Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Terug naar af

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Terug naar af

Vrijheid van godsdienst in aantal voormalige Sovjetrepublieken steeds verder ingeperkt

6 minuten leestijd

"Rusland wil godsdienstles voorschrijven". "Wit-Rusland neemt godsdienstwet aan". "Baptisten uit Turkmenistan moeten land uit". Drie nieuwsberichten uit de achterliggende drie maanden. Hoe ernstig is de situatie in voormalige Sovjetstaten? Is er, als het gaat om de vrijheid van religie, sprake van een terugkeer naar het tijdperk van het communisme? Een verkenning.

Met de ondergang van de Sovjet-Unie, eind jaren tachtig, verdwijnt ook de overheidscontrole op de religieuze gemeenschappen. Het immense communistische rijk valt uiteen in een groot aantal onafhankelijke staten.

Lang duurt de onbeperkte vrijheid van godsdienst niet. Halverwege de jaren negentig beginnen de regeringen van veel ex-republieken de touwtjes weer aan te halen. Hoewel het recht op godsdienstvrijheid in alle grondwetten is neergelegd, wordt dat in de praktijk nogal eens ingeperkt door religiewetten en andere juridische regelingen.

Schadelijk

Onlangs, op 2 oktober, nam het Wit-Russische Hogerhuis een reeks uiterst omstreden amendementen aan op de "wet betreffende de vrijheid van religieuze belijdenis en religieuze organisaties". Ondertekent president Alexander Loekasjenko de herziene wet -wat iedereen verwacht-, dan wordt elke niet-geregistreerde godsdienstige handeling verboden, komt religieuze lectuur onder overheidstoezicht te staan, is het buitenlanders niet langer toegestaan godsdienstige organisaties te leiden en mogen alleen religieuze genootschappen die meer dan tien geregistreerde gemeenten tellen -waarvan er ten minste één voor 1982 is geregistreerd- nog publicaties uitgeven en onderwijs verzorgen. Een en ander betekent dat de protestantse gemeenten in Wit-Rusland waarschijnlijk ernstig in hun bewegingsvrijheid worden beperkt. Officieel bestaan zij korter dan twintig jaar: ten tijde van het communisme werden deze kerken niet geregistreerd.

Religieuze minderheden in Wit-Rusland hebben de wet veroordeeld. "Die is slechts aangenomen om de Russisch-Orthodoxe Kerk te steunen." Het Europees Parlement en de Raad van Europa willen president Loekasjenko aanspreken op "de drastische inperking van de godsdienstvrijheid" in zijn land.

Dr. Gerd Stricker, verbonden aan de Duitse Oost-Europa-organisatie Glaube in der 2. Welt, kan nog niet zeggen in hoeverre de wet een bedreiging vormt voor de vrijheid van religie. "Laten we afwachten hoe de situatie in Wit-Rusland zich ontwikkelt", adviseert hij. "Weliswaar lijken de rechten van minderheden te worden ingeperkt, maar tot nu toe is er weinig aan de hand."

Afwachten. Dat zegt ook F. Corley, woordvoerder van het Engelse Oost-Europa Instituut Keston. Toch is hij er niet gerust op. "Deze wet gaat een stuk verder dan de religiewet van Rusland van 1997."

Streepjes voor

In de Russische federatie lijkt de situatie tot op heden mee te vallen. Wel is het zo dat de macht van de Russisch-Orthodoxe Kerk nog altijd toeneemt, constateert priester T. van der Voort, verbonden aan de Russisch-orthodoxe parochie in Deventer. "In de praktijk blijkt de kerk toch heel wat streepjes voor te hebben." Niet helemaal ten onrechte, vindt hij. "Zo'n 70 à 80 procent van de bevolking rekent zich ertoe, al bezoekt maar 5 procent regelmatig de diensten."

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, aldus Van der Voort, "ontstond in Rusland een enorme spirituele honger en dorst. Tal van buitenlandse godsdienstige organisaties speelden daar handig op in. Om, vaak op een heel goedkope manier, zieltjes te winnen. Als eersten sloegen de geregistreerde baptisten alarm. Later nam de Russisch-Orthodoxe Kerk dat over. Om zicht te krijgen op de religieuze gemeenschappen in het uitgestrekte land, heeft de overheid registratie toen verplicht gesteld."

Het Russische dagblad Vremia Novosteï berichtte recent dat de regering het voornemen heeft een cursus "orthodoxe cultuur" op de scholen te introduceren. Leerlingen dienen op de hoogte te zijn van de geschiedenis van en kernelementen uit de "traditionele religies" -de Russische orthodoxie, de islam, het boeddhisme en het Jodendom. Een inbreuk op de scheiding tussen kerk en staat? Priester Van der Voort: "Aan de ene kant zeg ik, ja, kinderen moeten normen en waarden worden bijgebracht. Anderzijds zou deze maatregel ook tot aversie tegen de Russisch-Orthodoxe Kerk kunnen leiden, zeker als blijkt dat zij het alleenrecht op de lessen krijgt. Immers, op alles wat opgelegd wordt, volgt een reactie."

Nog een kwestie waaruit zou kunnen worden afgeleid dat de vrijheid van religie in Rusland minder wordt: de recente weigering van de autoriteiten om enkele rooms-katholieke geestelijken het land binnen te laten. Van der Voort: "Russen worden wel vergeleken met beren. Je moet ze echt niet tegen je in het harnas jagen. En dat is precies wat de Rooms-Katholieke Kerk in Rusland nu wel heeft gedaan. Ze heeft een aantal dingen verschrikkelijk dom aangepakt."

Breder

Prof. dr. P. Roth, een vooraanstaand Rusland-kenner uit München, constateert een dieper liggende reden voor de gespannen relatie tussen de Russisch-Orthodoxe Kerk en de Rooms-Katholieke Kerk in Rusland. In een begin volgend jaar te verschijnen artikel "Orthodox-muslimische Kollaboration" in het tijdschrift Glaube in der 2. Welt stelt hij dat de Russen hun kerk beschouwen als onderdeel van het traditionele, "euraziatische" christendom. De Rooms-Katholieke Kerk en de protestantse kerken behoren in hun ogen tot het westerse, "atlantische" christendom. "Iedere Rus is van geboorte Russisch-orthodox", zo merkte metropoliet Kirill nog niet zo lang geleden op.

De islam valt in deze visie eveneens onder de traditionele religies. Al wordt ook binnen die godsdienst, aldus Roth, onderscheid gemaakt tussen een euraziatische, vredelievende vorm en een atlantische, fundamentalistische vorm, het zogeheten wahabisme.

De Russische orthodoxie en de (euraziatische) islam, aldus Roth, lijken het goed met elkaar te kunnen vinden. Ze zien het als hun taak samen de strijd aan te binden met het seculiere, westerse humanisme, globalisme en modernisme. Andere geloofsovertuigingen, waaronder dus het rooms-katholicisme, zijn in deze opvatting wezensvreemd aan de Russische civilisatie.

Turkmenistan

Veel zorgelijker dan in Rusland en Wit-Rusland is de situatie in landen als Turkmenistan, Oezbekistan, Azerbeidzjan en Kazachstan, stelt Corley van Keston. Daarvan is Turkmenistan volgens hem "zonder twijfel de meest restrictieve staat. Slechts gemeenschappen behorend tot de Raad van Soennietenmoslims en de Russisch-Orthodoxe Kerk zijn geregistreerd. De overige zijn illegaal."

Oezbekistan is een goede tweede. Ook daar is elke niet-geregistreerde religieuze activiteit verboden, worden diensten verstoord en staat religieuze literatuur onder censuur. Registratie, aldus Corley, is niet mogelijk, zeker niet waar het gaat om protestantse gemeenten en Jehovah's Getuigen.

Als derde noemt Corley Azerbeidzjan, waar de staatscontrole de afgelopen anderhalf jaar sterk is toegenomen.

Kazachstan is het vierde Centraal-Aziatische land. Corley: "De autoriteiten in deze staten beweren nogal eens de traditionele geloofsovertuigingen -islam of orthodox christendom- te willen beschermen. Vaak is dat voor deze autoritaire regimes, geleid door voormalige communisten, echter een dekmantel om de democratie, mensenrechten en godsdienstvrijheid af te kunnen wijzen."

Zulke staten, zegt hij, "willen de controle hebben over alle facetten van het maatschappelijk leven. Het toezicht op de religieuze gemeenschappen is daarvan een onderdeel. En die controle neemt nog steeds toe."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 24 oktober 2002

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Terug naar af

Bekijk de hele uitgave van donderdag 24 oktober 2002

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken