Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Twee letters verzwegen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Twee letters verzwegen

7 minuten leestijd

Mr. W. Aantjes is weer in het nieuws: aan de Vrije Universiteit heeft Roelof Bouwman een proefschrift verdedigd over Aantjes. Men kan het een politieke biografie noemen. "De val van een bergredenaar. Het politieke leven van Willem Aantjes".

Onlangs heeft Aart Zeeman aan de persoon Aantjes een uitzending gewijd in de rubriek Netwerk. Daarin gaat Aantjes terug naar Güstrow, een stadje in Mecklenburg waar Aantjes dienstdeed als postbode. Verder keert hij terug naar Bleskensgraaf, het dorp waar Aantjes is geboren en opgegroeid.

Het is mij in deze rubriek niet om een bespreking van het proefschrift te doen, hoeveel interessant materiaal er in de 440 bladzijden ook op tafel wordt gelegd.

Het gaat mij om de vraag: is Aantjes onrecht aangedaan door de Nederlandse pers, de Nederlandse samenleving en in het bijzonder door Lou de Jong, de voormalige directeur van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie?

Nogmaals: is Aantjes in 1978 onrecht aangedaan? Hij is als fractieleider van de ARP afgetreden en sindsdien -in elk geval politiek- een outcast geworden en eigenlijk ook gebleven.

En dat op grond van de valse beschuldiging dat hij lid is geweest van de Waffen SS. Aantjes had zich wel aangemeld voor de Germaanse SS. Deze organisatie werft onder buitenlandse arbeidskrachten mensen die in Nederland voor de Duitsers werken. Met deze aanmelding wil Aantjes bereiken dat hij terug kan naar Nederland om dan onder te duiken. In elk geval wil hij zich onttrekken aan verdere dienstverlening aan de Duitsers.

Onjuiste feiten

Het loopt anders. Omdat Aantjes niet wil tekenen voor de Landstorm, wordt hij overgebracht naar Port Natal, bij Assen. Daar verblijven 1200 dwangarbeiders. Voorjaar 1945 krijgt Aantjes een soort toezichthoudende functie. Door sommige kampbewoners wordt hij beschouwd als een deel van de kampleiding.

Door de komst van de geallieerden krijgt Aantjes gelegenheid om in Emmen (waarheen veel dwangarbeiders waren overgebracht) te ontsnappen.

Is Aantjes onrecht aangedaan? Hij heeft zich gemeld voor de Germaanse SS, als arbeidsorganisatie. Hij heeft nooit getekend voor de Germaanse SS en heeft in een strafkamp gezeten, zij het in later tijd als toezichthouder op medegevangenen.

De feiten die prof. L. de Jong over hem openbaar heeft gemaakt zijn voor een belangrijk deel onjuist. Aantjes is geen lid geweest van de Waffen SS. Was hij dat wel geweest, dan zou hij in vreemde krijgsdienst zijn getreden en zou hij zijn Nederlanderschap verloren hebben.

Hij heeft zich wel aangemeld voor de Germaanse SS. Vandaar de oproep om naar Hoogeveen te gaan. Hij heeft nooit getekend voor de Germaanse SS, zegt hij.

Een commissie van drie heeft in 1979 een deel van de beschuldigingen geuit door L. de Jong, ontzenuwd. Ze waren onjuist.

Maar Aantjes' val in november 1978 was niet meer ongedaan te maken. Hij had zich politiek onmogelijk gemaakt. Kernvraag is: is Aantjes door de samenleving onrechtvaardig behandeld? Heeft Aantjes het recht om te spreken over leugens die vanuit het RIOD over hem verspreid zijn?

Het gaat mij om de ethische kant van dit drama. Laat ik vooropstellen dat prof. De Jong bepaalde beschuldigingen heeft ingebracht die onjuist zijn. Aantjes heeft het recht daar op te wijzen en zich daarover te beklagen. Dat heeft hij in de rubriek Netwerk dan ook gedaan. "Ik verzet mij tegen leugens", zei hij.

Hiermee is het verhaal niet uit; voor Aantjes zelf niet, maar ook voor de Nederlandse samenleving niet.

Zwart uniform

Dan nu de kern van mijn verhaal. Aantjes heeft de jaren door bewust twee letters uit zijn dossier verzwegen. Dat zijn de letters SS. Deze heeft hij nooit met betrekking tot zichzelf gebruikt. Er zijn aanwijzingen dat hij zelfs ontkend heeft bij de SS te zijn geweest. Voorzover dat de Waffen SS betreft, is dat juist; voor de Germaanse SS heeft hij zich wel gemeld (zijn naam is naar Berlijn gestuurd). Hij heeft er niet voor getekend. Het zwarte uniform is hem wel uitgereikt. Hij zegt: "Ik heb het niet gedragen. "

Bij alle verhoren over zijn verleden heeft hij de twee letters SS verzwegen. Velen in zijn omgeving die wisten dat er met Aantjes iets aan de hand was geweest, wisten niet van zijn aanmelding voor de Germaanse SS.

Antwoorden op nadere informatie daarover bij hemzelf heeft hij steeds weer via omwegen ontweken. Bijvoorbeeld door te wijzen op de studentenzuivering, de koninklijke onderscheiding (ridder in de orde van de Nederlandse Leeuw) in 1970. Ze kunnen bewijs ervan zijn dat hij in de oorlog niet fout is geweest.

Velen die wel wisten dat er iets met Aantjes aan de hand is geweest, hebben die twee letters niet in direct verband met hem gebracht; en evenmin hem in verband gebracht met de SS.

Aantjes heeft alle onderzoeken en gesprekken over zijn verleden in relatie tot de Duitsers doorstaan door de twee letters SS te verzwijgen. Dat is bewust en stelselmatig gebeurd.

Ik kan er niet aan ontkomen dit verzwijgen op te vatten als het achterhouden van informatie waarop Aantjes' medewerkers, partijgenoten en ondervragers recht hadden. Het verzwijgen van deze twee letters heeft Aantjes gebruikt om de waarheid te bedekken. Het gebruik van die twee letters achtte hij kennelijk te riskant voor zijn maatschappelijke en politieke carrière.

Verzwegen waarheid

Hoe men het wendt of keert, het verzwijgen van deze twee letters staat voor mij gelijk met een leugen. Niet door onwaarheid te spreken, maar door niet de volle waarheid te spreken. Als het geen kwaad gekund had wat Aantjes met die aanmelding bij de Germaanse SS gedaan heeft, waarom er dan niet mee voor de dag gekomen?

Een verzwegen waarheid, waarop de samenleving voor een zuiver en rechtvaardig oordeel recht heeft, staat gelijk met het koesteren van een onwaarheid. Ik meen te moeten zeggen: Dat feit is een zusje van de leugen.

Natuurlijk, Aantjes heeft het recht om op onjuistheden en zelfs op leugens in verband met informatie over zijn persoon te wijzen. Daarmee is echter z ijn eigen verzwijgen van twee letters niet gerechtvaardigd.

Wat moet het zwaar geweest zijn om 33 jaar te leven met een tijdbom. Wat zou het een bevrijding geweest zijn als Aantjes direct na de oorlog op dit punt schoon schip had gemaakt. Als zijn aanmelding, vanuit de poging om naar Nederland terug te komen en onder te duiken, te rechtvaardigen was geweest. Dan had Aantjes het oordeel daarover moeten afwachten.

Ik heb Aantjes reeds op congressen in mijn studententijd meegemaakt. Hij heeft in die tijd en de vele jaren daarna op mij altijd de indruk gemaakt een zenuwachtige trek op zijn gelaat te hebben.

Zou het alles in Aantjes' leven niet anders gelopen zijn als hij ook die twee letters zelf in zijn dossier een plaats had gegeven? Dan zou hij zelf de regie in handen hebben gehouden, door zich te verdedigen tegen wat hij wil noemen het misbruik van de letters SS in zijn leven. Hij heeft zelf gezegd: Ik hoefde mijzelf de strop niet om te doen. Dus toch de strop van veroordeling verdiend? Is hij zich dat bewust geweest?

Het is tragisch dat de carrière van een zeer vooraanstaand politicus van christelijken huize is gebroken door het verzwijgen van twee letters.

Dan dit nog: wie staat, zie toe dat hij niet valle, ook niet over het verzwijgen van twee of meer letters of cijfers.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 juni 2002

Reformatorisch Dagblad | 44 Pagina's

Twee letters verzwegen

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 juni 2002

Reformatorisch Dagblad | 44 Pagina's

PDF Bekijken