Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

LPF-kiezers vliegen alle kanten uit

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

LPF-kiezers vliegen alle kanten uit

Weglopers van ChristenUnie en SGP leveren CDA niets op

7 minuten leestijd

De LPF verloor gisteren 18 zetels en de PvdA won er 19 bij. Voor het overige waren de veranderingen beperkt. De VVD won vier zetels en het CDA een. Een aantal partijen (GroenLinks, D66 en ChristenUnie) moesten een of twee zetels inleveren. SP en SGP bleven gelijk. Uiteraard lag het grensverkeer tussen de partijen veel gecompliceerder.

De PvdA heeft bij de kamerverkiezingen massaal kiezers weggehaald bij het CDA en GroenLinks, zo blijkt uit cijfers van het bureau Interview-NSS. In absolute aantallen slurpten de sociaal-democraten 230.000 kiezers weg die in mei nog voor het CDA kozen. Ongeveer 216.000 kiezers van GroenLinks maakten de overstap naar de PvdA.

De PvdA haalde ook veel aanhang binnen onder de mensen die bij de verkiezingen van mei nog thuis waren gebleven. Circa 15 procent (370.000 kiezers) van deze groep bracht zijn stem uit op de partij van Wouter Bos.

Behalve bij het CDA en GroenLinks haalde de PvdA kiezers weg bij de LPF. De Lijst Pim Fortuyn verloor 150.000 kiezers aan de PvdA. Daarmee waren de sociaal-democraten overigens niet de partij die meeste LPF-spijtoptanten binnenhaalde. De VVD (290.000) en het CDA (230.000) herbergen de meeste ex-LPF'ers.

Opmerkelijk is dat het CDA zijn verlies aan de PvdA geheel met de binnenkomst van voormalige LPF-aanhang wist te compenseren. De overige winst haalden de christen-democraten weg bij niet-stemmers (250.000 kiezers) en de VVD (180.000 kiezers). Ter compensatie maakten 175.000 CDA-stemmers de overstap naar de VVD. Het grensverkeer met de kleine christelijke partijen was gunstig voor het CDA. Het overgrote deel van de 35.000 stemmen die de ChristenUnie inleverde en de 13.000 stemmen die de SGP verloor, kwamen bij deze partij terecht. Overigens had het CDA zonder die stemmen van SGP en ChristenUnie evenveel zetels behaald als hij vannacht kreeg toegewezen.

Bij de grote partijen was de kiezerstrouw groot. Van de PvdA-kiezers van vorig jaar koos woensdag opnieuw 76 procent voor de sociaal-democraten. Bij het CDA lag dat percentage op 74, bij de VVD op 68.

Half om half

In de helft van de provincies werd de PvdA de grootste partij. Vorig jaar was dat alleen in Groningen het geval. Nu stonden de socialisten ook in Friesland, Drenthe, Flevoland en Noord- en Zuid-Holland bovenaan. In de rest van het land (het oosten en het zuiden) geeft het CDA de toon aan.

In de meeste gemeenten van Friesland en Groningen kwamen de sociaal-democraten als grootste uit de bus. In Drenthe was er zelfs sprake van een rode golf. In de hele provincie wist de PvdA de andere partijen achter zich te laten. Bij de kamerverkiezingen in mei koos de zuidflank van Drenthe nog christen-democratisch.

Ook in Rijnmond maakte de PvdA een fraaie comeback. Acht maanden geleden kozen de traditioneel rode bolwerken Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen en Spijkenisse massaal voor de Lijst Pim Fortuyn (LPF). Nu stemden in diezelfde gemeenten de kiezers weer in meerderheid voor de PvdA. De LPF, de grote winnaar van mei, moest aanzienlijk terrein prijsgeven. De partij scoorde in het hele Rijnmondgebied tussen de 10 en 17 procent.

Min of meer eenzelfde patroon deed zich voor in Den Haag. Met dat verschil dat de hofstad structureel op zoek lijkt naar haar politieke identiteit. Bij de kamerverkiezingen van 1998 ontpopte Den Haag zich nog als een VVD-bolwerk, een klein jaar geleden kozen de meeste Hagenaars LPF, om die partij nu weer als een baksteen te laten vallen ten faveure van de PvdA.

In Gelderland wist de PvdA het nodige terrein terug te winnen. In mei vorig jaar bleef alleen Zutphen over als gemeente met een sociaal-democratische dominantie. In de rest van de provincie voerde het CDA de boventoon.

Ook de grote steden in Brabant (Breda, Tilburg, Den Bosch, Eindhoven, Helmond) werden weer veroverd door de PvdA. Hetzelfde beeld was te zien in Zuid-Limburg (oostelijke Mijnstreek rond Heerlen, Kerkrade en in Maastricht).

De VVD wist zich te handhaven in traditioneel liberale bolwerken zoals Wassenaar, Bloemendaal, Heemstede, het Gooi, het Gelderse Roozendaal. Maar elders in Nederland wisten de liberalen nauwelijks terreinwinst te boeken.

Hervormde kiezers

De SGP, die vorig jaar 10.000 stemmen won, verloor er nu 13.000. In Flevoland, Overijssel en Zeeland waren de verliezen geringer dan elders. Buiten het kerngebied van de SGP was de teruggang van het stemmenaantal relatief groot. In absolute zin gaat het in deze provincies (Groningen, Friesland, Drenthe, Noord-Holland en Limburg) echter om kleine aantallen. Opvallend was ook dat de teruggang van het stemmenaantal groot was in plaatsen waar de SGP het vooral moet hebben van de hervormde kiezers. Kennelijk waren die extra gevoelig voor de lokroep van Balkenende.

Door de winst van het CDA en de daling van het eigen stemmenpercentage is de SGP ditmaal in geen enkele gemeente meer de grootste partij. Bij de verkiezingen van vorige jaar was dat in Urk, Staphorst, Nieuw-Lekkerland en Reimerswaal nog wel het geval.

De ChristenUnie, die vorig jaar meer dan 40.000 stemmen verloor, raakte er nu bijna evenveel kwijt. Met een stemmenpercentage van 2,1 kwam zij ongeveer op hetzelfde niveau uit als de RPF in 1998 haar eentje behaalde. In Groningen en Friesland, waar de ChristenUnie het vooral moet hebben van voormalige GPV-kiezers, bleef het stemmenverlies beperkt tot zo'n 10 procent. In de andere provincies liep het op tot een kleine 20 procent. Zeeland, zowel de provincie van Balkenende als die van Van Dijke, vormde daarbij het dieptepunt. De grootste verliezen in stemmenpercentage moest de ChristenUnie incasseren in gemeenten als Urk (-6,7), Bunschoten (-4,6) en Oldebroek (-3,6).

Onvoordelig

Bij de verkiezingen van vorig jaar kreeg de ChristenUnie haar vierde zetel als restzetel toegewezen. Ditmaal ging ook die zetel verloren. In totaal behaalde de lijstcombinatie van ChristenUnie en SGP vijf en een halve zetel. Zij kwam daarmee onvoordelig uit en betaalde meer stemmen voor haar zetels (meer dan 70.000) dan bij elke andere partij(combinatie) het geval was.

Om aan zes zetels te komen moest de christelijke combinatie iets meer dan 14.000 stemmen extra behalen. Daarmee had zij de laatste restzetel, die nu bij de VVD terechtkwam, kunnen veroveren. Wanneer die 14.000 stemmen verkregen waren in dezelfde verhouding als het totale stemmenaantal van SGP en ChristenUnie (3 staat tot 4), was die extra zetel bij de SGP terechtgekomen. Binnen de lijstcombinatie van ChristenUnie en SGP zou die partij het grootste stemmenoverschot hebben gehad.

Door het verlies van een SGP-zetel vorig jaar en het zetelverlies bij de ChristenUnie zowel in 2002 als in 2003, zijn de kleine christelijke partijen in vijf jaar tijd met drie zetels teruggelopen (van 8 naar 5). De zeer geleidelijke groei van het zetelaantal die sinds de jaren zeventig geconstateerd kon worden, is daarmee in korte tijd tenietgedaan.

Volkspartij

Uit onderzoek van het bureau Interview-NSS blijkt dat de Lijst Pim Fortuyn het aanzienlijk beter doet onder de lage inkomens dan onder de hoge. Vorig jaar was dat niet het geval, toen liep de aanhang van de LPF onder de verschillende inkomensgroepen nauwelijks uiteen.

Voor het overige is er weinig verandering te bespeuren. De linkse partijen moeten het hebben van de lage inkomensgroepen, GroenLinks wel wat minder dan PvdA en SP. D66 en vooral de VVD krijgen veel stemmen van de meer welvarende kiezers. Het CDA is nog het meest een volkspartij, zij het met een ondervertegenwoordiging in de hoogste inkomensgroep. Wel is het kiezerskorps van het CDA sterk vergrijsd. Van de 65-plussers krijgt deze partij bijna de helft van de stemmen, onder de jongeren is dat maar eenzesde. Vergeleken met vorig jaar is het aandeel van het CDA onder de jongeren zelfs nog verder gezakt.

Daarentegen trekken zowel VVD als GroenLinks, D66 en vooral de SP relatief veel jonge kiezers aan. De leeftijdsopbouw van de socialistische kiezersgroep vormt nog het meest een dwarsdoorsnede van de bevolking. Vorig jaar was het kiezersbestand van de PvdA behoorlijk vergrijsd. De jeugdige uitstraling van Wouter Bos heeft kennelijk voldoende jongeren aangetrokken om tot een meer evenwichtige leeftijdsopbouw te komen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 23 januari 2003

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

LPF-kiezers vliegen alle kanten uit

Bekijk de hele uitgave van donderdag 23 januari 2003

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken