Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Slachtoffers van een geweldige list

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Slachtoffers van een geweldige list

Actie van noodlijdende akkerbouwers tegen slechte prijzen

8 minuten leestijd

BROUWERSHAVEN - Onder de akkerbouwers groeit de onvrede. Oorzaak zijn de lage graan- en aardappelprijzen en de hoge lasten van de overheid. De roep om acties wordt steeds luider. Sommige boeren eisen zelfs een ingrijpende verandering van de Europese landbouwpolitiek. "Wij zijn het slachtoffer van een geweldige list van de Verenigde Staten en de Europese Unie."

Akkerbouwer J. de Koeijer uit het Zeeuwse stadje Brouwershaven is druk bezig met de voorbereidingen voor het nieuwe seizoen. In de schuur staan de kunstmeststrooier en de pootaardappelen al te wachten. "Hopelijk gaat het met de opbrengst dit seizoen eindelijk eens beter, want de afgelopen jaren was het niet best. De opbrengst in kilo's was wel goed, maar niet die in guldens." Hij wijst naar de 50 ton aardappelen die nog in de koelcel zitten. "Wij krijgen ongeveer 12 cent per kilo, terwijl de kostprijs op dit moment 20 cent is. Er moet dus flink geld bij."

Historisch dieptepunt

Het gaat niet goed met de akkerbouw. Uit cijfers van het Landbouw-Economisch Instituut (LEI) blijkt dat de prijzen voor met name aardappelen en uien in 2000 gemiddeld nog lager waren dan in 1999, terwijl de kosten vanwege de duurdere olie, kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen fors stegen. Hierdoor staan de inkomens sterk onder druk. In 1999 teerde het eigen vermogen van de ongeveer 10.000 Nederlandse akkerbouwers gemiddeld in met 30.000 gulden, maar vorig jaar ging het zelfs om 44.000 gulden. Volgens het LEI zit de sector op een historisch dieptepunt.

De problemen in de akkerbouw zijn niet nieuw. Uit protest tegen de lage graanprijzen gingen de boeren tien jaar geleden massaal met hun tractors richting Den Haag. Ook nu zijn er al enkele acties gevoerd. Zo werd de afgelopen weken uit onvrede tegen de slechte aardappelprijzen de toegang tot enkele fritesfabrieken tijdelijk afgesloten.

De ergernis is groot, geeft De Koeijer, die voorzitter is van de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV), aan. "Het gaat dan niet alleen om flinke kritiek op de verwerkende industrie en de supermarkten vanwege de lage prijzen die wij voor onze producten krijgen, maar we worden nu ook geconfronteerd met extra lasten door de verhoging van de BTW en de invoering van de energieheffing. Blijkbaar heeft bijna niemand door dat het in de sector zo slecht gaat", zegt de Zeeuwse akkerbouwer, die samen met zijn broer een bedrijf van 100 hectare heeft.

De oorzaak van de lage prijzen is de flinke overproductie. Zo is er op de Europese aardappelmarkt van circa 45 miljoen ton een overaanbod van ongeveer 10 procent. Een oplossing voor dit probleem is niet eenvoudig, want aardappelen en uien zijn vrije producten die niet met Europese maatregelen kunnen worden beschermd.

Steunmaatregelen van de Europese Unie liggen overigens sowieso op dit moment niet voor de hand, omdat in 1993 onder druk van de Verenigde Staten wereldwijde afspraken zijn gemaakt om de handel in landbouwproducten ingrijpend te liberaliseren. Vooral de Europese Unie moest daarna vele prijsondersteunende maatregelen zoals voor graan afbouwen. Als gedeeltelijke compensatie kregen de boeren in de EU net als in Amerika inkomenstoeslagen.

In de optiek van de Nederlandse Akkerbouw Vakbond, die circa duizend leden telt, vormt het besluit tot vrijhandel de belangrijkste reden voor de huidige lage prijzen. "Het begon met graan. Wereldwijd nam de productie sterk toe, terwijl de bescherming minder werd. Hierdoor daalde de graanprijs in de Europese Unie van 40 naar 28 cent per kilo. Dat bedrag lag een stuk onder de kostprijs. Veel Europese boeren gingen daarom andere producten zoals aardappelen en uien verbouwen, waardoor ook hiervan de prijzen flink daalden. Alleen als er ergens een grote misoogst is, zoals door de enorme regenval in het najaar van 1998, brengen ze nog geld op."

Ramkoers

Het roer moet radicaal om, vindt de NAV-voorzitter. "Beschermende maatregelen van de overheid zijn noodzakelijk. Dat heeft niks te maken met het feit dat boeren steun nodig hebben om een armoedig bedrijfje in de benen te houden, maar in de landbouw zijn spelregels nodig om de markt te ordenen. De akkerbouw is niet te vergelijken met bijvoorbeeld industrieën. Die zoeken een locatie op waar ze het goedkoopste en beste kunnen produceren, maar die keus heeft een boer niet. Als je alles vrij laat, wordt het aanbod te groot. Dat zie je nu. Er is sprake van een wereldwijde crisis, want ook bijvoorbeeld boeren in Amerika en Canada zitten flink in de problemen en hebben hoge inkomenstoeslagen nodig om te kunnen overleven."

De liberalisering van de landbouwhandel is volgens De Koeijer een "geweldige list" van de Verenigde Staten en de Europese Unie. "De twee machtsblokken lieten de prijs zakken tot onder het niveau van de kostprijs en zeiden vervolgens dat dat de marktprijs was. Maar dit heeft niks met vrijhandel te maken, het is puur kunstmatig, want ze compenseerden de boeren gedeeltelijk met inkomenstoeslagen. Wij zijn het slachtoffer van de ramkoers van de VS en Brussel, die dominant willen blijven op de wereldmarkt. Maar ook de boeren in de ontwikkelingslanden zijn hiervan de dupe. Door de afspraken over liberalisering mogen zij hun eigen markt namelijk niet meer beschermen om hun productie op peil te brengen."

Dat de rek eruit is, bleek vorig jaar duidelijk tijdens de bijeenkomst van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in Seattle, aldus de NAV-voorzitter. "De Amerikanen dachten even in een week tijd een verdergaande liberalisering erdoor te kunnen drukken, maar vooral dankzij het felle protest van vele landen -die werden gesteund door boeren en milieuorganisaties uit heel de wereld- mislukte dat gelukkig."

Quota

Het huidige Europese landbouwbeleid, dat vooral uitgaat van meer liberalisering, minder steun en een nadruk op schaalvergroting, dient te worden omgebogen richting productiebeheersing, vindt de vakbond van de akkerbouwers. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de uitvoer van 25 miljoen ton Europees graan naar de wereldmarkt en de invoer van 55 miljoen ton veevoergrondstoffen zoals soja en maïsgluten in de EU.

De Koeijer vindt deze gang van zaken "idioot. Eerst exporteren we met veel subsidie graan, zodat deze uitvoer de prijs op de wereldmarkt bederft en vervolgens voeren we allerlei graanvervangers in. Het zou beter zijn om de eigen productie hier te gebruiken, zodat de import met 25 miljoen ton kan worden verminderd. Dat kan bijvoorbeeld door het invoeren van quota of heffingen. Het voordeel is dan dat er zowel in Europa als op de wereldmarkt een hogere prijs komt, terwijl de inkomenstoeslagen in de EU omlaag kunnen. Door afspraken over de productie heb je het lek dicht."

Uit een onderzoek van het LEI bleek dat het voorstel van productiebeheersing tot een hoger inkomen voor de boer leidt, terwijl er ook sprake zou zijn van aanzienlijke besparingen op de Europese landbouwbegroting. Door de hogere prijzen zou de Europese consument per jaar wel 70 gulden duurder uit zijn. "Dat is bijna niks."

Veel steun in Nederland heeft de NAV nog niet voor zijn plan. Minister Brinkhorst van Landbouw zit duidelijk op de EU-lijn en ook de grote boerenorganisatie LTO-Nederland ziet meer in liberalisering.

Tussen LTO en de vakbond botert het niet. "LTO beschouwt ons als wereldvreemd, maar het probleem is dat die club hoofdzakelijk let op wat Den Haag zegt, terwijl het Europese landbouwbeleid niet in Nederland wordt gemaakt. LTO moet beter letten op wat er in Frankrijk -het belangrijke Europese akkerbouwland- en elders ter wereld gebeurt. De kritiek op de vrijhandel neemt sterk toe. Eigenlijk zie je het nu ook in Europa al. Door de bse-crisis komt er ineens meer aandacht voor biologisch en kleinschaliger boeren, maar die ontwikkelingen zijn niet mogelijk in een vrije markt."

Spagaat

Om de problemen in de akkerbouw aan te pakken, is de vakbond in overleg met de Nederlandse overheid over onder andere compensatie voor de lastenverzwaring vanwege de vergroening van het belastingstelsel. "Boeren die verlies draaien kunnen nu geen gebruikmaken van de mogelijkheid van belastingaftrek."

Ook wil de NAV de spagaat in het Nederlandse landbouwbeleid aan de orde stellen. "Aan de ene kant staat duurzaamheid centraal, maar aan de andere kant ligt de nadruk op liberalisering. Dat botst. Juist akkerbouwers die zich concentreren op hun vak boeren het schoonst. Zij gebruiken bijvoorbeeld zo min mogelijk gewasbeschermingsmiddelen, maar worden wel het hardst getroffen door de lage prijzen van de vrije markt, omdat de extra zorg voor de planten niet wordt vergoed. Bovendien hebben zij geen tijd voor nevenactiviteiten die extra inkomsten opleveren, terwijl vele collega's dat wel hebben."

Met acties willen de boeren de komende tijd aandacht vragen voor hun problemen. Een onafhankelijke groep heeft hardere protesten aangekondigd, al is nog onbekend wat deze inhouden. De NAV kiest voor publieksvriendelijke acties", benadrukt De Koeijer. "Wij willen een duidelijk signaal afgeven dat er wat moet gebeuren. De akkerbouw heeft in Nederland zeker toekomst. De mogelijkheden zijn hier geweldig, maar dan is er wel een ander beleid nodig."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 21 februari 2001

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Slachtoffers van een geweldige list

Bekijk de hele uitgave van woensdag 21 februari 2001

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

PDF Bekijken