Bekijk het origineel

Een grote prijs voor het kleine werk

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Een grote prijs voor het kleine werk

5 minuten leestijd

DEN HAAG - Prof. dr. C. Dekker werkt in zijn laboratorium aan de Technische Universiteit Delft met bijzondere moleculen, zogeheten koolstofnanobuisjes. Ze zijn niet meer dan een paar micrometer lang en een nanometer breed. Een nanometer meet slechts eenmiljoenste millimeter. Een koolstofnanobuisje is dus uiterst klein. Maar niet te klein om voor het wetenschappelijke werk met deze buisjes toch een grote prijs te krijgen.

Dekker ontving gisteren de NWO-Spinozaprijs, een prestigieuze Nederlandse onderscheiding voor baanbrekend wetenschappelijk werk. Koolstofnanobuisjes ontstaan spontaan als aardgas door een oven van 900 graden wordt geleid. Het zijn moleculen met zeer bijzondere eigenschappen, weet Dekker. "Ze zijn mechanisch sterker dan enig ander materiaal op deze wereld. Daarnaast hebben ze bijzondere elektrische eigenschappen. Die hebben wij hier voornamelijk in Delft ontdekt. Je kunt een elektrische stroom sturen door zo'n koolstofnanobuisje en we hebben gezien dat het buisje zich vervolgens gedraagt als een soort koperdraad en dus elektriciteit geleidt, maar dan op het niveau van een enkele molecuul."

Wetenschappelijk gezien is dat heel interessant fundamenteel onderzoek, maar wat kun je er in de praktijk mee? Dekker: "Een concrete maatschappelijke toepassing van koolstofnanobuisjes is er op dit moment nog niet, maar we kunnen er al wel een transistor mee maken, het basiselement van de computer. We hebben hier op ons laboratorium aangetoond dat zo'n transistormolecuul werkt." Relativerend: "Maar dat is natuurlijk nog wat anders dan 100 miljoen van die dingen parallel op een chip monteren. Dat is de volgende uitdaging. In het verlengde daarvan is er een kans dat er op basis van deze technologie misschien ooit een moleculaire computer wordt ontwikkeld." De opslag- en rekencapaciteit hiervan is vele malen groter dan die van een hedendaagse computer.

Als ander voorbeeld noemt Dekker dat je met dergelijke koolstofnanobuisjes ook biosensoren kunt maken. "Die zou je kunnen gebruiken om in de bloedbaan bepaalde stofjes te detecteren. Een van de dromen in de nanotechnologie is dat je een molecuul kunt ontwikkelen dat iets kan voelen en vervolgens ook een stof kan afgeven. Daar zijn we nog ver van af, maar over tien, twintig jaar is het misschien wel mogelijk."

Dekker, hoogleraar moleculaire biofysica aan de TU Delft, is volgens de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) een creatieve onderzoeker die zoekt naar grote, nieuwe zaken. Hij publiceerde van 1997 tot en met 2002 dertien artikelen in de internationaal toonaangevende wetenschappelijke bladen Science en Nature. Vier van deze artikelen waren goed voor een omslagverhaal. Volgens NWO is Dekker op dit moment in het buitenland een van de bekendste Nederlandse natuurkundigen.

Zijn nieuwste vakgebied omschrijft Dekker als de "kiemfysica. We 'spelen een beetje' met DNA-moleculen, eiwitten en dergelijke." Een cel is volgens de Delftse hoogleraar een fantastisch complex geheel. "Je zou een cel kunnen vergelijken met een stad. Hij heeft een bibliotheek waarin de erfelijke informatie is opgeslagen. De stad heeft ook een energiecentrale waarin voedsel wordt omgezet in energie. Er is een buslijnennet waarop zich kleine moleculaire motortjes van plek A naar plek B verplaatsen. Er is een stadsmuur met in- en uitvalswegen waarop stoffen worden afgevoerd en binnengelaten. De stad heeft ook een defensiesysteem tegen vijanden."

Elk van die elementen bestaat volgens Dekker uit bepaalde moleculaire machientjes die allemaal zijn opgebouwd uit eiwitten. "Wat we willen weten is hoe die machientjes precies werken. Neem de DNA-reparatie-eiwitten die zich in de bibliotheek bevinden waar de erfelijke code ligt opgeslagen. Zij plakken het DNA weer aan elkaar als na controle blijkt dat het is gebroken. Daarbij spelen tientallen eiwitten een rol. Wij zijn bezig om lokaal te kijken wat die eiwitten precies doen. Dan heb je het dus nog maar over een onderdeeltje van die hele stad."

Wat valt van dit onderzoek op termijn te verwachten? Dekker: "Allereerst bevredigt het onze wetenschappelijke nieuwsgierigheid. We proberen te begrijpen hoe de moleculaire processen in de cel werken. Als je begrijpt hoe DNA gerepareerd wordt, dan heeft dat op termijn mogelijk gunstige consequenties voor mensen met een ziekte ten gevolge van een DNA-defect. Je kunt dan een strategie bedenken hoe je zo'n aandoening moet aanpakken."

Tijdens zijn intreerede als hoogleraar op 17 november 2000 nam Dekker openlijk afstand van de evolutieleer. Dat leidde tot kritische reacties uit de wetenschappelijke wereld, onder meer in het blad Skepsis en in Delta, een uitgave van de TU Delft. Volgens Dekker blijft er bij kritische beschouwing verbazend weinig wetenschappelijke onderbouwing over voor Darwins theorieën. Hij wijst onder meer op de cel. "Dat is een wonderbaarlijk complex geheel van vele onafhankelijke elementen en processen. Een eenvoudige cel bevat reeds pakweg 10.000 verschillende moleculen die op vele wijzen aan elkaar verbonden zijn. Deze biologische systemen zijn onherleidbaar complex in de zin dat alle componenten met elkaar verweven zijn en het systeem niet functioneert als je één element wegneemt. Zulke systemen kunnen onmogelijk door de combinatie van mutaties en natuurlijke selectie zijn geëvolueerd, zelfs niet in het ontzagwekkende tijdsbestek van 4 miljard jaar."

Ook anno 2003 gelooft Dekker niet dat "toeval de wereld regeert. Ik geloof in een Schepper Die deze wereld gewild heeft en in een God Die deze wereld bestuurt."

Krijgt hij voor die opvatting de ruimte in de wetenschappelijke wereld? "Ja en nee. De discussie in diverse bladen en columns van het afgelopen halfjaar is wat dat betreft niet bemoedigend geweest. Een echt inhoudelijk debat is niet van de grond gekomen. Maar de discussie is nog maar net begonnen. Ik ben benieuwd hoe deze verder zal lopen. De NWO-prijs vormt in ieder geval een erkenning voor de kwaliteit van mijn wetenschappelijk werk. Je wordt beoordeeld op grond van je wetenschappelijke prestaties. Discussies in de zijlijn spelen daarbij geen rol. Dat wil ik de NWO zeker nageven."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 26 augustus 2003

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Een grote prijs voor het kleine werk

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 26 augustus 2003

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken