Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Bach-cantates

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Bach-cantates

5 minuten leestijd

Aan het eind van zijn leven liet Johann Sebastian Bach (1685-1750) vijf jaargangen cantates na. Daarvan zijn er ongeveer 200 bewaard gebleven. Deze werken behoren zonder twijfel tot de belangrijkste kerkmuziek die ooit geschreven is. Verreweg de meeste cantates zijn ontstaan in Leipzig, de plaats waar de meester de laatste 27 jaar van zijn leven als cantor werkzaam is geweest.

Er is markt voor Bachs cantates: in de zeventiger en tachtiger jaren namen Harnoncourt en Leonhardt ze integraal op en ter gelegenheid van het Bachjaar 2000 gingen de complete cantates in uitvoeringen van Leusink bij drogisterijketen Kruidvat over de toonbank. Eerstgenoemde uitvoeringen zijn echter als gevolg van gerijpte vocale en instrumentale technieken en voortschrijdend inzicht in de achttiende-eeuwse uitvoeringspraktijken op de achtergrond geraakt. Leusinks interpretaties klinken aanstekelijk en bereikten destijds een groot publiek, al vielen er kritische kanttekeningen te plaatsen bij met name de vocale prestaties. Hoe dan ook: recente vertolkingen van cantates uit Bachs beginjaren in Leipzig door Ton Koopman, Philippe Herreweghe en de Japanner Masaaki Suzuki plaatsen deze meesterwerken opnieuw hoog op de muzikale agenda.

Ton Koopman zet met zijn nieuwe uitgave zijn integrale serie opnamen voort, zij het nu op zijn eigen platenlabel Antoine Marchand, nadat platenmaatschappij Erato vorig jaar had laten weten te zullen stoppen met het project. De nieuwe uitgave ligt als deel 13 in de winkels, in een nieuw jasje: de cover wordt gesierd door een geschilderd kerkinterieur van de hand van Pieter Saenredam. Het is de bedoeling dat ook de twaalf voorgaande delen opnieuw worden uitgebracht door Antoine Marchand.

Voor deze uitgave koos Koopman negen koraalcantates uit de jaargang 1724-1725, gebaseerd op bekende koralen uit de Lutherse eredienst. De koraalmelodieën domineren de openingsdelen, maar vaak duiken ze ook op in de recitatieven en aria's of in de instrumentale begeleidingen daarvan. Op deze drie cd's treffen we bekende titels aan als "Aus tiefer Not schrei ich zu Dir" (BWV 38) en "Wer nun der lieben Gott lässt walten" (BWV 93).

Ook Masaaki Suzuki is bezig met een integrale opname van Bachs cantates: onlangs verscheen bij BIS aflevering 21. Op deze opname vinden we vier cantates die in januari en februari 1724 het licht zagen, zoals het onvolledige "Singet dem Herrn ein neues Lied" (BWV 190), door Suzuki op basis van bestaand materiaal voltooid. Deze nieuwjaarscantate wordt voorafgegaan door "Sie werden aus Saba alle kommen" (BWV 65), geschreven voor het Driekoningenfeest, "Jesus schläft, was soll ich hoffen" (BWV 81) en "Erfreute Zeit im neuen Bunde" (BWV 83).

Philippe Herreweghe deed onlangs in de Volkskrant de opzienbarende uitspraak dat hij bij nader inzien de Barok als "de armste kunstgeschiedenisperiode van Europa" beschouwt. De afgelopen jaren hield hij zich daarom voornamelijk bezig met grote vocale werken uit de negentiende eeuw. Gelukkig maakt hij een uitzondering voor Bach, zoals blijkt uit deze uitgave van Harmonia Mundi. Daarop vinden we de koraalcantates "O Ewigkeit, du Donnerwort" (BWV 20) en "Ach Gott, vom Himmel sieh darein" (BWV 2), geschreven na Pinksteren 1724. "Es ist ein trotzig und verzagt Ding" (BWV 176) ontstond een jaar later.

De kwaliteit van de uitvoeringen maakt een vergelijking niet eenvoudig. De uitvoerenden maken allen deel uit van het kleine wereldje van oude-muziekspecialisten: Suzuki was ooit leerling van Koopman, de bas Peter Kooy zingt zowel bij Herreweghe als bij Suzuki en de hoboïst Marc Ponseele speelt onder alle drie de dirigenten. Toch zijn er naast overeenkomsten ook verschillen. De verzorgde interpretaties van Koopman munten uit door beweeglijkheid en gevoel voor tekst. Herreweghe heeft vooral oog voor de melodische lijnen, waardoor een uiterst transparant klankbeeld ontstaat. Suzuki benadrukt graag de dramatische aspecten. Zijn uitvoeringen hebben de meeste 'drive', wat overigens niet wil zeggen dat hij vervalt in eenzijdige motoriek.

Orkestspel en koorzang zijn overal van hoog niveau, waarbij Herreweghes Collegium Vocale toch wel een aparte vermelding verdient. De grote verrassing bij de solisten is Suzuki's tenor James Gilchrist. Hij zingt loepzuiver en beschikt over een fabelachtige techniek. De wat flakkerende stem van Koopmans sopraan Deborah York kan me minder bekoren. Waarschijnlijk koos Koopman voor haar omdat haar timbre het meest die van de traditionele jongenssopranen benadert. Johannette Zomers bijdrage aan Herreweghes uitvoeringen is mij heel wat liever. Suzuki ten slotte is de enige die in plaats van een alt een countertenor inzet. Robert Blaze voldoet, maar zijn stem is klein en bovendien tamelijk zwak in de laagte, waar vrouwelijke altstemmen juist over volume en warmte beschikken.

Samenvattend is het op basis van kwaliteiten moeilijk om een keus te maken tussen deze drie hoogstaande uitvoeringen. Als u alle cantates wilt verzamelen, is Koopman de beste optie. Het is maar de vraag of Suzuki, gezien zijn tempo van opnemen, ooit zijn cyclus zal afronden. Voor degenen die niet streven naar volledigheid, zijn Herreweghe en Suzuki goede en bovendien goedkoper alternatieven. Als u nog aan Bachs cantates wilt beginnen, schaft u dan deze opname van Suzuki eens aan. Zijn programma is afwisselend en zijn aanpak voortvarend. Bovendien zijn de (Engels- en Duitstalige) toelichtingen van zijn hand in het begeleidende booklet het meest lezenswaardig.

N.a.v. "J. S. Bach, Cantatas Vol. 13, Ton Koopman, The Amsterdam Baroque Orchestra & Choir"; Antoine Marchand, CC72213 (3 cd's); ca. 62.

"J. S. Bach, "O Ewigkeit, du Donnerwort", Cantates BWV 2, 20 & 176, Collegium Vocale, Philippe Herreweghe", Harmonia Mundi France, HMC 901791; ca. 22.

"J. S. Bach, Cantatas Vol. 21, Cantatas from Leipzig 1724, Bach Collegium Japan, Masaaki Suzuki"; BIS-CD-1311; ca 20.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 27 oktober 2003

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Bach-cantates

Bekijk de hele uitgave van maandag 27 oktober 2003

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken