Bekijk het origineel

Symbool van Amerikaans optimisme

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Symbool van Amerikaans optimisme

Ontwerper Piet Oudolf: Mensen moeten bij herdenkingstuinen een positief gevoel krijgen

9 minuten leestijd

Een gapend gat herinnert aan de ramp, maar 11 september 2001 was niet in staat New York te breken. De bevolking kijkt weer vooruit. In Battery Park, aan de kop van Manhattan, wordt het onverwoestbare Amerikaanse optimisme gesymboliseerd door de "Gardens of remembrance". Ontworpen door Piet Oudolf. "Hier in Nederland zouden we over een strook spreken, maar in New York is elke vierkante meter een tuin."

In zijn fraai verbouwde boerderij buiten Hummelo, ver van het rumoer van de Randstad, werk Piet Oudolf (58) aan zijn vermaarde ontwerpen. "Closed after 4 o'clock", meldt een bord aan de ingang van de met kinderkopjes geplaveide oprijlaan naar de Koesterd (Goede Aarde), waar hij ruim twintig jaar geleden met echtgenote Anja neerstreek. De Nederlandse tekst, ter rechterzijde, is nog duidelijker: "Wij zijn na 16 uur absoluut gesloten". "Absoluut" in vet afgedrukt, gevolgd door twee uitroeptekens.

Het liefst werkt de tuinarchitect ongestoord aan zijn ontwerpen, die wereldwijd de aandacht trekken. Met name door de beplanting. Op dat gebied verwierf Oudolf internationaal faam. Behoefte aan schijnwerpers heeft hij niet. Interviews slaat hij bij voorkeur af, over zijn succes spreekt hij in relativerende bewoordingen, het woord "ik" komt maar moeizaam uit zijn mond. "Het liefst ben ik een beetje anoniem bezig."

Pas als hij tekst en uitleg kan geven bij de digitale foto's van zijn werk, komt de tuinontwerper uit de Achterhoek los. Op een immens vel papier, dat de tekentafel in zijn studio volledig bedekt, is de beplanting van het laatste deel van de "Gardens of remembrance" ingetekend.

Vormgever

Hoewel hij bekendstaat als tuinarchitect wil Oudolf zich die eer niet aanmeten. Hij houdt het bij "vormgever-ontwerper". "Ik kom oorspronkelijk uit de horeca. Mijn ouders hadden een café-restaurant. Op een gegeven moment denk je: Wil ik dit mijn hele leven doen? Op m'n 26e ben ik eruit gestapt en met planten in aanraking gekomen. Zo is het min of meer begonnen."

Van meet af aan wist Oudolf dat hij tuinontwerper wilde worden. Tijdens de vierjarige hoveniersopleiding, die hij in de avonduren volgde, begon hij in Haarlem zijn eigen ontwerp- en adviesbureau. Zijn werk bleef niet onopgemerkt. Zo verspreidde het blad Libelle de groene ideeën van de laatbloeier onder een breed publiek.

In 1982 verhuisde de kunstzinnige tuinontwerper naar een voormalige veeboerderij in Hummelo, waar hij een eigen kwekerij opzette. De 'oogst' aan gestekte en gescheurde landplanten is te vinden achter de hoeve. Aan de voorzijde van de Koesterd ligt een privé-hof: visitekaartje en proeftuin tegelijk.

Echtgenote Anja, voormalig verpleegkundige, staat haar man ter zijde als administratrice, gastvrouw en pr-functionaris. "Noodgedwongen is ze erin gestapt, maar al snel ging ze het heel leuk vinden. Ze is net als ik gepassioneerd geraakt voor planten en kan bovendien goed met mensen opschieten. Op een kwekerij met veel particuliere klanten is dat heel belangrijk. Zakelijk zijn we geen van beiden. Alles wat we op dat gebied weten, hebben we door schade en schande geleerd."

Engeland

De laatste jaren staat Anja Oudolf er vaak alleen voor. Een deel van het jaar reist haar man rond binnen Europa en de Verenigde Staten van Amerika. Hij was onder meer de ontwerper van het Droompark (Drömparken) in het Zweedse Enköping en het park Staudenemschsee in het Duitse Hannover. Vooral Engeland, bakermat van hof en park, is een belangrijk werkgebied van Oudolf. In mei 2000 verwierf hij daar met zijn Britse collega en vriend Arne Maynard de Best Garden Award op de Chelsea Flower Show in Londen. Het tweetal won de prestigieuze prijs met het ontwerp "Evolution", gemaakt in opdracht van het internationale tuintijdschrift "Gardens Illust rated".

"Ja, dat doet je wel wat", bevestigt de groenspecialist uit de Achterhoek na enig aandringen. "Engeland is een mooi land. Daar zitten we ook alweer dertig jaar. De Engelsen zien me volgens mij inmiddels als een van henzelf."

Zijn ideeën en ervaringen legde Oudolf vast in verschillende boeken, die voornamelijk door co-auteurs werden geschreven. Typerend voor zijn eigenzinnigheid is het afwijkende gebruik van grassen, waaraan een afzonderlijk boek werd gewijd. "De laatste tien, twaalf jaar integreren wij siergrassen in de traditionele borders, waardoor de hele kijk op borders is veranderd. We wilden eindelijk eens af van het platgetreden pad. Dat is niet onopgemerkt gebleven. Ik ben altijd op zoek geweest naar nieuwe mogelijkheden, het vertalen van fantasieën. Die fase is nu voorbij. Ik ben momenteel meer bezig met het perfectioneren van concepten, zonder dat alles weer op de schop gaat."

Amerika

De Amerikaanse vertaling van "Ontwerpen met planten" (Designing with Plants) werd in Amerika een succes. Het werk staat er op de boekenplank van vrijwel elke tuinarchitect. De doorbraak resulteerde onder meer in de opdracht het ontwerp te leveren voor het Milleniumpark in het centrum van Chicago. Nog meer aandacht trok de opdracht voor de inrichting van de "Gardens of remembrance", ter herdenking van de slachtoffers van 11 september. De herdenkingstuinen maken deel uit van het Battery Park: 10 hectare groot, gelegen aan de oevers van de Hudson, vlak bij het Vrijheidsbeeld, pakweg 1,5 kilometer van Ground Zero. Het dankt z'n naam aan de kanonnen die de Nederlanders in de zeventiende eeuw langs de Hudson neerzetten, ter verdediging van wat toen nog Nieuw Amsterdam heette.

Het realiseren van de "Gardens of remembrance" is geïntegreerd in een grootschalige facelift van het totale park. "Acht jaar geleden is Warrie Price, de beheerder van Battery Park, al begonnen om daarvoor gelden in te zamelen. Na 11 september heeft dat een jaar stil gelegen. Vervolgens heeft zij het idee geopperd om in dit grootste groene gebied van zuidelijk Manhattan een eerbetoon aan de slachtoffers van de ramp te realiseren."

Oudolf, die al door Price was geselecteerd voor de hortoculturele kant van het totale project, kreeg in februari dit jaar daarbij de opdracht de 240 meter lange border langs de wandelpromenade aan de Hudson om te vormen tot herdenkingstuinen. "In omvang stelt het niet zo veel voor. Hier zouden we over een strook spreken, maar in New York is elke vierkante meter een tuin."

Galafeesten

De enorme publiciteitsgolf die volgde, incasseerde Oudolf gelaten. "Als je in New York bezig bent, schijnt iedereen dat te moeten weten. Ik zit daar absoluut niet op te wachten. Het leidt enorm af. Als ik in Amerika ben, moet ik mee naar meetings en galafeesten. Daar ontkom je niet aan. Het geld voor het project moet er komen en ik word beschouwd als een soort sterfiguur in dat geheel. Dan is het je plicht om mee te doen. Ik heb veel bewondering voor de mensen die zo veel geld bij elkaar brengen. Maar ben ik weer thuis, dan wil ik graag ongestoord werken, snap je?"

Voor de beplanting van de "Gardens of remembrance" koos de Nederlandse tuinontwerper ruim honderd soorten, die door kleur en schikking het optimisme van de Amerikaanse samenleving symboliseren. "De mensen moeten bij die herdenkingstuinen een positief gevoel krijgen. Dat past ook wel bij me. Als de beplanting door hoveniers wordt aangebracht, ben ik er zelf bij om ter plekke adviezen te kunnen geven."

Samenwerking

Ondanks zijn groeiende bekendheid hield Piet Oudolf zijn bedrijf bewust klein. "We hebben in het verleden wel mensen gehad die bij ons het vak wilden leren, maar op de een of andere manier lukt dat niet. Ik ben vaak weg, er moet hard gewerkt worden. Het ontbreekt me aan de tijd om mensen op te leiden. Bovendien is wat ik doe zo specialistisch, je kunt jezelf niet dupliceren.

Ik heb me toegelegd op grootschalige beplanting. Dat is eigenlijk vanzelf gekomen. Ineens ben je bezig op 10 hectare, terwijl je vroeger dacht dat 2000 vierkante meter al onoverkomelijk was. De kennis die ik op dit gebied heb opgedaan, is niet vervangbaar. Die ligt te dicht bij mezelf om uit handen te kunnen geven. Wij maken geen kant-en-klare producten. Ik start en begeleid processen. Met in mijn hoofd natuurlijk wel een beeld van waar het naartoe moet, maar de bomen die je in een park plant, hebben minstens een generatie nodig om de omvang te krijgen die je beoogt."

De opvatting van de jonge Oudolf dat hij als eigenaar van een klein ontwerpbureau geen kans had bij toonaangevende projecten, is met het verstrijken van de jaren genoegzaam weerlegd. "Wat je in toenemende mate ziet, is samenwerking van specialisten. De beste mensen in ons vak zoeken elkaar op, om er nog meer van te maken dan ze alleen zouden kunnen. De meeste landschapsarchitecten richten zich op stedelijke uitbreiding, de planologie van nieuwe woongebieden. Ik houd me vooral met beplanting bezig. Zo vul je elkaar aan. In Chicago werk ik samen met een van de beste landschapsarchitecten van Amerika. Ik hoef die man niet te vertellen wat hij moet doen, hij hoeft mij niet te vertellen wat ik moet doen. Het is heel leuk om in zo'n multidisciplinair team iets moois te maken, met behoud van je eigen zelfstandigheid."

Ervaring

Inmiddels dienen zich alweer nieuwe projecten aan. "Ik ben net gevraagd door een groep architecten in Engeland om mee te denken over de inrichting van het park bij een heel groot historisch buiten in de buurt van Birmingham. Het handige van zulke grote projecten is dat je ze veel makkelijker kunt inplannen dan een veelheid aan kleine projecten. Ik weet nu al dat ik volgend jaar veertien dagen in New York aan het planten ben, veertien dagen in Chicago."

Hoewel hij richting de zestig gaat, piekert de ontwerper uit Hummelo er nog niet over om te stoppen. "Als je het goed doet, kost het in dit vak veel tijd om je te ontwikkelen. Het is een kwestie van ervaring, ervaring, ervaring. Nu pas begin ik het gevoel te krijgen dat de dingen me minder energie gaan kosten. Je kunt je wat makkelijker neerleggen bij dingen die buiten jou om fout gaan, je beweegt je wat soepeler in de wereld. Het zou niet verstandig zijn om nu de VUT in te gaan. En waar eindig je dan? Het is leuk voor een avonturier, die al twintig jaar popelt om z'n rugzak te pakken. Als je dat niet bent, mag je blij zijn wanneer je nog gevraagd wordt. Zolang m'n vrouw me steunt, ga ik maar gewoon door."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 12 september 2003

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Symbool van Amerikaans optimisme

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 12 september 2003

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken