Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Balgstuw vervangt kilometerslange dijken

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Balgstuw vervangt kilometerslange dijken

5 minuten leestijd

Scheuren in het doek, twijfels over de sterkte en een flinke vertraging bij de bouw. De aanleg van de balgstuwkering in het Ramsdiep tussen Kampen en Ens liep al bepaald niet van een leien dakje. Een week na de ingebruikname rijzen bovendien twijfels over de veiligheid van de kering. Toch is de opdrachtgever, dijkgraaf Schaap van het waterschap Groot Salland, tevreden. "Dit is een prachtig stukje techniek."

Het lijken twee glinsterende schelpen, de machinegebouwen aan weerszijde van het Ramsdiep. Ze markeren de plaats waar de balgstuw ligt, de waterkering die ervoor zorgt dat inwoners van Noordwest-Overijssel droge voeten houden. Van de kering zelf is niets te zien. Die ligt verscholen onder het water, dat in deze tijd van het jaar bedekt is door ijsschotsen. Het past precies bij de wensen van het waterschap Groot Salland, zegt dijkgraaf dr. S. Schaap. "Wij wilden geen grote kleppen of schuiven die het uitzicht verstoren. De Ramspol en het Ramsdiep liggen in een kwetsbaar natuurgebied. Dat mocht niet te veel aangetast worden. En dat is gelukt."

De stuw moet volgens het waterschap hét antwoord zijn op de steeds strenger wordende eisen voor waterkeringen. Volgens dijkgraaf Schaap was het verhogen van de bestaande dijken een te dure optie. "Dan hadden we 115 kilometer dijk moeten aanpassen. Bovendien had dat ingrijpende gevolgen voor onder andere de historische kades bij Hasselt en de binnenstad van Zwolle." Doordat de balgstuw bij hoog water in het Zwartemeer nu het hele gebied ineens afsluit, kon met een minder ingrijpende opknapbeurt van de bestaande waterkeringen worden volstaan.

Lucht en water

De balgstuw is een waterkering met drie enorme balgen van rubberdoek van elk 80 meter lang. Bij hoogwater wordt het rubberdoek, dat in een soort betonnen drempel op de bodem van het Ramsdiep ligt, volgepompt met water en lucht. Door inlaten stroomt 3,5 miljoen liter water naar binnen, terwijl compressoren daar nog eens eenzelfde hoeveelheid lucht aan toevoegen. Het 'opblazen' duurt korter dan het laten leeglopen van de stuw. Het vullen van de balg vindt mede plaats onder druk van het water uit het Zwartemeer. Daardoor kan de sluitingsprocedure in 60 minuten worden uitgevoerd, terwijl het terugbrengen in ruststand 180 minuten kost.

Als de kering sluit, is dat geen goed teken. Dan staat het water hoger dan 50 centimeter boven NAP. De stuw moet op dat moment voorkomen dat het achterliggende land gevaar loopt. Daar liggen plaatsen als Zwolle, Hasselt en Genemuiden. Wanneer de stuw er niet zou zijn, bestaat het risico dat het daar een keer goed misgaat. Volgens de Noodwet dijkversterking moest het rivierengebied al in 1996 beschermd zijn. Alleen voor de Ramspol werd een uitzondering gemaakt vanwege de complexiteit van de balgstuw. De kering kreeg uitstel tot het stormseizoen 1999/2000. Inmiddels is die datu m ruimschoots overschreden.

De techniek voor de stuw komt uit Japan. Daar fabriceert bandenfabrikant Bridgestone al langer rubberdoeken die dienen als waterkering. Maar als stormvloedkering is de balgstuw nog niet eerder gebruikt. "Dit is de eerste plaats ter wereld waar deze techniek wordt toegepast", zegt voorlichter H. J. Smeenk van het waterschap Groot Salland. "De balgstuw werkt volledig automatisch. Het scheepvaartverkeer wordt met lichtsignalen gewaarschuwd voor het opblazen. En een medewerker van Rijkswaterstaat krijgt thuis een seintje als het menens is. De balgstuw heeft wat dat betreft de vuurproef er al opzitten: bij de najaarsstorm van 27 oktober trad het mechanisme automatisch in werking. Smeenk: "Dat verliep vlekkeloos."

Materiaal

De keuze voor een balgstuw in plaats van een traditionele kering leverde de bouwers wel de nodige hoofdbrekens op. Zo bleek veel testwerk nog tijdens de bouw gedaan te moeten worden. De daarbij overeengekomen "design and construct"-bouwmethode, waarbij van tevoren niet de precieze aanpak van een probleem vaststaat, leidde in de praktijk echter tot fricties. "Je komt door die werkwijze als opdrachtgever en bouwer makkelijker tegenover elkaar te staan", aldus dijkgraaf Schaap.

Hij noemt als voorbeeld de materiaalkeuze voor het doek. Aanvankelijk was de keuze gevallen op een combinatie van aramide, beter bekend als de kogelwerende stof kevlar, en rubber. Twijfels over de sterkte van het 16 millimeter dikke doek leidden tot een hooglopend conflict tussen bouwer en aannemer. Onderzoek wees uiteindelijk uit dat aramide onvoldoende buigzaam was om de hoge druk op het doek te kunnen weerstaan. In opgeblazen toestand was het risico op scheurtjes te groot. Het waterschap besloot daarom in plaats daarvan nylon toe te passen. Die stof is weliswaar minder sterk, maar wel veel buigzamer.

Ook ontstonden er problemen toen twee van de drie opblaasbare doeken beschadigd raakten. Oorzaak waren de geleiderollen waarover de doeken zijn opgevouwen in ruststand. Het materiaal waarvan de rollen gemaakt waren, bleek het rubber te beschadigen. Dat had een langdurige en kostbare reparatie tot gevolg. De balgstuw moest er weer helemaal voor drooggezet worden met behulp van damwanden. Daarna kon personeel van Bridgestone kleine scheurtjes vullen met zelfvulkaniserend rubber, grotere werden bedekt met een beschermingsmatje. Om nieuwe beschadigingen te voorkomen, blijft er voortaan ten minste 1 meter water in de balg staan. Daardoor wordt het rubber niet meer zo strak over de geleiderollen gedrukt.

Wrakhout

De levensduur van de rubberdoeken wordt geschat op 25 jaar. Daarna worden ze vervangen, afhankelijk van de tol die weersinvloeden hebben geëist. De kans dat er eerder beschadigingen optreden, acht woordvoerder Smeenk "uiterst klein." Volgens hem is het doek bestand tegen wrakhout en rondslingerende voorwerpen op de bodem. Schepen kunnen niet vastlopen op de kering. "De balgstuw ligt lager dan de bodem van het Ramsdiep. Bovendien is aan beide kanten een drempel aangebracht. Als een schip vastloopt, is het daarop."

Door alle vertraging is de bouw voor de aannemer in ieder geval flink in de papieren gelopen. Voor de aanleg was 150 miljoen euro beschikbaar. Dijkgraaf Schaap: "In het contract is echter een boeteclausule opgenomen. Voor elke dag vertraging moet de bouwer een boete van ruim 11.000 euro betalen." Door de veel te late oplevering loopt de boete inmiddels in de miljoenen euro's. Binnenkort beginnen de onderhandelingen hierover.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 17 december 2002

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Balgstuw vervangt kilometerslange dijken

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 17 december 2002

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken