Bekijk het origineel

Het verdwijnen van boekmedaillons is tekenend voor verarming

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Het verdwijnen van boekmedaillons is tekenend voor verarming

3 minuten leestijd

In een mijmering over verloren gegane boekmedaillons trekt dr. Hans Ester de lijnen door naar de permanente hagelbui van visuele prikkels die onze tijd kenmerkt.

Vele jaren, misschien wel eeuwen lang, voelden degenen die geschriften in de vorm van boeken en kranten in de openbaarheid brachten, zich geroepen om het eigen bestaan moreel te rechtvaardigen met behulp van een kernachtige uitspraak, een motto. Uitgeverij Kok te Kampen toonde vroeger op het titelblad van haar boeken een schipper aan het roer waarop de uitdrukking "Op hoop van zegen" te lezen is. Onder het roer is de opengeslagen Bijbel zichtbaar, die door een spreukband met het motto "Ick Hou Koers" wordt geflankeerd. Het symbool van de uitgeverij nu houdt het midden tussen een filmprojector en een kraaiende haan. Ik vind het geen vooruitgang.

Wanneer je als kind naar die vreemde boeken uit de kast van je ouders keek, prikkelde een dergelijke kleine voorstelling op de rug of het titelblad van een boek wel je voorstellingsvermogen. In een uitgave van uitgeverij Callenbach uit Nijkerk van 1922 vind ik op het titelblad een aantrekkelijk medaillon met als spreuk "Goet Frisch Claer". Een roman van Jo Ypma toont een soort vignet van uitgeverij Bosch en Keuning uit Baarn op de titelpagina: een eenzaam figuurtje beklimt een berg, op weg naar een ster boven de top. Bijna overbodig vermeldt de tekst erbij: "Bergopwaarts klimmend". Misschien is het prentje te schematisch, maar er zit toch iets bemoedigends in.

De Franse uitgeverij Larousse tooide zich met de fraaie spreuk "Je sème à tout vent" (ik zaai bij iedere wind) en maakte dat aanschouwelijk door een figuurtje dat een paardebloem leegblaast. Nijgh en Van Ditmar noemde zichzelf altijd "Nimmer Dralend", maakte aan deze traditie echter een einde.

Maar ook al beschikte een uitgeverij rond 1920 niet over een zinspreuk, toch voelde men de behoefte om de titelpagina en eventueel de band te versieren met een voorstelling die iets met de uitgeverij te maken had.

P. N. van Kampen koos bijvoorbeeld een tekening met het (verkleinde) formaat van een boek waarop het kantoor van de uitgeverij aan een Amsterdamse gracht te zien is. Voor kinderen die nog niet konden lezen waren de afbeeldingen op de band en binnenin vaak de eerste ontmoeting met de cultuur van het boek. Zoiets heeft vormende waarde.

Stilering

Ik vermoed dat in deze mooie cultuur van zinspreuk en zinnebeeld op en in boeken tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw de klad is gekomen. De enige geoorloofde esthetische verfraaiing werd de stilering van bepaalde letters. Nuchterheid en zakelijkheid gingen de boventoon voeren, zodat de morele verankering van een publicatie in een fundamentele spreuk als vlag van het gehele fonds, een muffe geur kreeg toegedicht en verloren ging. Geheel ten onrechte.

Wij leven in een tijd waarin het publieke en het levensbeschouwelijke weer een stukje dichter naar elkaar zijn opgeschoven. De behoefte aan poëzie en aan een romantische verhouding tot de wereld is zichtbaar toegenomen. Kinderen krijgen in onze wereld zeer veel beelden te verwerken. Het zijn beelden die nooit stilstaan, omdat de handelaren in cultuur menen dat mensen bovenal geamuseerd en afgeleid dienen te worden. Ik gruw van die permanente hagelbui van visuele prikkels. De rust van de boekenkast is verre te verkiezen boven het klatergoud van de televisie. Maar dan moet er aan de boeken wel iets te zien zijn.

De auteur is docent literatuurwetenschap aan de Katholieke Universiteit Nijmegen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 18 augustus 2003

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

Het verdwijnen van boekmedaillons is tekenend voor verarming

Bekijk de hele uitgave van maandag 18 augustus 2003

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken