Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Van bruin drab naar helder water

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Van bruin drab naar helder water

Waterschappen proberen burgers met publiciteit 'naar de stembrief' te lokken

9 minuten leestijd

Ronkend rijdt de vrachtwagen het terrein op. Op de terugweg neemt hij het zwarte goud, ingedikte uitwerpselen, in zijn tank mee. Rioolzuivering is een van de belangrijke taken van de waterschappen, waarvan alle burgers om de vier jaar het bestuur mogen kiezen. Probleem is echter om ze zo ver te krijgen. "Het is belangrijk dat burgers met hun stem laten blijken wat ze met het water willen."

Van de Duitse grens tot aan het Noordzeekanaal beginnen volgende week woensdag de vierjaarlijkse verkiezingen voor zes waterschappen en hoogheemraadschappen. Deze instellingen beheren de totale watervoorziening en de rioolzuivering van de provincies Gelderland, Utrecht, de stad Amsterdam en het Gooi.

"Ons werk is nog lang niet klaar", zegt Klaas van de Langemheen, als dijkgraaf de baas van het in Leusden zetelende Waterschap Vallei & Eem. De zes waterschappen in het midden van het land willen graag zo veel mogelijk burgers zo ver krijgen dat zij hun stembriefje terugsturen. Alleen op die manier krijgt hun werk een democratische basis.

De opkomst bij de eerste waterschapsverkiezingen, vier jaar geleden, geeft weinig hoop: 28 procent, lager dan welke democratische verkiezing in Nederland ook. "Het is belangrijk dat burgers met hun stem laten blijken wat ze met het water willen", zegt Van den Langemheen. "Het gaat hen allemaal aan."

Ver-van-mijn-bedshow

In het Waterschap Vallei & Eem, dat het westen van Utrecht en de zuidwestelijke Veluwe beslaat, lijkt veel belangstelling te zijn om in het waterschapsbestuur te komen. Maar liefst 76 mensen hebben zich kandidaat gesteld voor de slechts 30 beschikbare zetels.

Toch is het de vraag of er veel meer mensen dan vier jaar geleden zullen stemmen. Veel Nederlanders ervaren het werk van het waterschap als een ver-van-mijn-bedshow. De zes waterschappen hebben daarom een gezamenlijke publiciteitscampagne opgezet om de burger 'naar de stembrief te krijgen'. Een degelijk voorlichtingsboekje, waarin de nieuwe kandidaten zich presenteren, en een gezamenlijke site (www.waterschapsverkiezingen.nl) moeten de burger over de streep trekken.

Binding van de kandidaten voor het waterschapsbestuur aan politieke partijen kan de interesse wellicht vergroten. Dijkgraaf Van den Langemheen vindt dit echter geen goed idee. "Politieke binding zou een verarming zijn", zegt de zestiger terwijl hij in een lommerrijk bos naar de Barneveldse Beek loopt. "Als alleen politici het voor het zeggen krijgen, krijgen alleen zichtbare projecten veel aandacht: beschoeiing, waterzuivering. Terwijl het rioolstelsel in Nederland een achterstallig onderhoud heeft van 13,5 miljard euro. Alles wat niet zichtbaar is, krijgt het minste geld."

Van de Langemheen slaat een tak weg. "Begin dit jaar heeft ons waterschap het beheer van de openbare wateren in Nijkerk en Amersfoort overgenomen. Wij hebben de grachten daar meteen in ons baggerplan opgenomen. Ze waren veel te lang niet uitgebaggerd."

De overname van de grachtenbeheer is een voorbeeld van het uitdijende takenpakket van de waterschappen. Omdat de meeste echter weinig financiële reserves hebben, moeten ze de waterschapsbelasting jaarlijks fors verhogen. "Dit waterschap heeft volgend jaar een tariefstijging nodig van 6 à 7 procent", vertelt Van de Langemheen zonder trots.

Kandidaten van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier droegen in april bij Castricum water naar de zee als protest tegen de te hard stijgende waterschapslasten. De heffing van dit waterschap stijgt dit jaar met 10 procent.

Onder water

Bescherming tegen overstroming en afvoer van regenwater waren sinds eeuwen de vaste taken van de waterschappen. In het gebied van Waterschap Vallei & Eem bevindt zich 180 kilometer dijk en kade. Met name de Grebbedijk, die loopt tussen Rhenen en Wageningen, is belangrijk. "Het is maar één dijk van 5 kilometer, maar als die zou breken, staat binnen vier uur heel Veenendaal en binnen een dag Amersfoort onder water", illustreert Jan van Noord, binnen Vallei & Eem verantwoordelijk voor waterbeheersing en waterkering, het belang van het waterschap.

De zeespiegel stijgt en de bodem daalt. Dit probleem baart de waterschappen zorgen. De begroeiing op de dijken is daarom belangrijk. Van Noord, staande op de dijk bij het oude stoomgemaal Hertog Reijnout uit 1883 in de Arkemheense polder bij Nijkerk: "Een waterkerende dijk moet vegetatie hebben met een goed wortelstelsel: diep maar ook uitgebreid. Gras is daarvoor het best geschikt. We laten steeds vaker schapen het gras kort houden. Inmiddels hebben we hier al twee kudden van het Kempische heideschaapras rondlopen."

Een voorbeeld van waterbeheersing is de idyllisch gelegen Barneveldse Beek. "Deze stroom liep regelmatig over", vertelt Van Noord. "Het kan hier behoorlijk spoken. Halverwege de jaren '90 hebben we besloten er een brede beek naast te leggen voor de afvoer van het vele water. Zo blijft de fauna intact. Door deze oplossing zijn de kikkers en de burgers van Barneveld blij."

Bruin brouwsel

Vanaf de jaren '60 kwam de zuivering van afvalwater erbij als nieuwe taak. "Alleen al in de waterzuivering zijn de laatste jaren honderden miljoenen geïnvesteerd. De hoeveelheid meststoffen moet nog verder omlaag. Ook in het landelijk gebied moeten deze fosfaten en nitraten fors worden teruggedrongen", aldus Van de Langhemheen.

Deze stoffen vormen de belangrijkste bestanddelen van mest, die schadelijk zijn als ze in grote hoeveelheden voorkomen. In grote delen van ons land bevat de bodem nog een aanzienlijke hoeveelheid van deze stoffen, die langzaam uitspoelen naar het grondwater. Ons drinkwater wordt daar weer uit gedestilleerd.

"Wel 70 procent van de begroting gaat naar zuivering", vertelt Jack Ebbenhorst, hoofd afdeling advies & projecten, terwijl hij boven op de spoelbak van de zuiveringsinstallatie in Nijkerk staat. Het bruine brouwsel onder hem geurt mild.

Negen installaties in het gebied van Vallei & Eem zorgen voor het opwerken van rioolwater tot oppervlaktewater. De eerste installaties, uit de jaren '60 en '70, haalden vooral de meststoffen weg, om de vissterfte tegen te gaan.

Ebbenhorst over de situatie nu: "Water zonder zuurstof is er niet meer in ons gebied. Massale vissterfte treedt niet meer op. Ook algenbloei komt steeds minder voor. We zijn nu bijna klaar met de zuivering van stikstof en fosfaten."

Etende bacteriën

De Nijkerkse installatie zuivert het water van 59.000 mensen uit de regio. "Gemiddeld wordt hier 11.000 kubieke meter vervuild water per dag verwerkt", vertelt Ebbenhorst. Met name het zuivelbedrijf Friesche Vlag voert veel afvalwater aan.

Het zwaar vervuilde water komt binnen in een grote bak. Daar gaan bacteriën aan de slag. Zij 'eten' de meeste vieze bestanddelen op. Na een paar uur gaat het water naar een bak waar de zware bestanddelen kunnen bezinken in het inmiddels bijna reukloze water. Het verontreinigde slib zakt naar beneden en wordt verzameld in een gistingsketel, waar het uitrot.

Het biogas dat hierbij vrijkomt, voorziet het waterzuiveringsbedrijf voor eenderde van energie. Het slib dat niet verteert -"het zwarte goud", glimlacht Ebbenhorst- wordt met tankwagens naar Apeldoorn vervoerd, waar het wordt verbrand. Ongeveer twaalf uur nadat het stinkende water op de zuivering aankomt, verlaat het bijna schoon weer de installatie. Daarna vervolgt het zijn weg naar het oppervlaktewater van de Randmeren.

Een nieuwe aanslag op het oppervlaktewater vormt de hondenpoep. Doordat regenwater in een toenemend aantal plaatsen niet meer in de riolering terechtkomt, spoelt ook de hondenpoep met dit regenwater uit naar vijvers en sloten. Gebieden met veel bebouwing krijgen zo een overdosis aan meststoffen in het water.

Versnippering

Waterschappen doen ook veel voor het herstel en beheer van de natuur. Zij mogen de ecologische verbindingszones aanleggen, die de versnipperde brokjes natuur weer met elkaar moeten verbinden. Dit is een onderdeel van het beleid van de Europese Gemeenschap om een samenhangend natuurnetwerk te vormen. Dit plan pakt de verkleining, versnippering en verdroging van natuurgebieden aan. Die vormen de belangrijkste oorzaken van de achteruitgang van de flora en fauna in Europa.

Naast het kantoor van het waterschap in Leusden loopt het Valleikanaal, de as van de ecologische verbindingszone. Het waterschap heeft er een klein natuurgebied aangelegd door naast het Valleikanaal een aantal poelen te maken. Op den duur moeten hier amfibieën en vogels terugkomen. "De ringslangen zullen nog wel even op zich laten wachten, want de dichtstbijzijnde populatie bevindt zich in De Treek bij Leusden-Zuid", meldt terreinbeheerder Ad Schoutens.

Ook in de Arkemheense polder, buiten Nijkerk, probeert het waterschap de natuur te herstellen. Grote percelen landbouwgrond worden de komende jaren omgezet in natuurgebied door er meer water toe te laten. Het menselijk ingrijpen voorkwam niet dat de kemphaan, bekend van zijn spectaculaire balts, sinds zes jaar ontbreekt in de polder.

De aanleg van vistrappen is eveneens een voorbeeld van het natuurbeheer door het waterschap. Boven op een stuw gebaart Van Noord enthousiast hoe de vissen tegen de stroom opzwemmen. "Zo komen ze bij het schoonste water, waar ze hun eitjes afzetten. In de paaitijd, wanneer ze hun eieren leggen, passeren tussen de 200 en de 300 vissen de vistrap."

Groene kandidaten

Genoeg taken voor de waterschappen, die het onder leiding van de dijkgraven en de dagelijkse besturen, de heemraden, aardig lijken te doen. Toch vinden de waterschappen het belangrijk dat de burgers de waterschapsbesturen om de vier jaar kiezen.

Wat te doen als er veel groene kandidaten in het bestuur komen die de begroting radicaal willen omgooien?

"Dan zeg ik dat ongeveer 97 procent van de begroting al vastligt", zegt dijkgraaf Van de Langemheen. "Nou ja", nuanceert hij later, "we krijgen er natuurlijk volgend jaar 7 procent bij. Dus 10 procent voor nieuw beleid", grijnst hij. "Natuurlijk kunnen de bestuurders bijvoorbeeld het baggerprogramma afstemmen, maar ik zou praten als Brugman om dat te voorkomen. Dat zou onverantwoord zijn."

De dijkgraaf met zijn ambtelijk apparaat lijkt dus een allesoverheersende invloed te houden op het beleid. Wat is dan nog de speelruimte voor een individueel bestuurder? L. M. Verhoeks, heemraad van Vallei & Eem: "De meeste kosten zijn gemoeid met het oppervlaktewater. Elke burger heeft daar belang bij en kan daar invloed op uitoefenen."

Dat deze invloed beperkt blijft tot slechts 3 procent waagt hij te betwijfelen. "Hoe hoog het percentage wel is, weet ik ook niet. Zeker is dat minder dan 97 procent van de begroting vastligt."

De verwachtingen van de ex-SGP-wethouder in Barneveld over de opkomst bij de komende verkiezingen zijn "niet zo vreselijk hooggespannen." Wel constateert hij met genoegen dat de zes samenwerkende waterschappen nogal aan de weg timmeren. "We doen veel aan mailing en hebben een aantal doelgroepen gericht aangeschreven." Verhoeks adviseert: "Ga in ieder geval stemmen. Het gaat om het belang van de mensen zelf. Al was het alleen al omdat het waterschap de hoogte van de waterschapsbelastingen bepaalt."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 24 mei 2003

Reformatorisch Dagblad | 44 Pagina's

Van bruin drab naar helder water

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 24 mei 2003

Reformatorisch Dagblad | 44 Pagina's

PDF Bekijken