Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Zingende kleuren van Chagall

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Zingende kleuren van Chagall

Joods-Russische kunstenaar geldt als voornaamste lithograaf van de vorige eeuw

5 minuten leestijd

De Russisch-Joodse kunstenaar Marc Chagall (1887-1985) is bekend om de kleurige schilderijen waarmee hij zijn eigen droomwereld vormgaf. Bijzonder is dat hij met zijn grafische werk eenzelfde kleurenrijkdom wist te bereiken. Van de lithografische steen zei hij ooit: "Hierin kan ik al mijn verdriet, al mijn vreugde vastleggen, geboorte, dood, huwelijk, bloemen, geliefden en tragedies in en om ons."

In de Grote Kerk van Alkmaar is een omvangrijke expositie ingericht met grafisch werk van Chagall. Het kenmerk van grafische kunst (of prentkunst) is dat de kunstwerken door middel van druktechnieken in een beperkte, genummerde oplage worden vermenigvuldigd. Voorbeelden hiervan zijn houtsneden en -gravures, kopergravures, etsen en litho's (steendrukken).

Chagall hield zich pas vanaf 1949 serieus met het steendrukken bezig. In de jaren vijftig experimenteerde hij trouwens met veel meer kunstvormen: hij vervaardigde etsen, mozaïeken, glasramen, beelden, decors, tapijten, kostuums en meer. Zijn lithografische productie bereikte in die tijd een enorme omvang. In totaal maakte Chagall gedurende zijn leven zo'n 1100 litho's. Kwaliteit en kwantiteit maken hem tot de belangrijkste lithografen van de twintigste eeuw.

In de jaren na de Eerste Wereldoorlog maakte Chagall op bescheiden schaal zwartwitlitho's, maar enkele jaren na de Tweede Wereldoorlog kreeg hij de smaak pas goed te pakken. De reden was dat hij toen de techniek om litho's in kleur te maken onder de knie kreeg. En kleur was voor Chagall een even grote levensbehoefte als liefde. Zelf omschreef hij het zo: "Het is onze taak om ons leven in te kleuren met tinten en schaduwen van liefde en hoop." Chagall voerde die zelfopgelegde opdracht bijna letterlijk uit.

Chassidisch milieu

Chagall bracht het grootste deel van zijn leven door in Frankrijk, ver weg van het dorp waar hij werd geboren: het Russische Vitebsk. Het chassidische milieu waarin hij opgroeide, stempelde zijn leven. Het chassidisme is een vorm van Joodse mystiek waarbij de nadruk niet zozeer ligt op het bestuderen van de thora, maar meer op de beleving ervan. Beeldende kunst stond in die kringen niet hoog aangeschreven. Het was dan ook bijzonder dat Chagall in 1906 naar Sint-Petersburg vertrok om verschillende kunstacademies te bezoeken. Zelf zag Chagall zijn afkomst niet als een belemmering voor een kunstzinnige carrière. Integendeel. "Als ik geen Jood was geweest, zou ik geen kunstenaar zijn geworden", zei hij eens.

In 1910 vertrok Chagall naar Parijs, waar hij in aanraking kwam met het kubisme. De centrale gedachte in het kubisme is dat een object het best kan worden weergegeven door het van verschillende kanten tegelijk te bekijken. Deze stroming heeft Chagall diepgaand beïnvloed, al verloor zijn stijl na 1920 het hoekige karakter ten gunste van een meer vloeiend verband tussen vorm, kleur en ruimte. Een tweede pijler onder het werk van Chagall is het realisme van de primitieve Russische volkskunst geweest. Typerend hiervoor is dat in één beeld scènes uit verschillende tijden en plaatsen voorkomen. Heel vaak duikt in Chagalls werk zijn geboortedorp Vitebsk ergens op, soms opvallend op de voorgrond, soms verstopt in een hoekje.

Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog keerde Chagall terug naar Vitebsk, waar hij kunstcommissaris werd. In 1920 bracht hij het tot directeur van het Joods Staatstheater in Moskou, maar twee jaar later verliet hij de Sovjet-Unie voorgoed. Hij vestigde zich in Parijs tot hij in 1941 voor de inval van de nazi's naar New York vluchtte. Daar bleef hij tot 1948.

Bijbelse verhalen en herinneringen aan zijn jeugd zijn altijd de belangrijkste thema's gebleven in het werk van Chagall, dat een uitgesproken sprookjesachtig karakter heeft. Ook in het grafische werk keren deze thema's steeds terug.

Boekillustraties

Een belangrijk deel van de tentoonstelling is gewijd aan de vele boekillustraties die Chagall maakte. De kunstenaar heeft altijd veel waardering gehad voor schrijvers en dichters. Hij koesterde een grote voorliefde voor het boek. Als geen ander was hij ook in staat om bij woorden beelden te vinden. Zijn illustraties zijn echter niet ondergeschikt aan het verhaal, maar vertellen het verhaal opnieuw.

Tot de werken die Chagall verluchtte, behoren klassiekers als "Odysseus" van Homerus, "The Tempest" van Shakespeare, "Les Fables" van La Fontaine, "De Dode Zielen" van Nicolas Gogol en de sprookjes uit "Duizend en één nacht". Beroemd zijn de illustraties die Chagall maakte bij de Bijbel. In 1931 reisde hij met vrouw en dochter naar het Midden-Oosten om zich in te leven in de sfeer van het land waar Jezus ooit rondwandelde. Nog in hetzelfde jaar begon Chagall aan de 105 etsen die zijn uitgever Ambroise Vollard voor het project had gepland. In 1956 voltooide Chagall het karwei. Uit zijn werk spreekt een duidelijke liefde voor de Bijbel, maar dat hij de Schrift als gezaghebbend Woord van God aanvaardde, blijkt niet uit zijn woorden. Nogal vaag verklaarde hij eens: "De Bijbel heeft mij van jongs af aan geboeid. Ik vond hem altijd de grootste bron van de poëzie van alle tijden. De Bijbel is als het ware een weerklank van de natuur en ik heb geprobeerd dit geheim door te geven."

Het geheim van Chagall zit in zijn kleurgebruik. Hij liet de kleuren zingen. In combinatie met de naïeve voorstellingen leverde dat steevast kunstwerken op die uit een andere wereld lijken te komen. Alleen rond de Tweede Wereldoorlog drong de realiteit met sombere tonen door in zijn werk. De dromerige, lichtvoetige Chagall liet zich echter niet definitief aan banden leggen. Zijn idealisme bleef ongeschonden: "In ons leven is er, net als op het palet van de schilder, maar één kleur die het leven en de kunst zin geeft, de kleur van de liefde."

De tentoonstelling "Grafisch werk van Marc Chagall" is tot en met 1 september te zien in de Grote Kerk van Alkmaar. Informatie: 072- 5140707 of www.grotekerk-alkmaar.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 12 augustus 2002

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Zingende kleuren van Chagall

Bekijk de hele uitgave van maandag 12 augustus 2002

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken