Bekijk het origineel

Christenen in Irak

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Christenen in Irak

5 minuten leestijd

Van calvinisten valt aandacht voor kerkgeschiedenis te verwachten. Rond de Reformatie. En inzake de inquisitie. De interesse beperkt zich veelal tot West-Europa, desnoods Oost-Europa. Terwijl juist in het Midden-Oosten het christendom zich in de eerste eeuwen verbreidde. Wij weten er wellicht weinig van, omdat we landen als Irak, Iran, Syrië en Turkije vereenzelvigen met moslims. Maar misschien deed de oorlog in Irak van een paar maanden geleden opnieuw de opmerkzaamheid voor dat oude gebied ontwaken.

In Antiochië -het huidige Antayka in Turkije- en Damascus -nu de hoofdstad van Syrië- bestonden al in de apostolische tijd christengemeenten. In de tweede eeuw vond het geloof in de Zaligmaker ingang in steden als Edessa en Arbela met wat daarbij behoorde.

Edessa lag in Mesopotamië. Het gaat om de stad Urfa in Zuid-Turkije. Vlak tegen de huidige grens met Irak. Niemand zou zeggen dat in dit bedevaartsoord voor moslims ooit het christelijk geloof domineerde. "Abraham is hier geboren", zo vertelden mij ter plekke ooit de volgelingen van Mohammed. Bisschop Eusebius beschreef dat de zieke koning Abga Uchomo (8 tot 45 na Christus) een brief geschreven zou hebben aan de Heere Jezus. Deze zond bericht terug dat Hij niet kon komen. Hij zou Thaddéüs hebben gezonden. Historisch staat in elk geval vast dat zich in 202 reeds een grote kerk in de stad bevond. Christenen hadden er al vroeg hun eigen bijbelvertaling, de Peschita. Dat was in een soort Aramees. Onder Griekse invloed kwamen de mensen ertoe zichzelf en hun taal Syrisch te gaan noemen. Er stonden ook verschillende scholen. Daar hielden theologen zich vooral bezig met de verklaring van de Bijbel. Reeds in 639 echter ging de stad over naar de islam. Na de verwoesting door Nureddin in 1146 is het christendom er vrijwel uitgeroeid. Het oude oord fungeert in 2003 als centrum van islamitisch fundamentalisme. Pikzwart geklede vrouwen nemen met hun felle ogen slechts door een smalle spleet in hun sluier vreemdelingen of buitenlanders op. Eén orthodoxe kerk en een synagoge. Dat is alles buiten de moskeeën.

Arbela ligt in het huidige Irak, in de Koerdische autonome regio. De nu Arbil geheten stad is een van de oudste permanent bewoonde nederzettingen van de wereld. Ook na verovering door een andere natie in 651 bleef het een belangrijk christelijk centrum, met een eigen bisschop. Maar in de dertiende eeuw verloor de stad het grootste deel van haar economische betekenis aan het huidige, Iraakse Mosul. Dat is het vroegere Ninevé. En ook in dit gebied liepen moslims de christenen volledig onder de voet.

Zo zijn er wel meer verhalen te vertellen over de vroege kerstening van het Midden-Oosten. Maar de vraag is: Wat bleef er allemaal van over? Dan blijkt dat Irak ook vandaag nog zo'n 800.000 christenen telt. Hoewel van verschillende pluimage.

Er bestaan diverse kerken in Irak. Allerlei katholieke kerken, die de paus erkennen, maar hun eigen etnisch karakter behielden: Chaldeeuws, Syrisch, Armeens en Grieks. En dan natuurlijk ook nog de Rooms-Katholieke Kerk. Daarnaast is er sprake van orthodoxe kerken: Syrisch, Armeens en Grieks. Met als import uit Egypte de Koptisch-Orthodoxe Kerk. Er is zelfs sprake van een Presbyteriaanse Kerk, die vijf gemeenten telt. Maar ook dat is natuurlijk resultaat van veel later ter hand genomen zendingswerk. Hoe komt het christendom zo verdeeld?

Het is een ondoenlijk karwei om al de verschillen tussen de genoemde kerken uit te werken. Een klein beetje aan basisgegevens moet genoeg zijn. De al genoemde Eusebius fungeerde als bisschop van het aan de Eufraat gelegen Samosate. Hij toonde zich in de regio een voorvechter van de zuivere leer van Nicea. Edessa kwam echter in 378 onder zeggenschap van de volgelingen van Arius. Dat duurde overigens maar vijf jaar. Later namen de volgelingen van Nestorius er een belangrijke plaats in. En sinds de zesde eeuw was er ook een jakobitische metropolitaan. Alleen deze paar zinnen zijn al genoeg om vast te stellen dat vooral het debat over de christologie de Syrische kerken heeft beroerd. Hoezo?

Arianen deden de eeuwige godheid van Christus tekort. De Zaligmaker zou een schepsel zijn, hoewel Hij God genoemd mag worden, omdat Hij de eerste is onder velen.

Dan waren er jakobieten, genoemd naar Jakob Baradeaus (490-578). Die heten monofysieten. Dat zijn mensen die Christus slechts één natuur toeschrijven, namelijk de goddelijke. Zij leven voort in de Syrisch-Orthodoxe Kerk.

Een deel van de christenen, meest bestaande uit Griekssprekenden in de steden, bleef trouw aan de besluiten van het concilie van Chalcedon van 451. Dit bepaalde dat Christus twee naturen heeft, een menselijke en een goddelijke. Die zijn ongedeeld en ongescheiden, maar tegelijk ook onvermengd en onveranderd. Deze christenen dragen de titel melkieten. Zij komen aan die naam doordat hun tegenstanders hen "keizerlijken" noemden. Dat komt van het Syrische woord "malkanije". De melkieten hielden vast aan ook door de Byzantijnse keizer verdedigde besluiten. En die melkieten stelden zich in de zestiende en de zeventiende eeuw onder Rome en de paus.

Het Perzischsprekende deel van de Syrische Kerk koos -dat gebeurde in 484- definitief voor het nestorianisme. Nestorius, sinds 428 bisschop van Constantinopel, leerde dat de Logos in de mens Jezus woont. Verbonden door eenheid van gezindheid en wil. Dus hij scheidde de goddelijke en de menselijke natuur van Jezus. Hij bestreed dat Jezus beide naturen in één Persoon had. Maar een deel van deze kerk verenigde zich reeds in de zestiende eeuw ook met Rome. Dat zijn de Chaldeeën.

Mogelijk duizelt het deze of gene bij het lezen van dit verhaal. Twee slotopmerkingen. In de eerste plaats: Verdrukking slaat -zoals mensen wel eens suggereren- kennelijk niet alle christenen naar één kerk toe. Vervolging brengt kerken klaarblijkelijk niet zonder meer tot nieuwe eenheid. En in de tweede plaats: De schrik slaat een West-Europeaan om het hart bij de constatering hoe het in grote delen van de wereld ooit bloeiende christelijke leven tenietging. De geschiedenis fungere als les.

G. Roos

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 16 augustus 2003

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Christenen in Irak

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 16 augustus 2003

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken