliteit mág". De vraag is nu alleen: Kán het ook? Want door het bestuurlijk en politiek gesteggel van de afgelopen jaren staan we wel op een enorme achterstand. Tot 2010 wordt er 20 tot 25 miljard gulden te weinig gereserveerd voor aanleg van infrastructuur. Ook voor de korte termijn is er een tekort: in de komende vijf, zes jaar moet er elk jaar een extra miljard worden ingezet voor snelle maatregelen om de boel draaiend te houden."

Vijf jaar geleden foeterde u over de miljarden die naar de Betuweroute en de hogesnelheidslijn-zuid gingen. Allemaal geld in een infraput zonder dat er op korte of middellange termijn één file door zou verdwijnen. Dat Bovag-geluid is inmiddels helemaal verstomd.

"We zaten toen erg in onze maag met de kostenoverschrijdingen die zomaar werden geaccepteerd: de voorbereidingen waren al te ver om nog iets terug te draaien. En op een gegeven moment moet je er natuurlijk wel over ophouden, er niet over blijven dooremmeren. Wel hebben we er recent nog voor gepleit om de Betuwelijn toch alsjeblieft multidisciplinaal aan te leggen, zodat hij tevens geschikt is voor vrachtwagens, in welke vorm dan ook."

Tachtig procent van de burgers is tegen rekeningrijden, nagenoeg alle maatschappelijke organisaties zijn dat ook. Toch lijkt het erop dat de plannen doorgaan. Een mankement aan onze democratie?

"De narigheid in dit geval is dat een deel van de uitvoering volgens afspraak decentraal zou gebeuren. Netelenbos belooft de grote steden verdubbeling van hun fondsen voor infrastructuur op het moment dat ze meewerken. Ze heeft die liefde, zoals gezegd, met grof geld gekocht. Utrecht houdt de poot stijf, dat krijgt Netelenbos nog niet geregeld. Evengoed kan ze besluiten tot aanleg. Dan krijgt Utrecht vooralsnog geen poortjes, maar de invloed van de maatregel rond Den Haag en Amsterdam zal -respectievelijk via de A12 en de A2- wellicht ook in Utrecht merkbaar zijn.

Overigens: de behandeling van het wetsontwerp moet nog wel plaatshebben. Als lid van de VVD zat ik jaren in de partijcommissie verkeer en waterstaat. De laatste keer dat ik daar aanwezig was, werd vastgesteld dat de VVD het rekeningrijden niet moest omarmen. Dat gebeurde later toch, want de afspraak kwam in het regeerakkoord terecht. Voor het CDA ligt het nu gemakkelijk: die kan vanuit zijn (op)positie gewoon tegen zijn. De PvdA is voor. De sleutel voor rekeningrijden ligt dus bij de VVD."

"Niemand popelt om dit wetsontwerp te behandelen. Het stond voor november op de agenda, het verschoof naar december en ik hoor nu al praten over begin volgend jaar. Alle 500 vragen over het eerste wetsontwerp zijn nog niet eens beantwoord. Wordt de tweede versie openbaar, dan zijn er wellicht duizend nieuwe vragen. Voordat die dan allemaal weer zijn beantwoord, gaan er misschien alweer stemmen op om het onderwerp maar over de verkiezingen heen te tillen. De betrokken gemeenten lachen dan in hun vuistje, want zij hebben het geld dan waarschijnlijk al binnen. Dat het zover komt, sluit ik niet uit. Rekeningrijden is tenslotte onverkoopbaar: je moet betalen voor het rijden op een weg die je eerder al tien keer hebt betaald. Het klopt gewoon niet met de democratische systematiek.

Netelenbos doet niet anders dan het regeerakkoord uitvoeren, en zij kan dat doen omdat er voldoende geld is. De bereikbaarheidsplannen van voorgangster Jorritsma bloedden altijd vanzelf dood op het gebrek aan middelen. Nu is de kwestie dat het hele land ertegen is, maar het kabinet toch doet wat is afgesproken."

Vraag aan alle automobilisten in een file wat ze daar doen, wat het doel is van hun verplaatsing. Veel ritten zijn vermijdbaar.

"Door gebruik te maken van de elektronische snelweg en door het aanpassen van werk- en schooltijden is een deel van de files te voorkomen. Carpoolen en meer fietsen helpt ook. Onderwijl groeit de automobiliteit natuurlijk wel verder: elk procent economische groei geeft 1,5 procent mobiliteitsgroei, zegt Netelenbos, en daarmee zit ze er niet ver naast. En digitaal werken is wel leuk, maar mensen zullen elkaar regelmatig willen blijven zien. Onlangs kwam hier iemand werken die lang had getelewerkt: de man was compleet vereenzaamd. Hij leefde helemaal op hier, met al die mensen om hem heen."

Openbaar vervoer, lang buiten beeld bij de Bovag, nu een natuurlijke bondgenoot.

"De bouw van een hoogwaardig Rondje Randstad, een snelle treinverbinding tussen de vier grote steden, is een uitdaging, vind ik. De Park and Ride-constructie: graag nieuw leven inblazen. De roep om kwaliteit bij de spoorwegen zoals die klinkt uit de mond van bijvoorbeeld Gerd Leers (CDA): prachtig. Of het idee van Hofstra om 30 procent van de aandelen NS in particuliere handen te geven: ga zo door. Investeren in de Randstad lijkt me beter dan het aanleggen van een fantastisch openbaarvervoernetwerk in Friesland of in de Achterhoek, hoe aardig de mensen daar ook zijn. Daar kun je beter inzetten op goede ontsluiting per auto. Het systeem moet wel goed zijn, want van de tot nu toe gebouwde transferia komt bijvoorbeeld geen lor terecht. Die dure bouwsels staan maar te staan, die formule is helemaal geflopt."

Netelenbos wil de verhouding met de ANWB herzien. Die club stapte boos uit het overleg met haar, bevreesd om te worden 'gestraft' voor zijn afwijzing van de tolpoorten. Ook met 'monopolisten' als Bovag en RAI wil de minister praten. Bang?

"Het is natuurlijk bijzonder vreemd dat wij die aankondiging krijgen op het moment dat de minister in "Het Buitenhof" over de ANWB-kwestie wordt ondervraagd. Dat kan wel netter, lijkt me. Verder ziet de Bovag de toekomst blakend van zelfvertrouwen tegemoet. Wij gaan concurrentie niet uit de weg, sterker nog: die hebben we nodig voor ons voortbestaan. De Bovag maakt de bretels voor de ondernemers die zelf hun broek op moeten zien te houden. Inderdaad, een prachtig beeld."

Waarom eist de Bovag in tijden van exploderende brandstofprijzen niet veel strenger het kwartje van Kok terug?

"Uit politieke opportuniteit hebben we op een gegeven moment gezegd: Dat kwartje moet dan maar, al stamt het uit de tijd dat de gaten in de schatkist ermee moesten worden gedicht. Er komt echter een begin van beleid aan -in mei 2001 weten we daarover wellicht meer- waarbij de automobilist een deel van zijn geld via een verlaging van de motorrijtuigenbelasting terugkrijgt. Want tien, vijftien jaar geleden bracht de automobilist 20 miljard gulden per jaar in, nu zitten we op 30 miljard. Zomaar doorgroeien naar de 40 miljard kan echt niet als daar niets iets van terugkomt."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Friday 24 November 2000

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Bepaalde liefde is voor geld te koop

Bekijk de hele uitgave van Friday 24 November 2000

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken