Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Zingende kleuren van de liefde

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Zingende kleuren van de liefde

Chagall-museum in Nice toont meesterwerken met een bijbelse achtergrond

6 minuten leestijd

Wie het Musée National Message Biblique Marc Chagall in Nice binnengaat, komt in een wereld met stuk voor stuk adembenemende meesterwerken die allemaal op de Heilige Schrift zijn geënt. Een bezoek aan een museum met een bijbelse achtergrond, waar de kleuren van de liefde zingen.

De Bijbel, althans het Oude Testament, was geen onbekend boek voor de Russisch-Joodse schilder Marc Chagall (1887-1985). Chagall werd geboren in een vroom Joods gezin in de Wit-Russische stad Vitebsk. Moshe Segall, zo luidt zijn eigenlijke naam, was de oudste van negen kinderen. Zijn moeder had een kleine kruidenierswinkel, zijn vader werkte in een haringafslag.

Moshe en zijn broers en zusters werden in liefde grootgebracht. Later zei Chagall over zijn jonge jaren in Vitebsk: "De liefde waarmee ik ben opgegroeid heb ik in mijn binnenste nooit opgegeven, net zo min als de belofte die in de liefde voor de mens besloten ligt. In ons leven is er, net als op het palet van de schilder, maar één kleur die het leven en de kunst zin geeft, de kleur van de liefde."

De Segalls waren niet het enige Joodse gezin in Vitebsk. De 50.000 inwoners tellende stad bestond voor de helft uit chassidische Joden; de andere helft was Russisch-orthodox. Beide groepen hadden grote invloed op Chagall. Dat blijkt uit zijn werk; Chagall schilderde de boeren op het land, de eenvoudige handwerkslieden en winkeliers van het getto, die alles wat niets met het geloof te maken had negeerden.

Uniek

Bij de chassidische Joden lag de nadruk niet zozeer op de studie van de thora als wel op de mystiek, op het gevoel. De chassidische Joden stonden in een rijke traditie van vertellingen en legendes. De jonge Chagall werd ondergedompeld in deze wereld. De Bijbel boeide hem. "Ik vond hem altijd de grootste bron van de poëzie van alle tijden. Steeds heb ik gespeurd naar zijn weerspiegeling in het leven en in de natuur. De Bijbel is als het ware een weerklank van de natuur en ik heb geprobeerd dit geheim door te geven", zei Chagall eens.

Al snel begon hij de brandende lichten van de sabbatskaarsen met de ogen van de schilder te zien. Chagall nam de boodschap van de bijbelse verhalen en figuren in zich op en gaf die op zijn eigen wijze door. Hij vertelde en vertaalde de bijbelse verhalen in zijn schilderwerken. Chagall zelf: "Als een schilder Jood is en het leven uittekent, hoe zou hij dan Joodse elementen uit zijn werk kunnen weren? Als hij goed is, biedt zijn schilderij nog veel meer. Het Joodse element is er dan wel in, maar afgezien daarvan zal zijn kunst een universele betekenis hebben."

Chagall schilderde ook regelmatig de gekruisigde Christus. Het ging hem om de lijdende Jezus, Die hoort bij het Joodse volk dat ook zo veel lijden te dragen heeft gekregen. Deze Jezus is voor hem een symbool van hoop.

Het is opmerkelijk dat Chagall als chassidische Jood kunstschilder werd. De Tien Geboden verbieden het maken van gesneden beelden van God; sommige chassidische stromingen trekken de lijn door en zeggen dat er ook geen afbeelding van de mens mag worden gemaakt, omdat die naar Gods beeld is geschapen. Bij Chagall thuis lag er geen verbod op beeldhouwen en schilderen, maar zijn ouders konden er ook niet veel waardering voor opbrengen.

Chagall ontwikkelde zich tot een unieke kunstenaar; hij is niet in een bepaalde stroming onder te brengen. Hij was een eenling met uitgesproken ideeën. Om zijn werk te omschrijven worden woorden als "poëzie" en "mystiek" gebruikt. Chagall schilderde de wereld van de liefde en de verwondering. Hij was een verteller, een schilder van de gedachtenis. Chagall over zijn eigen werk: "Het wezenlijke is de kunst, de schilderkunst, een schilderkunst die geheel anders is dan wat iedereen ervan maakt. Maar welke? Zal God of iemand anders mij de kracht geven om in mijn doeken mijn adem te blazen, de adem van het gebed en de rouw, het gebed om de verlossing en de wedergeboorte?"

Schenking

Zijn werk bleef niet beperkt tot de Bijbel, maar toch zijn Chagalls ontroerendste en oorspronkelijkste schilderijen geïnspireerd door de Schrift. Hij noemde ze het liefst "zijn boodschap." In de jaren vijftig vatte hij het idee op zijn grote religieuze schilderijen in een gebouw onder te brengen. Deze gedachte is voor een deel gerealiseerd in 1973, toen het Musée National Message Biblique Marc Chagall werd geopend. Het bevat zeventien doeken die Chagall in de zeven jaar daarvoor aan de Franse staat had geschonken.

Het gebouw, gesitueerd op de antieke Cimiez-heuvel in Nice, is een ontwerp van de architect André Hernant. Van de zeventien doeken gaan er twaalf over verhalen uit Genesis en Exodus. De andere vijf bezingen de liefde van het bijbelse Hooglied.

Chagall had het liefst de eerstgenoemde twaalf doeken, qua omvang de grootste, opgehangen in de oude kruiswegkapel van Vence, die twaalf muren telt door haar Latijnse kruisvormige structuur. Het getal twaalf, hoe kan het ook anders, sprak hem enorm aan: had Israël geen twaalf stammen? En droeg de hogepriester in het Oude Testament niet twaalf edelstenen?

Bij de opening van het museum zei Chagall dat hij de schilderijen in dit huis wilde laten "zodat de mensen kunnen proberen een zekere vrede te vinden, een zekere spiritualiteit, een zin voor hun leven. In mijn gedachten vertegenwoordigen deze beelden niet de droom van een volk, maar die van de mensheid."

De schilder zag ervan af zijn doeken van commentaar te voorzien. "Kunstwerken moeten voor zichzelf spreken. Vaak spreekt men over mijn kleurgebruik: op welke manier of in welke vorm de kleuren zijn aangebracht. Kleur is bij mij een aangeboren iets. Ze staat los van de vorm of wat dan ook."

Hij voegde eraan toe: "Is het niet de liefde die schilderkunst en kleur inspireert? Is schilderkunst eigenlijk niet een afschaduwing van ons innerlijke leven? Misschien zullen jonge en minder jonge mensen in dit museum komen om hier een ideaal van de broederschap en de liefde te vinden, zoals mijn kleuren het gedroomd hebben. En iedereen, om het even tot welk geloof hij of zij behoort, zal hierheen komen en samen over deze droom spreken. Is deze droom mogelijk? In deze kunst is net als in het leven alles mogelijk, als de liefde maar de hoeksteen is."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 20 augustus 2001

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

Zingende kleuren van de liefde

Bekijk de hele uitgave van maandag 20 augustus 2001

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken