Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Een bevindelijke ontmoeting met de Heilige

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Een bevindelijke ontmoeting met de Heilige

Promovendus drs. Van Vlastuin onderzoekt Edwards' leer van de Heilige Geest

9 minuten leestijd

Een persoonlijke, bevindelijke ontmoeting met de heilige en soevereine God. Dat is volgens drs. W. van Vlastuin de essentie van de prediking van de Amerikaanse opwekkingstheoloog Jonathan Edwards. "Dat is ook de waarde van zijn theologie in een tijd waarin geloof én ongeloof soms zo vanzelfsprekend kunnen zijn." De Katwijkse hervormde predikant hoopt morgen in Apeldoorn te promoveren op een lijvig proefschrift over de leer van de Heilige Geest bij Edwards. Edwards' grote accent op de Heilige Geest en Zijn inwoning in de gelovige bracht drs. Van Vlastuin tot een vergelijking met Calvijn. "Maar Calvijn legt meer de nadruk op het Woord, op het verbond en op de uitwendige structuren van de kerk."

De theoloog Jonathan Edwards (1703-1758) diende de dorpsgemeente Northampton in de kolonie Massachusetts, een van de eerste kolonies die de Engelse puriteinen stichtten nadat zij hun moederland in een tijd van vervolging hadden moeten verlaten. Na zeven jaar predikantschap leefde de ingezonken gemeente onder Edwards op en een opwekking breidde zich van daaruit over grote delen van Amerika uit. Deze periode, die omstreeks 1740 begint, staat bekend als de Great Awakening. Vooral George Whitefield werd een belangrijke spilfiguur in deze beweging. In de bloeitijd van de Great Awakening was er niet alleen sprake van een geestelijke opleving, maar ook van een blijvende doorwerking. Duidelijke vruchten zijn, volgens drs. Van Vlastuin, het ontstaan van de internationale zending en de afschaffing van de slavernij.

Centraal

Drs. Van Vlastuin beschrijft in zijn studie vooral de leer van de Heilige Geest bij Edwards. "Dat neemt een centraal punt in in zijn denken", zo verklaart de promovendus zijn keus. "Het werk van de Geest neemt hij heel serieus en heel radicaal. Het is het uitgangspunt van het spreken over alle geestelijk leven. Het is de Heilige Geest, Die de ziel van de mens onder controle neemt. Het werk van de Geest is meer dan een morele aandrang, het is een inwendige genade." Edwards acht de ervaring essentieel voor het geestelijk leven. "Hij benadrukt de eenheid van verstand, wil en gevoel. De eerste twee plaatst hij naast elkaar, terwijl het gevoel tot de wil behoort. De ervaring van Gods liefde in het hart, raakt ons verstand en onze wil. Het gaat Edwards om deze ervaring van de gemeenschap met God. Geestelijk leven kenmerkt zich door een diep verlangen om God grondiger te leren kennen en Hem voortdurend te ontmoeten." Het grote accent op de Heilige Geest heeft in die zin gevolgen, dat het theologische kader niet meer christocentrisch is. "Edwards accenten gaan ten koste van het Woord, de belofte en het verbond. Hij denkt helemaal vanuit het centrum van de Heilige Geest en Zijn werk. De reformatorische theologie van Calvijn geeft op dit punt een correctie. Het werk van de Geest is bij Calvijn meer ingekaderd in een christocentrisch kader." Edwards stemt met Calvijn overeen op het punt van de noodzaak van het werk van de Heilige Geest in het mensenhart. "Het geloof gaat niet buiten ervaring en bevinding om. Maar bij Edwards heb ik de indruk dat het een doel op zichzelf wordt. Calvijn en Edwards hebben beiden het bevindelijke karakter van het christendom verdedigd. Maar bij Edwards ligt de nadruk zo sterk op de ervaring en op het onmiddellijke werk van de Geest, dat het "sola fide" minder accent krijgt. Hij wil vooral recht doen aan de inwoning van de Heilige Geest en aan de realiteit van de Geest in het werk van de wedergeboorte. Bij Calvijn ligt de nadruk meer op het geloof. Bij hem functioneert ook meer het "nochtans des geloofs", evenals de troost van de verkiezing."

Zekerheid

De zekerheid van het geloof wordt in de visie van Edwards door het werk van de Geest tot stand gebracht, concludeert drs. Van Vlastuin. "De mens wordt zeker van zijn zaligheid door de ervaring van Gods liefde in zijn hart. Ook hier wil Edwards benadrukken dat genade niet goedkoop is. We krijgen de zekerheid niet bij een slordig leven, maar in de weg van een godvruchtig leven. De rechtvaardiging bij Edwards is niet exclusief forensisch (van buitenaf toegerekend), maar wordt gekleurd door de heiliging, door het werk van God ín ons. De Geest woont niet alleen op de wijze van het geloof, maar ook op de wijze van de liefde in ons." Edwards wil met dit alles geen schema voor de bekering opleggen, maar stelt wel dat men de Heilige Geest heeft of niet. "Het ontvangen van de Geest is een zaak van diepe ervaring, het krijgen van een "new sense", het genieten van de heerlijkheid van God. Bij Edwards staat vooral de ervaring van de heerlijkheid van de drie-enige God voorop. Zo richt het oog van de ziel zich tevens op de schoonheid van de Heere Jezus Christus." Een bepaald optimisme is Edwards niet vreemd. Dat geldt niet alleen zijn visie op Amerika als een natie met een bijzondere roeping, niet alleen zijn visie op de geschiedenis als een graduele ontwikkeling van het Koninkrijk van God (uitlopend op een bloeitijd op aarde), maar dat geldt ook het individuele leven van de mens. Opvallend is bijvoorbeeld dat Romeinen 7 als uitdrukking van blijvende gebrokenheid in het christelijk leven theologisch geen plaats heeft. "Edwards sprak bijna antinomiaans over de wet. Bij hem functioneert de wet nauwelijks in het christenleven en heeft daarin geen structurele plaats."

Opwekkingstheoloog

Edwards is voor alles een opwekkingstheoloog, zegt de promovendus. "Zonder de Great Awakening was Edwards nooit wat hij geworden is. Zijn grote verdienste is dat hij het verschijnsel "opwekking" theologisch heeft doordacht. Opwekkingstheologie betekent dat de toepassing van het reeds verworven heil centraal staat. Edwards' preken kenmerken zich door een grote nadruk op de veroordelende functie van de wet, die erop gericht is om de hoorder te bewegen tot Christus te vluchten. Het verschil met Calvijn is dat bij de laatste wet en Evangelie ingekaderd zijn in het verbond." Edwards is gaandeweg het verschijnsel van een opwekking kritischer gaan waarderen. "Hij zag dat er ook kaf onder het koren was. Toch bleef hij geloven in dit werk van de Heilige Geest. Er was volgens hem sprake geweest van veel bekeringen. Maar hij zag ook dat er bloesem was zonder dat er vruchten kwamen. Ook van belang was dat hij het werk van de bekering niet zag in het extatische en het extraordinaire. Hij wordt negatiever ten opzichte van buitengewone verschijnselen. Het bijzondere plaatste hij in de psyche van de mens. Als iemand zei een bijzonder visioen van Jezus te hebben gehad, antwoordde Edwards niet dat zo iemand wel of geen geloof had. Zulke dingen zeggen volgens hem meer over de mens dan over het werk van Gods Geest. Dit betekent tevens dat het wel gepaard kan gaan met het ware geloof."

Bijzondere werking

Wezenlijk voor een opwekking is een bijzondere intensivering van de werking van de Geest. De vooruitgang van Gods Koninkrijk is het grootste tijdens opwekkingen. God beweegt de historie naar haar grote bestemming door middel van deze uitstortingen van de Geest. "Opwekking hoeft niet gepaard te gaan met een bijzondere crisis bij een persoon, in een kerk of in een samenleving, maar kan ook plaatsvinden in een tijd van rust en vrede. In tijden van opwekking is er een diep besef van zonde en genade. Verschijnselen bij een opwekking zijn vooral het vasten en bidden. Gebedskringen en bijbelstudies, huisgodsdienst en onderlinge samenkomsten gaan met opwekking vergezeld of gaan eraan vooraf." Opwekking is ten diepste Gods werk, maar Edwards heeft ook sterk de verantwoordelijkheid benadrukt voor het gebruik van de instrumenten en de middelen, zegt ds. Van Vlastuin. "De mens moet breken met zonden die bij hem leven. En wel heel concreet. Edwards verbindt de verantwoordelijkheid van de mens met Gods soevereiniteit. Hij schrijft heel krachtig: God doet alles en wij doen alles."

Reformatie

Drs. Van Vlastuin ziet het Puritanisme als een radicalisering van de Reformatie en de theologie van Edwards weer als een radicalisering van het Puritanisme. "Dat heeft alles te maken met zijn visie op de inwoning van de Heilige Geest. Het verschil tussen reformatie enerzijds en réveil of opwekking anderzijds is dat een reformatie meer gericht is op het Woord en op de leer. Een réveil daarentegen is gericht op het innerlijke en uiterlijke christelijke leven. Beide bewegingen hebben in de historie een impact gehad op de samenleving. Je zou réveil de binnenkant van reformatie kunnen noemen en reformatie de buitenkant van réveil." Edwards radicale nadruk op de Geest werkt ook door in zijn visie op de kerk. "Edwards beweegt zich in de puriteinse traditie en handhaaft de kinderdoop.Tegelijk benadrukt hij dat je wedergeboren moet zijn om lid van de kerk te worden. In feite keert hij weer terug naar de begintijd van het Puritanisme in Nieuw-Engeland. Het verbond is bij hem niet de bedding waarbinnen het kerkelijk leven zich beweegt. Dat wil niet zeggen dat hij een verslag van de bekering vraagt om tot de gemeente te treden, maar wel moet je verklaren dat je de geestelijke dingen ook beleeft. Hij is in die zin consequent dat hij de twee sacramenten van doop en avondmaal niet uit elkaar trekt."

Geen vrijblijvendheid

Het gevolg van deze nadruk op de Geest is dat Edwards minder oog heeft voor de kerkorde, het ambt, de belijdenis en de kerkelijke structuren. "Zijn overwicht van de Geest op het Woord en op de schepping vertoont parallellie met kringen waarin het bevindelijke leven los is komen te staan van het Woord. Dat wordt bij Edwards echter gecompenseerd door een krachtige Woordprediking. Edwards hoopt dat de mensen in de klem gebracht worden. Velen keken in zijn tijd gemakkelijk tegen de kerk aan en beseften weinig de heiligheid van God." Edwards' prediking keert zich tegen iedere vrijblijvendheid. "De zondaar wordt voor God geplaatst en wordt daar op het diepst vernederd. Hij wordt radicaal ontdekt aan zijn zonde, onmacht en verlorenheid. Edwards is bang voor oppervlakkige bekeringen. De bedoeling van dit alles is dat de zondaar geworpen wordt op de genade van God en oog krijgt voor de bereidwilligheid van Christus om zondaren te ontvangen. Daarin ligt voor mij vooral de blijvende waarde van de prediking van Jonathan Edwards. Het gaat om een persoonlijke en geestelijke ontmoeting met de heilige en soevereine God en om een leven in Zijn gemeenschap." Edwards keerde zich in zijn tijd tegen de brave, deugdzame mens van de Verlichting. Drs. Van Vlastuin: "Wij zouden dat kunnen betrekken op het verburgerlijkte christendom van onze dagen. Het christendom is voor Edwards niet vaag en oppervlakkig, maar het raakt de gehele mens en de diepte van de ziel. Wat mij frappeert bij Edwards is zijn verwachting dat bij God nog veel meer te krijgen is dan wij denken. Zijn prediking over 1 Korinthe 13 over de liefde is heel beschamend en maakt jaloers op wat er bij God allemaal te vinden is aangaande de vruchten van de Geest. Deze kracht van de godzaligheid is iets dat we in deze tijd hard nodig hebben."

Mede n.a.v. "De Geest van opwekking. Een onderzoek naar de leer van de Heilige Geest in de opwekkingstheologie van Jonathan Edwards (1703-1758)", door drs. W. van Vlastuin; uitg. Groen, Heerenveen, 2002; ISBN 90 5829 283 5; 389 blz.; prijs 27,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Thursday 10 January 2002

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Een bevindelijke ontmoeting met de Heilige

Bekijk de hele uitgave van Thursday 10 January 2002

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken