Bekijk het origineel

Willem van Oranje

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Willem van Oranje

6 minuten leestijd

Wie de geschiedenis en personen uit die geschiedenis beschrijft, komt onlosmakelijk zijn eigen vooringenomenheid tegen. De een portretteert Willem van Oranje als de leider van een guerrillabende die zich verzette tegen het Spaanse centralisme van Philips de Tweede. De ander is dankbaar voor wat Willem van Oranje en zijn broers als instrumenten in de hand van God hebben gegeven en betekend voor het Nederlandse volk. En daar liggen dan een nog een heleboel visies tussenin.

Op zich is er niets mis met vooringenomenheid, zegt de geëmeriteerd historicus prof. A. Th. van Deursen in het blad van de Vereniging van Christen Historici (VCH), Transparant (2001, jaargang 12, nr. 3) geruststellend. Bij het beschrijven van de geschiedenis zijn er normen in het geding: de norm van de Bijbel of de geldende normen van een voorbije periode. Ook kan de norm die een bepaalde tijd hanteert, een vervorming zijn.

Voorspoed kan een reden zijn tot dankbaarheid "en daar kun je Gods Naam best bij noemen. Gods Hand in het verleden is een kwestie, waarbij je als historicus nauwelijks in een andere positie verkeert dan wie dan ook. We kunnen vandaag danken voor de ontvangen zegeningen en dan erken je God daarin", aldus Van Deursen.

Maar Van Deursen gaat dan verder. "Zo kun je als historicus omgaan met de geschiedenis, maar daar heb je geen opleiding voor nodig. We kunnen blij zijn dat er een Dordtse synode is geweest, maar daar heb je geen grote kennis voor nodig. Het blote feit op zich is genoeg om te danken. Brengt een historicus daar meer diepgang in door zijn kennis van het verleden? Hij vindt misschien meer aanleiding. We hebben gemeenschap met de kerk van alle tijden en plaatsen, dus ook onze geloofsgenoten van toen. Door te laten zien wat de grond van hun geloofsvertrouwen was, sticht en verkwik je de ander. Dat zie ik meer als mijn taak dan het direct zoeken van de verticale lijn. Het hoeft niet altijd gezocht te worden in het ingrijpen van Boven."

De behoefte om Willem van Oranje als louter instrument in Gods hand te duiden, berust dus meer op een geloofsbeslissing. "Als historici hebben wij geen extra deskundigheid om Gods Hand aan te wijzen. Je kunt namelijk Gods Hand aan elk willekeurig historisch feit verbinden, zonder dat je enige kennis van zaken hebt", vindt Van Deursen.

Het is opvallend dat alles wat het Huis van Oranje aangaat met name in gereformeerde kring uitzonderlijk gevoelig ligt en toch vaak vanuit een geloofsbeslissing wordt bemeten. Ook de reacties op deze rubriek van vorige week, waarin een boekje van Kikkert werd besproken, getuigen van die gevoeligheid.

Met de beschrijving "het arme Nederlandse volk" waarvoor Willem van Oranje zijn zaak heeft gegeven, bedoelt de schrijver van een ingezonden brief (09/11/03) ongetwijfeld degenen die in de zestiende eeuw de leer van Luther en Calvijn aanhingen en het Sola Gratia hadden ondervonden. Zij behoorden tot een arm volk dat door de Spaanse vorst werd vervolgd. Dat is, hoe respectvol en begrijpelijk, één kant van de zaak.

Wat is de rol van prins Willem van Oranje geweest? Dr. H. Klink die in 1997 promoveerde op een dissertatie over Willem van Oranje, verdiepte zich in de politieke en religieuze drijfveren van de prins (1559-1568). Maar ook hij geeft geen sluitend antwoord en dat kan ook niet. Klink richt zich op het perspectief van Oranjes verzet tegen de godsdienstpolitiek van Philips de Tweede. De plannen van de Spaanse vorst om nieuwe bisdommen te vormen in de Nederlanden, riepen bij Oranje, die niets van vervolging om des geloofs wil moest hebben, van meet af aan verzet op. Vanaf dat moment voerde Oranje oppositie tegen de koning van Spanje. Van grote invloed was het huwelijk van de prins met de lutherse prinses Anna van Saksen. Daarmee werd Oranjes oppositie verbonden aan de protestantse machten in met name Duitsland.

De historicus en theoloog drs. J. Wienen die deze week in een opinieartikel eveneens zijn ongenoegen ventileerde over deze rubriek van vorige week, wijdde in Transparant een behartenswaardige bespreking aan het proefschrift van Klink (1998, jaargang 9, nummer 2). Wienen schreef overigens al in 1994 dat Willem van Oranje na de dood van zijn eerste vrouw Anna van Buren om politieke redenen (!) een huwelijk met de dochter van een van de meest vooraanstaande protestantse vorsten zocht, Anna van Saksen. Hij trouwde met haar in 1561. De prins was toen nog katholiek en vond de godsdienst geen punt (Transparant 1994, jaargang 5, nummer 4). Pas later werd het geloof voor de prins wezenlijker van belang, aldus Wienen.

Het lijkt alsof Wienen deze week in zijn artikel een ander pad bewandelt in zijn oordeel over Anna van Saksen en Willem van Oranje. Terecht wijst hij op de brieven van Oranje aan Anna in een poging de relatie te herstellen. Wienen wijt de scheiding aan Anna van Saksen, die het verlies van de paleizen en bezittingen in de Nederlanden niet zou willen accepteren. In zijn ogen is de prins "een berooide vluchteling, die alles had gewaagd en alles had verloren, opgejaagd door schuldeisers en tegenstanders", die zijn vrouw smeekt hem te willen volgen en steunen. Daartegenover staat bij Kikkert dat Oranje zich niet alleen in de schulden stak vanwege de financiering van zijn soldaten maar ook vanwege de feesten en blijde intochten.

Kikkert is een van de weinigen die wijst op het psychische leed van de vrouw. Anna was geestelijk ziek en leed mogelijk aan een vorm van manische depressiviteit. In 1571 volgde er een inofficiële scheiding. Bijna vijf jaar na het overspel van Anna hertrouwde Oranje met Charlotte de Bourbon. Saillant is dat sommigen juist dit huwelijk als onwettig beschouwden omdat Charlotte haar voor het leven afgelegde kloostergelofte verbrak én omdat Anna van Saksen nog leefde. Die stierf in 1577. Zou het kunnen zijn dat (protestantse) historici eerder geneigd zijn de kant van Oranje en de gereformeerden te kiezen omdat hij van een aantal vooraanstaande theologen een verklaring kreeg dat het hem naar goddelijk en menselijk recht vrij stond om te hertrouwen?

Agenda

Mr. Pieter van Vollenhoven verricht vandaag de officiële opening van het Automotive Engineering Science laboratorium van de faculteit Werktuigbouwkunde van de Technische Universiteit Eindhoven.

Koningin Beatrix is morgen in de Hanzehof te Zutphen aanwezig bij het galaconcert ter ere van het 150-jarig bestaan van het Koninklijk Nederlands Zangersverbond (KNZV).

Koningin Beatrix zal dinsdag 16 september de troonrede uitspreken tegenover de Staten-Generaal in de Ridderzaal te Den Haag.

Prinses Margriet is donderdag 18 september op Tholen aanwezig bij een bijeenkomst waarop de hulpverlening tijdens de watersnoodramp van 1953 wordt herdacht en de nationale en internationale hulpverleners worden bedankt.

Prinses Margriet opent vrijdag 19 september in Alphen aan den Rijn Swaendrift de nieuwbouw van de regionale sociale werkvoorziening Alphen aan den Rijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 12 september 2003

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Willem van Oranje

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 12 september 2003

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken