Bekijk het origineel

Verborgenheden van een blozende vrucht

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Verborgenheden van een blozende vrucht

Nederlander eet gemiddeld maar één keer in de drie dagen een appel

8 minuten leestijd

De appel is sinds mensenheugenis een bron van inspiratie. Natuurlijk in de keuken, maar ook in bijgeloof, oude gebruiken en spreekwoorden. Tegenwoordig is het grootste deel van de haast mystieke glans op zijn blozende wangen wel verdwenen. De exemplaren die deze dagen weer in de oogstmandjes rollen, zien er gewoon appetijtelijk uit. Niemand denkt toch meer aan Afrodite, kerkgang of maagdelijkheid wanneer er een partje vruchtvlees, een hap moes of een stuk appelgebak door de slokdarm naar binnen glijdt?

In Nederland worden tegenwoordig in totaal zo'n 1000 appelrassen geteeld, terwijl de 3000 professionele telers zich in ongeveer 100 rassen hebben gespecialiseerd. Van die fruitberg eten wij per hoofd van de bevolking 23 kilogram (138 stuks van gemiddelde grootte) per jaar, dat wil zeggen slechts één appel per drie dagen.

Werden vroeger alle appelrassen in hoogstamboomgaarden geteeld, tegenwoordig treft men vrijwel alleen laagstam aan. Al wordt de particulier, via subsidieregelingen, weer gestimuleerd om hoogstamfruitbomen aan te planten.

De belangrijkste teeltgebieden zijn Gelderland, de IJsselmeerpolders, Zeeland, Utrecht en Limburg. De bekendste veilingen bevinden zich in Kampen, Zwolle, Geldermalsen, Utrecht, Goes, Grubbenvorst en Tiel.

Stamppot

Appels kunnen op basis van smaak en kwaliteit worden onderverdeeld in hand-, moes- en stoofappels. Handappels zijn het bekendst. Ze hebben de beste kwaliteit en worden uit het vuistje gegeten. Bekende rassen zijn golden delicious, elstar en jonagold. Tot de categorie moesappels behoren de zure soorten die geschikt zijn voor verwerking in moes, compote of gebak. Het bekendste ras is de goudrenet (de schone van Boskoop). In de rubriek stoofappels bevinden zich de zoete soorten zoals dijkmans zoet. Ze zijn meestal minder sappig dan de zure. Hierdoor zijn ze geschikt om te stoven en om te gebruiken in stamppotten, bijvoorbeeld in hete bliksem.

De Nederlandse fruitteler categoriseert zijn producten op basis van oogsttijd en komt zodoende tot een indeling in zomer-, herfst- en winterappels. Zomerappels worden geoogst vanaf eind juli en zijn tot eind september verkrijgbaar. Enkele namen in deze categorie zijn yellow transparent, benoni en james grieve. Herfstappels worden geoogst vanaf half september en zijn verkrijgbaar tot eind maart. Enkele rassen: cox's orange pippin en laxton's superb. Winterappels worden geplukt vanaf begin oktober en zijn verkrijgbaar tot eind mei. Voorbeelden uit deze rubriek zijn: goudrenet, lombarts calville, jonathan, jonagold, elstar en golden delicious. Gedurende de zomermaanden zijn er bovendien buitenlandse rassen, zoals de granny smith, verkrijgbaar.

Oorwurmen

Behalve het weer vormen ziekten en plagen belangrijke bedreigingen voor de Nederlandse teler. Schadelijke insecten worden tegenwoordig zo veel mogelijk bestreden met hun natuurlijke vijanden, zoals lieveheersbeestjes en oorwurmen. Het ophangen van een nestkast moet ervoor zorgen dat een torenvalk de muizen weghoudt. Soms, als het echt niet anders kan, gebruikt de fruitteler een verdelgingsmiddel om zijn oogst te beschermen tegen schadelijke insecten. Het gaat om stoffen die de schadelijke beestjes aanpakken en tegelijk de nuttige insecten sparen. Deze teelt heet geïntegreerde gewasbescherming, ook wel milieubewuste teelt genoemd.

Alle inspanningen van de teler om beesten en ziekten te weren, leveren uiteindelijk een product op dat heel gezond is. De slogans: "Snoep verstandig, eet een appel" en "An apple a day keeps the doctor away" zijn niet uit de lucht gegrepen. Appels zijn allereerst gezond doordat ze verschillende stoffen zonder voedingswaarde bevatten: flavonoïden (stoffen die op vitaminen lijken, ook wel bioactieve stoffen genoemd) en polyfenolen, die ook in rode wijn voorkomen. Een deel van deze stoffen beschermt tegen allergie, andere remmen ontstekingen en virussen.

Verder zijn appels -met name de schil- rijk aan antioxidanten. Dit zijn chemische stoffen die cel- en weefselbeschadiging voorkomen door de vrije radicalen in het lichaam te binden. Een studie van de Cornell-universiteit in Ithaca, New York, geeft aan dat het remmend effect van 100 gram appel met schil op tumorcellen hetzelfde is dat van drie vitaminepillen die elk 1500 milligram vitamine C bevatten.

Cholesterol

Het eten van drie appels per dag verlaagt bovendien het cholesterolgehalte in het bloed, zo is de conclusie na tien jaar onderzoek aan onder meer de universiteit Paul Sabatier in Toulouse. Bij 235 patiënten werd na twee maanden een verlaging van 10 procent van de totale hoeveelheid cholesterol gemeten; in alle gevallen was de hoeveelheid 'slecht' cholesterol (het LDL) met een factor vier gedaald. Het nuttigen van een appel is ook goed voor het gebit: het reinigt de tanden en masseert het tandvlees door de kauwbeweging.

Alles goed en wel, maar de gezonde werking van appels staat of valt met een goede bewaring. Ze gedijen het best in de groentelade van de koelkast. Daar blijven ze lekker stevig, knapperig en sappig. Leg ze alleen, in verband met smaakoverdracht en een te snelle veroudering, nooit naast kiwi's, bleekselderij, prei en dergelijke. Worden de vruchten in een warme kamer bewaard, dan gaat de kwaliteit vrij snel achteruit. Om toch te kunnen genieten van een rijk gevulde fruitschaal kun je elke dag een portie uit de koelkast halen. Zo hebben de vruchten nog even de tijd om op temperatuur te komen. Dan hebben ze namelijk de meeste smaak.

Laat afgeschilde stukjes appel tussen twee haakjes niet te lang liggen, want dan kleuren ze, door contact met zuurstof, bruin. Overigens is daar wel wat aan te doen. Bedruppel de stukken met citroen-, limoen- of sinaasappelsap, alcohol, of azijn -afhankelijk van het te bereiden gerecht- om ze hun oorspronkelijke tint terug te geven.

Voedingswaarde

(100 gram appel met schil)

- 249 kJ (60 kcal)
- 2,2 g eiwit
- 0 g vet
- 12,7 g koolhydraten
- 2,5 g voedingsvezels
- 2 mg natrium
- 121 mg kalium
- 4 mg calcium
- 11 mg fosfor
- 5 mg magnesium
- 0,2 mg ijzer
- 0,02 mg vitamine B1
- 0,01 mg vitamine B2
- 0,05 mg vitamine B6
- 8 mg vitamine C

Tradities en symboliek

De blozende vrucht is er in de loop van haar carrière in geslaagd een plek te verwerven in allerlei tradities en verhalen. Daardoor is er een waas van symboliek en bijgeloof om de appel komen te hangen. Een kleine greep.

De Schotten staken appelschillen in hun zak als ze naar de kerk gingen. Mochten ze tijdens de preek in slaap vallen, dan hoopten ze van hun broekzakinhoud te dromen, want dat stond gelijk aan een lang en gelukkig leven.

De appel is duizenden jaren lang hét symbool van vruchtbaarheid geweest. De vrucht vormde bijvoorbeeld het bekendste attribuut van de Griekse liefdesgodin Afrodite. In later tijden dacht men dat de appel als liefdesorakel benut kon worden. Daartoe diende een nieuwsgierig meisje het fruit in één keer af te schillen en de schil over de schouder weg te gooien. De vorm van de neergekomen schil zou de beginletter van de naam van de toekomstige minnaar tonen. Brak de schil, dan bleef het meisje voor altijd ongetrouwd, aldus de 'wijzen' van vroeger.

De vruchtbaarheidssymboliek rond de vrucht komt ook tot uiting in het gebruik van bruidjes om een appel op het lichaam te dragen, waardoor ze zich wilden verzekeren van een gemakkelijke bevalling. In bepaalde streken gaven de bewoners een baby als eerste voeding appelsnippers, opdat het kind blozende (appel)wangen zou krijgen.

Vroeger, soms ook nu nog, was het gebruik om bij de geboorte van een kind een (appel)boom te planten, hoewel deze gewoonte vrij riskant was. "Boompje groot, plantertje dood", zegt immers een spreekwoord.

Wortels van de appel

Velen denken dat de verboden vrucht in de Hof van Eden een appel was. De Latijnse vertaling van het Oude Testament gebruikt echter het woord "pomum", dat vruchtboom betekent. Het is dus niet zeker dat de slang Eva een appel heeft aangeboden. Dit neemt niet weg dat die vrucht zeer oude wortels heeft. Appels werden al zo'n 6000 jaar geleden door mensen in het stenen tijdperk geconsumeerd en gedroogd.

De eerste geschriften over de teelt van appels vinden we bij Homerus. Deze Griekse wijsgeer schrijft in de negende eeuw voor Christus in zijn "Odyssee" over de "boom met de mooie vruchten." De Romeinen ontdekken rond 200 voor Christus het productieproces van appelwijn. In het begin van de Middeleeuwen wordt cider pas echt populair. Veel plaatsnamen uit die tijd verwijzen naar de teelt van appels, zoals Appeltern, Appelscha en Pommern (D).

De eerste aanplant van appels in Nederland vond plaats in kloostertuinen en binnenplaatsen. De handel in het fruit bloeide op toen ze in de late Middeleeuwen in handen kwam van gilden van "apelcopers".

Conserveringsmethoden

Invriezen

Appels kunnen prima ingevroren worden. Neem daarvoor alleen vruchten van A-kwaliteit. Snijd het fruit in parten, schijven of stukken en blancheer het enkele minuten in ruim kokend water met wat citroensap voor compote of appeltaart. Vries de delen daarna in.

Drogen

Om appels lang te bewaren is drogen ook een geschikte optie. Schil de appels en boor de klokhuizen uit. Snijd de appels in ringen of schijven van circa 1 centimeter dik. Maak ze niet te dun, want ze krimpen tijdens het drogen. Leg ze een kwartier in een oplossing van 50 gram zout op 5 liter koud water. Laat ze vervolgens uitlekken op een schone theedoek. Leg de appeldelen op een rooster en droog ze zo'n zeven uur in een oven op 150 graden Celsius totdat de stukjes net zeemleer lijken. Laat ze afkoelen en verpak ze luchtdicht. Week de gedroogde appeltjes voor gebruik.

Jam maken

Appels zijn rijk aan pectine, zodat er gemakkelijk gelei, jam of chutney van gemaakt kan worden. Kook de schoongemaakte vruchten met een beetje water en citroensap in een pan met dikke bodem. Voeg geleisuiker toe en laat het mengsel zo'n vier tot zes minuten inkoken tot de gewenste dikte. Zeef de massa voor gelei of doe het geheel direct in met kokendheet sodawater en gewoon water nagespoelde potten. Sluit deze met vochtig gemaakt huishoudfolie en een schroefdeksel en zet de potten circa tien minuten omgekeerd weg. Het is ook lekker om de appels in combinatie met pruimen en/of vlierbessen te verwerken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 6 september 2003

Reformatorisch Dagblad | 40 Pagina's

Verborgenheden van een blozende vrucht

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 6 september 2003

Reformatorisch Dagblad | 40 Pagina's

PDF Bekijken