Bekijk het origineel

Hervormde kerkorde is presbyteriaal-synodaal

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Hervormde kerkorde is presbyteriaal-synodaal

Gemeenten moeten zich door perspublicaties niet op het verkeerde been laten zetten

5 minuten leestijd

Op 2 september promoveerde aan de theologische faculteit van de Vrije Universiteit mr. J. J. H. Post op een proefschrift dat handelt over de juridische verhouding tussen hervormde gemeenten en de Nederlandse Hervormde Kerk. Dr. ir. J. van der Graaf geeft een reactie.

De promotie van mr. J. J. H. Post kreeg, ongetwijfeld vanwege de cruciale fase in het SoW-proces, brede aandacht in de dagbladpers. De datum van verschijning van het proefschrift kan niet toevallig zijn.

Deze krant kopte (2-9) met "Fusiedwang past niet bij de kerkorde van 1951". De gedachte is gevoed, ook in andere interviews, dat met dit proefschrift een juridische basis wordt gelegd onder het niet meegaan van (complete) gemeenten, met behoud van de kerkelijke goederen, wanneer het fusiebesluit is genomen.

Ik beschik nog niet over het proefschrift, maar aangenomen mag worden dat de inhoud van het interview congruent is met het proefschrift. De promovendus, nu doctor, heeft het zelf geautoriseerd. Het lijkt erop dat de promovendus zijn pleitnota's in de beheerskwestie heeft uitvergroot. Zijn pleidooien zijn herhaaldelijk afgewezen.

Presbyteriaal?

Ik voel mij gedwongen tot een (eerste) reactie omdat mr. Post een opmerkin g maakt waarom in feite de hele jurisprudentie, in de zaak van het kerkelijk beheer en bij mogelijke procesvoering wanneer gemeenten niet meegaan in de verenigde kerk, scharniert. De kerk zou hebben gekozen voor een presbyteriaal stelsel, terwijl altijd is betoogd dat de kerkorde van 1951 presbyteriaal-synodaal is. Nu kwam Post zelfs tot de uitspraak dat hij de term "presbyteriaal-synodaal" nergens in de officiƫle stukken van rond 1951 is tegengekomen.

Deze uitspraak doet mij twijfelen aan de wetenschappelijke houdbaarheid van dit proef-schrift. Men mag toch aannemen dat de promovendus dan ook alle wezenlijke stukken rondom 1951 heeft doorgeploegd.

Ik beperk me tot het meest voor de hand liggende document, namelijk de "Inleiding tot het ontwerp voor een Kerkorde der Nederlandsche Hervormde Kerk", die, voorafgaand aan de behandeling van het ontwerp in de synode, door de commissie werd uitgebracht (24 oktober 1947). Het draagt de ondertekening van alle commissieleden: S. F. H. J. Berkelbach van der Sprenkel, J. Boonstra, E. Emmen, K. H. E. Gravemeyer, Th. L. Haitjema, O. Noordmans, A. A. van Ruler, J. Severijn, G. Vixseboxse, H. de Vos, H. M. J. Wagenaar, H. J. F. Wesseldijk en W. A. Zeydner.

In de toelichting op de kerkordeparagraaf over het ambt wordt gezegd dat de commissie zich er vooral toe heeft gezet "den ouderling in het kerkelijk leven de plaats en de verantwoordelijkheid te geven, die hem nevens den herder en leeraar toekomen." Dat is het presbyteriale. De kerk is, in de traditie van de gereformeerde Reformatie, van presbyteriaal "type."

Maar, zegt de commissie, de ambten "komen tot regeering der Kerk bijeen in ambtelijke vergaderingen: kerkeraad, classicale vergadering, provinciale kerkvergadering en generale synode. Hiermede is het presbyteriaal-synodaal (cursivering van mij, vdG) karakter van ons kerkordelijk bestel vastgelegd." Dat elke gemeente krachtens de ambten compleet kerk is, is een theologische uitspraak, geen kerkjuridische.

Bezinning

In de commissie was de verhouding van plaatselijke gemeente tot de synode regelmatig punt van discussie geweest. Als al over "presbyteriaal" gesproken werd, zowel in de werkorde die aan de kerkorde voorafging als in de kerkorde, werd beoogd te voorkomen dat de gemeenten onder eenzelfde voogdij zouden komen als ten tijde van de Reglementenbundel van 1816. Maar men kende het hoogste gezag in de kerk toe "onder Christus aan de gezamenlijke gemeenten." Prof. dr. J. Severijn tekende als commissielid mede het ontwerp. Hij was geporteerd voor een (louter) presbyteriale kerkorde. Toen de kerkorde was aangenomen, nam Severijn deel aan een gerechtelijke procedure, samen met (zelfs) links-vrijzinnigen, tegen (het karakter van) de kerkorde. Hij had alleen maar getekend om de kerkorde bespreekbaar te maken in de kerk.

Toen het proces werd verloren, deed hij niet meer mee aan het hoger beroep. Ds. G. Boer heeft zich in zijn bekende "Gedachtewisseling" met dr. H. Berkhof van dit proces gedistantieerd en aangegeven dat Severijn hieraan op persoonlijke titel had meegedaan. Men leze hierover ook het proefschrift van dr. mr. H. Oostenbrink-Evers, "Beginselen en achtergrond van de kerkorde van 1951 van de Nederlandse Hervormde Kerk".

Evaluatie

Men kan wel willen dat de hervormde kerkorde (louter) presbyteriaal is, maar ze is het niet. Daarom zet Post met zijn studie gemeenten op het verkeerde been. Overigens zegt hij zelf dat gemeenten "die weigeren mee te gaan", wanneer ze gaan procederen (tot het Europees Hof toe), een lange weg van wellicht tien jaar te wachten staat (ND 3-9). De recente synodale nota "Om de eenheid en heelheid van de kerk" heeft, of men er blij mee is of niet, haar basis in de presbyteriaal-synodale kerkorde.

Het mag opmerkelijk heten dat prof. dr. M. E. Brinkman, voorzitter van de promotieplechtigheid, in zijn felicitatie namens het college van decanen de kersverse doctor heeft aangeraden "om gezien de inhoud van de oppositie, met de nodige terughoudendheid te spreken over de resultaten van zijn onderzoek tegenover de pers en de kerkelijke organen." Dat advies was, gezien de brede aandacht voor dit proefschrift in interviews vooraf, al achterhaald. De krantenkoppen hebben hier brede uitwerking, meer dan strikt wetenschappelijke beoordelingen, die nog wel zullen volgen.

Daarom dient naar mijn oordeel ook te worden gezegd dat gemeenten zich door wat over dit proefschrift naar buiten kwam, niet op het verkeerde been moeten laten zetten.

Het is overigens opmerkenswaardig dat ook de titel van het proefschrift een, gegeven de aard ervan, ontoelaatbare fout bevat. Gesproken wordt van Nederlands in plaats van Nederlandse Hervormde Kerk. Die stomme "e" heeft hier echt betekenis.

De auteur is voormalig algemeen secretaris van de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 9 september 2003

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Hervormde kerkorde is presbyteriaal-synodaal

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 9 september 2003

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken