Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Varen door donker Den Bosch

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Varen door donker Den Bosch

4 minuten leestijd

's-HERTOGENBOSCH - Bijna geruisloos vaart de rondvaartboot de donkere gracht op. Duisternis omsluit de toeristen. Schipper Henk Hermes zet de schijnwerper op de voorplecht aan. Op de gewelven kruipen talloze spinnen, torretjes en andere insecten. De gids wijst naar boven. "Kijk, we varen nu onder het stadhuis van 's-Hertogenbosch door."

Varen op de Binnendieze in hartje Den Bosch is het maken van een tocht door het eeuwenoude stelsel van alle waterlopen binnen de muren van de stad. Ruim eenderde van de totale lengte van de grachten is overdekt. De rondvaart met schipper Henk Hermes van Stichting Binnendieze in 's-Hertogenbosch neemt ongeveer drie kwartier in beslag.

Al direct bij de start van de rondvaart aan de Hinthamerstraat duikt de boot het eerste donkere gat in. Nog vele zullen volgen. Boven de zogenaamde overkluizing staat een huis dat nu dienstdoet als restaurant.

"In de zestiende eeuw stond de stad zo vol huizen dat vaak over het water heen werd gebouwd", vertelt Hermes. Enkele ramen die uitkomen op de gracht zijn dichtgemetseld. "In de tijd van Napoleon werd er belasting geheven op ieder raam. Vandaar dat mensen hun vensters dicht lieten maken."

Spitsbogen

De boot glijdt onder diverse soorten gewelven door. Geen enkele boog is hetzelfde. "Iedereen bouwde in die tijd naar eigen inzicht. Je ziet nu bijvoorbeeld spitsbogen en ronde bogen in allerlei afmetingen." Ook de breedte van de gracht verschilt. Op een gegeven ogenblik is de gracht zo smal dat de schipper er achteruit in vaart. Keren is namelijk onmogelijk.

De rondvaart gaat onder prachtig recent gerestaureerde gewelven door. Aan andere eeuwenoude overkluizingen hoefde nooit iets te worden gedaan. Hermes: "Waarschijnlijk komt het door de laag teer die er aangebracht is. Die heeft ervoor gezorgd dat de stenen goed geconserveerd bleven." Ter hoogte van de waterlijn is bij verschillende gewelven een hardstenen rand aangebracht. "De eigenaren waren rijke mensen, want de meesten konden deze stenen niet betalen."

De schipper vaart de overkluizing van de Verwersstroom in. In de zeventiende en de achttiende eeuw werd boven de gehele gracht gebouwd. Behalve het gepruttel van de elektrobuitenboordmotor is er niets te horen. De stem van de schipper echoot door de ruimte. Er waait zelfs een fris windje.

Fris ruikt het er ook. Dat was tot enkele tientallen jaren geleden wel anders. Eeuwenlang hebben de Bosschenaren via het stromende water van de Binnendieze zich ontdaan van hun afval. Daar waren ook nauwelijks bezwaren tegen, omdat het water over voldoende zelfreinigend vermogen beschikte.

Schadelijk

Door de Industriële Revolutie en door het dumpen van grote hoeveelheden schadelijke stoffen is dat dramatisch veranderd. De laatste decennia is de situatie weer wat verbeterd. In 1971 loosden er nog circa 850 panden rechtstreeks op de Binnendieze. Dat is nu voorbij.

Eeuwenlang was de Binnendieze een belangrijke transportroute. De grote schepen zakten de rivier De Dieze af om in de haven van 's-Hertogenbosch hun waren uit te laden. Kleine schepen vervoerden de waren verder het binnenland in.

De inwoners van de stad gebruikten het water uit de Binnendieze voor de drinkwatervoorziening, om te wassen, om in te zwemmen en om te blussen. Ook ambachtslieden zoals lakenververs, lakenvolders, leerlooiers en bierbrouwers hadden water nodig. Lakenververs en leerlooiers haalden vaak schoon water op en brachten vuil water terug.

De belangrijkste straten van de stad -Hinthamerstraat, Vughterstraat, Orthenstraat, Verwersstraat en Postelstraat- zijn langs de grachten aangelegd. Tussen de huizen bevonden zich tal van smalle steegjes die leidden naar de werkmanshuisjes, werkplaatsen en pakhuizen op de achtererven. Om ruimte te winnen werden vaak muren langs de Binnendieze gebouwd om gemakkelijk te kunnen laden en lossen van erf naar schip.

Aan het eind van de negentiende eeuw werd de Binnendieze nog nauwelijks voor transport gebruikt. De aanleg van de Zuid-Willemsvaart vanaf 1822 tussen 's-Hertogenbosch en Maastricht speelde hierin een belangrijke rol. Talloze oude waterlopen verloren hun functie en werden gedempt.

Stank

In 1964 nam de gemeenteraad het besluit alle grachten in de stad te dempen. Vier jaar later werd er een enquête gehouden onder de Bossche bevolking. Bijna 80 procent sprak zich vóór demping uit. Het water was door de lozingen zeer ernstig vervuild en verspreidde vaak een enorme stank.

Dankzij ingrijpen van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg werd de Binnendieze als monument aangewezen. Het gemeentebestuur wijzigde zijn beleid en van 1973 tot en met 1998 werd er volop gerestaureerd aan de Binnendieze. Deze operatie kostte tussen de 40 en 50 miljoen gulden.

Hermes is er blij mee: wat hem betreft mogen alle Bosschenaren zich wel in hun handen knijpen dat de grachten zijn behouden.

Dit is het vierde artikel in een serie over de "achterkant van de stad": waterrijke plaatsen gezien vanaf de singels en grachten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 2 augustus 2001

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Varen door donker Den Bosch

Bekijk de hele uitgave van donderdag 2 augustus 2001

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken