Bekijk het origineel

Gesloten getijdenboeken

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Gesloten getijdenboeken

Kasteel Duivenvoorde stelt schatten uit adellijke bibliotheek tentoon

5 minuten leestijd

De lepelaars broeden, aan de waterkant zorgen gevlekte orchissen voor een paarse gloed. Het acht eeuwen oude Kasteel Duivenvoorde rijst in volle glorie op tussen al dit schoons. In de museumkamer binnen wacht "Boeken van stand", een aantal uitgaven uit de adellijke bibliotheek dat voor het eerst in de geschiedenis wordt tentoongesteld.

De tuinen van Kasteel Duivenvoorde grenzen aan die van de Horsten, het landgoed dat binnenkort bewoond wordt door kroonprins Willem-Alexander en Máxima. Tussen Voorburg en Voorschoten vormt Duivenvoorde een opvallende oase in het randstedelijk gebied. Een lange bomenlaan leidt naar een Engelse landschapstuin. De witte bloemen van de kornoelje zijn op grote afstand zichtbaar.

"Uniek is dat het kasteel nooit verkocht werd, maar steeds door vererving van eigenaar verwisselde", zegt Irene Storm van Leeuwen. Zij inventariseert en catalogiseert de bibliotheek en stelde de tentoonstelling "Boeken van stand" samen.

"Het catalogiseren was veertig jaar geleden voor het laatst gebeurd. Elke werkdag levert voor mij nieuwe verrassingen op." Zo sloeg ze tot haar vreugde onlangs eeuwenoude, in perkament gebonden reisverslagen open. Tussen de in schoonschrift geschreven dagboeken van Johan Steengracht over tochten naar Londen en Parijs zijn plattegronden geplakt; ingekleurde etsen van verschillende steden die hij aandeed. "Ik verheug me er erg op die te lezen." Voorlopig heeft Irene echter haar handen vol aan het catalogiseren. Prettige bijkomstigheid daarbij is dat haar echtgenoot conservator is van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, zodat er dagelijks overleg mogelijk is.

Vlinders

"Duivenvoorde is van de twaalfde eeuw tot en met de helft van de achttiende eeuw in bezit geweest van de van Wassenaers. Een huwelijk met de vermogende Zeeuw Steengracht van Oostkapelle in de negentiende eeuw redde het kasteel van de ondergang. De belezen Nicolaas Johan zorgde bovendien voor een buitengewone bibliotheek."

Twee middeleeuwse getijdenboeken op de tentoonstelling zijn daarvan een indrukwekkend voorbeeld. De boeken, op perkament geschreven en in kalfsleren banden gebonden, werden rond 1460 vervaardigd. Volgens de annalen zijn ze van moeder op dochter overgegaan en gezien de verrassend heldere kleuren van de miniaturen zijn ze zelden of nooit geopend. Het bladgoud glanst alsof het gisteren gepenseeld werd. Beduimelde randen ontbreken. "Men besefte toen al hoe kostbaar de boeken waren. Bij overlijden werd op de inventaris zorgvuldig melding gemaakt van de boeken", legt Irene Storm uit.

Een andere passie van de kasteelbewoners in de achttiende eeuw was het cultiveren en verfraaien van de tuinen. Daarvan getuigen verschillende "cruydtboeken", die handelen over het aanleggen van kruidentuinen, over fruitrassen en over insecten. Sommige bevatten recepten. "Ze waren van belang voor de keuken, maar tegelijk voor medicinale doeleinden. Zonder die kennis kon men een landgoed niet beheren."

De schrijfster van een van de boeken, Maria Sybilla Meriaen, had voor kevers en vlinders een heel bijzondere passie. Zij reisde met haar dochters naar Suriname om daar de "wonderbaerlijke verandering der Surinaamse insecten" vast te leggen. Haar tekentalent kwam daarbij goed van pas. Zij liet een fantastisch boek na met tientallen etsen die naderhand door afzetters met de hand werden ingekleurd. "Het inkleuren of afzetten was zeer kostbaar, vandaar dat het begrip nog altijd een negatieve lading heeft. Veel van de boeken zijn overigens in Zeeland gebonden. Versieringen op de vergulde bladsneden zijn kenmerkend voor de Zeeuwse boekbinders uit die tijd."

Knipwerkje

"Het groote Tafereel der Dwaasheid, vertonende de opkomst, voortgang en ondergang der Actie, Bubbel en Windnegotie", gedrukt "tot waarschouwinge voor de Nakomelingen, in 't noodlottig jaar voor veel Zotte en Wyze" is andere koek. "Het werd in 1720 gepubliceerd naar aanleiding van een grote beurskrach dat jaar. De gevolgen daarvan waren vergelijkbaar met die uit de jaren twintig." Irene Storm is historica, de feiten worden moeiteloos verhaald. Van een geheel andere orde is ook "Beginselen des Anti Christendoms, wederstaen door het Gereformeert Ouderlingschap" van Johan Steengracht.

"De liefde voor het boek is tot in de twintigste eeuw gebleven. Er zijn prachtige art-nouveau- en art-decoboeken die baron Schimmelpenninck van der Oije bezat. Maar na het overlijden van de laatste Van Wassenaer zijn er veilingen geweest. Een deel van de bibliotheek verhuisde naar Kasteel Rosendael bij Arnhem door het huwelijk van de erfdochter met baron Torck van Rosendael. Tot die periode zijn jammer genoeg weinig boeken terug te leiden."

Eén is er wel te zien: een boek van Adrianus Pars over de dorpen Katwijk-Binnen en Katwijk aan Zee. Hij schreef het in de achttiende eeuw en liet het in rood marokijn binden en versieren met bladgoud. "Het is ooit aangekocht door de Koninklijke Bibliotheek en werd speciaal voor deze tentoonstelling uitgeleend."

Op twee schilderijen lieten de bewoners zich met boeken portretteren. Onder een vergrootglas zijn de titels nog goed te lezen. Het zijn vergaderstukken van de Heeren Seventien van de Verenigde Oost-Indische Compagnie en twee delen over zeezaken. In een fraai handschriftje in het Frans over hoe men zich heeft voor te bereiden op het heilig avondmaal, is een kunstig knipwerkje geplakt waarin men het jaar en de naam van de eigenares ontdekt.

Na 1 oktober gaan de boeken weer dicht. Ze verdwijnen voor onbepaalde tijd achter de glazen deuren van de empireboekenkasten van de kasteelbibliotheek. Maar los van de tentoonstelling zijn zowel de tuinen als het kasteel een bezoek meer dan waard.

Informatie: tel. 071-5613752 of www.kasteelduivenvoorde.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 11 augustus 2003

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Gesloten getijdenboeken

Bekijk de hele uitgave van maandag 11 augustus 2003

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken