Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Eenvoud spreekt groot publiek aan

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Eenvoud spreekt groot publiek aan

Urker visserskoor Crescendo bepaalt componeerplannen Meindert Kramer

6 minuten leestijd

Al tientallen jaren schrijft Meindert W. Kramer liedzettingen voor mannenkoor. Zo'n 200 kleinere en grotere muziekwerken ontstonden in die tijd. Hoe? In ieder geval door heel goed de (psalm)tekst te lezen. En verder? "Het komt zo maar naar je toe. Ik heb een tekst en daar schrijf ik akkoorden bij die de loop van de melodie en de tekst ondersteunen."

Tientallen mannenkoren in Nederland zingen de composities van Meindert Kramer. Toch zijn slechts enkele werkjes officieel uitgegeven: een paar bij Universal Songs en enkele bij de Bond van Zangverenigingen der Gereformeerde Gemeenten. Koren die iets van hem willen zingen, bellen meestal gewoon naar Urk en krijgen dan voor een gering bedrag toestemming een bepaald lied voor eigen gebruik te vermenigvuldigen. Voor contacten met uitgevers liep Kramer nooit erg warm, waarschijnlijk omdat hij in eerste instantie alleen voor eigen gebruik schreef. Zijn klanten woonden evenals hij op"de bult" (Urk) en hij dirigeerde ze zelf.

In de Urker woonkamer van de familie Kramer staat een beeldje van een dirigent in volle actie; "1955 Crescendo 1999" staat er onder. Christelijk Urker Visserskoor Crescendo en Meindert Kramer horen sinds mensenheugenis bij elkaar. Het koor werd in 1953 door vader Louwe Kramer opgericht. Zoon Meindert was als twaalfjarige al in de voetsporen van zijn vader getreden als organist van de Bethelkerk; in 1955 nam hij ook het Crescendo-dirigeerstokje van zijn vader over. De nieuwe dirigent werkte bij de Amsterdamse Bank. Hoewel die tot zaterdagavond open was ten gerieve van de thuisvarende vissers kon hij in de week de repetitie voorbereiden. De koorleden -in die tijd bijna allemaal de hele week op het zoute water- verzamelden zich op zondagavond om te zingen.

Arrangement

Er was in die jaren volgens de dirigent niet zoveel muziek voor mannenkoor te vinden. Uit een van de dikke archiefmappen waarin de geschiedenis van het koor is vastgelegd, haalt Kramer een oud programma. "Scheepke onder Jezus' hoede" en "Als ik Hem maar kenne" van F. Pijlman; verder muziek van Leo Smeets, Piet Kiel en Herman de Wolf. Kramer blikt terug: "Daarnaast was er vrij weinig beschikbaar, zeker als je iets zocht dat wat uitgebreider was en waar wat meer leven in zat. Ik was zelf nogal gecharmeerd van de psalmbewerkingen van Jellesma, over de Psalmen 118, 84 en 146 bijvoorbeeld. Die bewerkingen hadden gedeelten voor solo of duet, vierstemmige stukken met een vrije melodie, maar ook de bekende psalmmelodie. Omdat zoiets niet voor mannenkoor bestond, ben ik zelf begonnen die muziek te arrangeren. De melodie blijft dan hetzelfde, maar de harmonieën moet je aanpassen aan de mogelijkheden van een mannenkoor."

Het bleef niet bij het arrangeren van andermans werk. In de jaren '60 volgden eigen composities, hoewel Kramer bijna altijd van bestaande melodieën bleef uitgaan. De werken ontstonden aan de piano, met als sturende gegevenheden de tekst van het lied en de klank van het koor in het achterhoofd.

In de laatste "Zangkoerier" van Crescendo gaf de oud-dirigent een kijkje in zijn componeerkeuken: "De laatste tijd ben ik (op mijn manier) bezig om een arrangement voor mannenkoor te maken van twee psalmmelodieën. Een dubbelpsalm dus. De melodie van elk van die psalmen afzonderlijk speelt daarbij een grote rol en daarnaast de harmonisatie. Deze bezigheid geeft naast inspanning ook veel ontspanning en kan soms veel tijd in beslag nemen. () Al doende kregen de Psalmen 115 en 52 muzikaal gestalte en begon ik met de toepassing van de tekst. Tientallen keren las en herlas ik de teksten van deze prachtige psalmen! Ondanks dat ik bij het arrangeren de teksten al gedeeltelijk had toegepast, maakten ze bij het herlezen pas diepe indruk op mij. Met gemengde gevoelens ben ik toen met de afwerking begonnen!"

In het vervolg van zijn bijdrage aan de "Zangkoerier" gaat de Urker in op de tekst van beide psalmen, met de aanbeveling aan de koorleden om ze beide eens aandachtig te lezen.

Eenvoud

De tekst is voor Kramer dus erg belangrijk in het wordingsproces van een koorzetting. "In welke muziekstijl de tekst wordt gevat? Daar heb ik me nooit zo in verdiept. Ik heb een tekst en daar maak ik akkoorden bij die de loop van de melodie en de tekst ondersteunen. Meestal zijn dat eenvoudige zettingen. Ik weet wat Crescendo aan kan, want die klank heb ik altijd in mijn achterhoofd. De tenoren zingen tamelijk hoog, maar de bassen kunnen niet zo erg diep. Klaas Jan Mulder schrijft zijn baspartijen veel lager, omdat de bassen van zijn mannenkoor DEV dit aan kunnen. Als ik schrijf, hoor ik hoe het zal klinken als Crescendo het zingt."

Wie de zettingen van Kramer bekijkt, ziet al snel dat ze heel herkenbaar zijn. Eenvoudige harmonieën in een rustig tempo, geen moeilijke intervallen of gewaagde samenklanken. Soms een gedeelte waarin het koor in lange akkoorden vierstemmig neuriet of op een o-klank zingt, terwijl een solist daartegen een eigen melodie zet. Veel Nederlanders hebben in de loop der jaren bijvoorbeeld het lied "Iemand zal gaan door de paarlen poort" horen zingen. Het is de eenvoud van de muziek die blijkbaar veel mannenkoren en liefhebbers van mannenkoormuziek aanspreekt.

Meindert Kramer wil graag de oude melodieën van psalmen en gezangen levend houden. Volgens de Urker musicus komen er heel regelmatig verzoeken om de muziek die hij geschreven heeft te mogen zingen. Zeker twintig mannenkoren, van Drente tot Zeeland, vragen naar de psalmen in de oude berijming of oude bekenden als "Daar ruist langs de wolken", "Als g'in nood gezeten" en "Veilig in Jezus' armen". Soms krijgt Kramer het verzoek een zetting voor een bepaald lied of een bepaalde psalm te maken. Zo maakte hij laatst een mannenkoorzetting van het lied "Machtig God, sterke Rots" - de eerste keer dat hij iets uit de bundel Opwekking gebruikte.

Volgens hem is er overigens nog genoeg vraag naar de oude liederen, ook bij de jeugd. Dat is te zien aan de forse groei die het Urker Visserskoor Crescendo de laatste jaren onder leiding van Louwe Kramer -Meinderts zoon- heeft doorgemaakt. Juist jonge leden hebben zich bij het koor gevoegd.

Zweet

Voor oud-dirigent Meindert Kramer bepaalt Crescendo nog steeds zijn componeerplannen. Hij maakt wat Crescendo vraagt. Zoals hij schreef in de "Zangkoerier" is zijn tijd daar goed mee gevuld. Een muziekstuk over Psalm 121 -met drie zettingen op de bekende melodie en drie 'vrije' gedeelten- liep tamelijk vlot: het werk kwam in acht tot tien uur tot stand. Het al eerder genoemde stuk over de Psalmen 52 en 115 kostte meer zweet: verdeeld over een maand waren daarvoor zo'n vijftien uren nodig.

Diverse keren stimuleerden mensen in zijn omgeving Kramer om zijn koorbewerkingen officieel uit te geven. Dat resulteerde onder andere in een uitgave van de "Tien geboden", een stuk dat hij zelf tussen die tweehonderd koorbewerkingen speciaal koestert. Echt druk maakt Kramer zich niet om zijn werk aan uitgevers te slijten. "Misschien als ik 23 was en de muziek m'n beroep was, zou ik er meer voor doen, maar nu niet. Als mijn zoon Louwe er later iets mee wil, mag dat." Voor mannenkoren die Urker zettingen willen zingen, zal dat geen probleem zijn. Zij weten de componist ook zonder een uitgever die reclame maakt wel te vinden.

In de serie Notenkraker komt telkens iemand aan het woord die componeert, maar niet zijn brood in de muziek verdient. Vandaag het laatste deel: Meindert Kramer.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 7 januari 2002

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Eenvoud spreekt groot publiek aan

Bekijk de hele uitgave van maandag 7 januari 2002

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken