Bekijk het origineel

Kerk wegens Kerst gesloten

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Kerk wegens Kerst gesloten

Schotse christenen vinden viering van feestdagen heidens en onbijbels

7 minuten leestijd

Vier eeuwen geleden bespiedde een Schotse kerkenraad enkele bakkers om te zien of zij zich wel aan de regels hielden en geen kersttaarten bakten. Winkeliers die hun winkels gesloten hielden tijdens de kerstdagen moesten in het openbaar schuldbelijdenis doen. Er leefden principiële bezwaren tegen het kerstfeest. Bij de leden van enkele Schotse kerken komt het woord Kerst nog steeds niet in hun woordenboek voor. Tijdens de feestdagen zijn de kerkdeuren dicht en de ramen donker.

De Free Presbyterian Church is een van de kleine kerkverbanden in Schotland die zich distantiëren van de kerstfeestviering, in navolging van Schotse hervormers zoals John Knox. In het tijdschrift van de Free Presbyterian Church uit 1998 schrijft een predikant dat protestanten die een kerstboom opzetten in huis, school of kerk, eigenlijk de afgod Baäl vereren. De kerstfeestviering is een heidens gebruik dat door de Rooms-Katholieke Kerk is overgenomen om de geboorte van Christus te herdenken. De Babylonische koningin van de hemel Semiramis en haar zoon Tammuz, vaak uitgebeeld als een moeder met een kind op de arm, zijn door de kerk van Rome omgedoopt tot de maagd Maria en het kindje Jezus. Populaire kerstliedjes zijn veelal niets anders dan een ode aan Tammuz of Baäl, de zonnegod van het vroegere Babylon. Datzelfde geldt voor het versieren van bomen en het houden van een feest.

Mis

Het woord Kerstmis (Christmas) is een combinatie van de naam van Christus en het woord mis, het woord voor de rooms-katholieke eredienst. In 1560 kozen de Schotse hervormers daarom voor de rigoureuze maatregel de gehele kerstfeestviering af te schaffen. Het eerste artikel van het door hen samengestelde "Book of discipline" (Boek der tucht) noemt het houden van de heiligendagen die door de papisten zijn uitgevonden als een van de zaken die "verdoemelijk zijn ten opzichte van de zaligheid." Kerstfeest hoort hier ook bij en heeft dus -voor orthodoxe christenen in Schotland- al vierenhalve eeuw geleden het leven gelaten. Net als kerststerren, rijkelijk gevulde tafels en engelenhaar in een den, is ook de kerkgang niet aan de orde. "Het vieren van het kerstfeest vindt zijn oorsprong niet in het Woord van God", stelt mevrouw MacLeod, predikantsvrouw en lid van de Free Presbyterian Church. "De Schriften verplichten de Kerk van God om de dood van Christus te blijven gedenken, maar over het herdenken van Zijn geboorte wordt niet gerept. De datum daarvan is bovendien onbekend. Het moet een warm seizoen zijn geweest omdat de schaapherders in de velden de wacht hielden over de kudde. Het tijdstip van de kerstviering is dus verkeerd gekozen. Daarnaast verbiedt de Bijbel het vieren van 'heilige' dagen, behalve dan die genoemd in het vierde gebod."

Heidens

In Nederland zijn de kerken op kerstmorgen echter overvol. Wat vindt mevrouw MacLeod van christenen die wel kerstfeest vieren en de geboorte van Jezus Christus op dat tijdstip wel herdenken? "Het is hoogst eigenaardig dat de enige ware en levende God wordt aanbeden op zo'n heidense en antichristelijke manier. Op verschillende plaatsen in de Bijbel staat dat je God tart wanneer je in het aanbidden en vereren van God heidense elementen gebruikt." Toch zijn er ook Schotse christenen die de twee dagen in december reserveren voor kerkgang en herdenking. Mevrouw Penman en haar man zijn actief in de Church of Scotland, de Schotse volkskerk. Hun gemeente wordt wel aangeduid als "evangelical", wat in de Engelstalige wereld zoveel betekent als "bijbelgetrouw". Het echtpaar behoort duidelijk tot de behoudende vleugel van de Church of Scotland. "Wij vieren kerstfeest om te gedenken dat God Zijn Zoon als mens naar deze wereld zond om ons te verlossen. Met deze manier van kerstfeest vieren willen we bovendien een getuigenis geven aan diegenen die niet naar de kerk gaan." Het is mevrouw Penman bekend dat het feest een heidense oorsprong heeft, maar dit deert haar verder niet. "De christenen hebben de betekenis hiervan aangepast om de bijbelse waarheid te kunnen verklaren, zelfs nog voordat de Rooms-Katholieke Kerk eraan te pas kwam."

Audiovisueel

Engeland en Schotland staan bekend om enkele audiovisuele kersttradities. Op de middag van eerste kerstdag houdt de koningin-moeder haar kersttoespr aak op televisie en de meeste Britten laten geen oog van haar af. De Queen's Speech is onlosmakelijk verbonden met de kerstdagen, evenals de Christmas Carols, live uitgezonden op de radio. Een derde element is de traditionele Christmas Cake, die wordt opgediend tijdens de "tea". Vanzelfsprekend hebben er daarnaast allerlei kerstdiensten, kerstfeesten en kerstspelen plaats. De familie MacLeod, met name het kroost, is echter niet van de partij. "Onze kinderen blijven thuis wanneer deze dingen plaatshebben", zegt mevrouw MacLeod. En ze hebben "lots of fun", voegt ze eraan toe. De predikantsvrouw merkt op dat hun principes gewoonlijk wel gerespecteerd worden door de onkerkelijke mensen om hen heen, maar begrijpen doen ze het niet. "Hoe kunnen ze onze standpunten begrijpen? Het heidense karakter van Kerst wordt nog maar in een paar kerken in ons land genoemd en verklaard."

John Knox

De eerste Schotse hervormers hielden aanvankelijk de kerstfeestviering in ere. Ook John Knox was tijdens zijn verblijf in Engeland bekend met het gebruik van de feestdagen. Op kerstdag "in het jaar onzes Heeren 1552" preekte hij in Newcastle, hoewel hij zich moeilijk kon verenigen met het ritueel van de Engelse kerk die, ondanks de calvinistische leer, veel roomse gebruiken handhaafde. Later, toen de kerstviering al zes jaar was afgeschaft, deed de Schotse kerk tevens afstand van andere feestdagen zoals Pasen en Hemelvaartsdag. Ook het herdenken van het lijden van Jezus Christus verdween. De kerk had nu afgedaan met alle "buitenschriftuurlijke kerkelijke inzettingen." De overheid echter had geen problemen met het kerstfeest en onder het volk waren de uitwassen niet te stuiten. De kerk verzette zich hevig tegen de "ceremoniën, maaltijden en andere ijdelheden." In 1575 beklaagde de kerk zich over de stad Dumfries, waar kerstdiensten werden gehouden, en over Dumbarton, waar de kerstmaaltijden "de harten van het volk wegstalen", maar deze hardnekkige, eeuwenoude gewoonten bleken moeilijk uitroeibaar. Dat blijkt uit de kerkelijke registers, waarin een groot aantal tuchtgevallen voorkomt. Zoals in de kerkenraadsnotulen van Glasgow, waar winkeliers die op de kerstdagen hun winkels dichthielden, gedwongen werden in het openbaar schuldbelijdenis te doen. Tevens liet de kerkenraad nagaan of de bakkers "Yule Meat" (kersttaarten) bakten. In Aberdeen beboette de kerkenraad een aantal leden wegens "het spelen, dansen en zingen van liederlijke verzen op de kerstdag."

Mistletoe

In sommige Amerikaanse staten, zoals het puriteinse Massachusetts, was kerstfeest vieren een misdaad. "Just one sprig of mistletoe, ho ho ho, into the stocks with you." Zelfs met een twijgje van de mistletoe, een parasietenplant, ook wel vogellijm genoemd, kon je al in het "blok" worden gezet. De heidense druïdenpriesters uit de Oudheid zagen deze plant als een belangrijk geneesmiddel of wonderplant. In Engeland neemt de mistletoe-viering een plaats in tijdens de feestdagen. In de zeventiende eeuw werden er van hogerhand verschillende besluiten genomen en weer herroepen, waardoor de "holy days" dan weer ingesteld, dan weer afgeschaft werden. Zoals de vernieuwing van het Gereformeerd Verbond (Covenant), dat in 1638 een einde maakte aan de onderhouding van de feestdagen. (Dit was in 1618 opgenomen in de zogenaamde artikelen van Perth, uitgevaardigd door de toenmalige Engelse koning Jacobus.) De kerstdagen verdwenen van de kerkelijke kalender, totdat aan het einde van de negentiende eeuw een wind van liturgische vernieuwing de besluiten van de covenanters omver blies. Sindsdien worden in de Kerk van Schotland de feestdagen weer in ere gehouden, waardoor zij op dit punt niet meer van de Engelse staatskerk verschilt.

Commercie

De MacLeods kennen ook de andere feestdagen als Pasen en Hemelvaartsdag niet, in tegenstelling tot de familie Penman. "We vieren Pasen vanuit een traditie", betoogt Penman, "eveneens om onszelf eraan te herinneren dat het een christelijke feestdag is en geen commercieel feest." Een aantal Engelse christenen dat zich verzet tegen de commercialisering van het kerstfeest, heeft daarvoor een slogan bedacht: "Jesus is the reason for the season" ("Jezus vormt de reden voor het (kerst)seizoen") Deze slogan is niet bekend bij de families MacLeod en Penman, desalniettemin kan Ellen Penman zich er wel in vinden. Een steuntje in de rug te midden van al de commercie, is haar mening. MacLeod echter is niet te spreken over dit geheugensteuntje. "Het kerstfeest dankt zijn bestaan aan de hersenspinsels van mensen. Het is niet een instelling van de Heere Jezus Christus. En het is maar de vraag of de Heere Zijn Naam geassocieerd wil zien met "hun seizoen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 20 december 2001

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Kerk wegens Kerst gesloten

Bekijk de hele uitgave van donderdag 20 december 2001

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken