Bekijk het origineel

Acht uur tuffen voor Gorbatsjov

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Acht uur tuffen voor Gorbatsjov

Vader ontvoerde Arjan Erkel: Vroeg of laat duikt hij ergens op; het is een sterke jongen

13 minuten leestijd

Al bijna zestien maanden is Arjan Erkel, medewerker van Artsen zonder Grenzen, spoorloos. Hij werd ontvoerd in de Zuid-Russische republiek Dagestan. Niemand weet door wie en waarom. Zijn ouders zijn continu met de zaak bezig. Vader Dick: "Als ik niet kan slapen, denk ik aan Arjan, en als ik aan Arjan denk, kan ik niet slapen." Dat hun ontvoerde zoon nog in leven is, daaraan twijfelen de Erkels geen moment. "Vroeg of laat duikt hij ergens op; het is een sterke jongen."

Tijdens het gesprek in huize Erkel gaat de telefoon. Het is De Hoop Scheffer. Op zijn laatste werkdag als minister van Buitenlandse Zaken -woensdag- wil de bewindsman de familie Erkel nog een keer een hart onder de riem steken. Ook in Brussel zal de CDA-politicus zijn best voor Arjan blijven doen, belooft hij. Het korte telefoontje is typerend voor de enorme aandacht die de raadselachtige verdwijning van Arjan Erkel krijgt. Belangstelling tot op topniveau. Premier Balkenende, prins Willem-Alexander, de paus, president Bush, ze hebben zich de afgelopen tijd allemaal op hun eigen manier voor de zaak ingezet.

Volgende week kan Erkel een nieuwe prominent aan zijn lijstje toevoegen: voormalig Sovjetpresident Gorbatsjov. Arjans vader zal hem in levenden lijve ontmoeten. Niet in Moskou, maar in Groningen. Daar opent Gorbatsjov op 13 december een tentoonstelling van Russische schilderkunst. Erkel kreeg het voor elkaar dat hij tot de speciale gasten behoort en enkele minuten met de wereldberoemde Rus mag spreken. Helemaal zeker is het gesprek niet. "Het kan op het laatste moment afgeblazen worden. Toch tuf ik graag voor dit doel acht uur in de auto", zegt Erkel, die in Zeeuws-Vlaanderen woont. Elk mens zou in normale omstandigheden apetrots zijn op het lijstje prominenten. Arjans vader heeft er echter een ambivalent gevoel bij. "Het is ongekend dat deze mensen ons willen helpen, maar ik heb die contacten liever niet, in ruil voor mijn zoon."

Het gezin Erkel bestaat uit zes personen: vader Dick (64), moeder Francien (64) en vier kinderen: Edger (36), Arjan (33), Diederik (28) en Roos (26). Vader Dick werd geboren in Polsbroek, groeide op in de Betuwe, woonde met zijn gezin in Rotterdam en verhuisde na zijn VUT naar Westdorpe, in het Zeeuwse deel van Vlaanderen. "Puur vanwege de streek. De omgeving is mooi, we hebben geen last van files en de mensen zijn aardig." Moeite om in te burgeren in het kleine dorp hebben Erkel en zijn vrouw niet. "De zaak van Arjan helpt daarbij, hoe gek het ook klinkt. Als ik de auto sta te wassen, gebeurt het vaak dat er iemand stopt om te vragen hoe het ermee gaat. Er zijn meer mensen die ons kennen dan andersom."

Het gebeurde op maandagavond 12 augustus 2002 om een uur of tien 's avonds. Arjan Erkel -toen 32- was voor zijn werk als hulpverlener van Artsen zonder Grenzen in een buitenwijk van de Dagestaanse hoofdstad Machatsjkala. Hij werd bruut in een Lada gesleurd en ontvoerd naar een onbekende bestemming. De plaatselijke politie en de Russische geheime dienst FSB stelden direct een onderzoeksteam in. Ook Artsen zonder Grenzen kwam onmiddellijk in het geweer. Tot op de dag van vandaag heeft al hun speurwerk niets opgeleverd. Van de ontvoerders ontbreekt ieder spoor. Hun motieven zijn onbekend. Was het een 'gewone' terreurdaad? Of een ontvoering met een politiek motief? Waarom houden de daders zich al bijna zestien maanden stil? Waarom eisen ze geen losgeld? Talloze vragen, geen antwoorden.

Arjans vader: "Wij werden 's nachts om twee uur gebeld door een collega van Arjan uit Moskou. We schrokken geweldig. Het is bekend dat er in dit deel van Rusland regelmatig mensen worden ontvoerd, maar als het je eigen zoon betreft, komt het ineens heel dichtbij. We hebben gewacht tot de volgende morgen en toen onze andere drie kinderen ingelicht. We wilden niet dat ze het bericht via de radio zouden horen. Het was om zeven uur 's ochtends al op het nieuws."

Arjan -cultureel antropoloog- is volgens zijn vader "een sterke jongen" die al veel heeft meegemaakt. "Arjan heeft in Uganda, in Sierra Leone en in verschillende Russische deelrepublieken gewerkt. Hij is gewend met gevaar om te gaan, maar zal het gevaar niet zelf zoeken. Dat leer je wel af als je bij Artsen zonder Grenzen werkt. Mensen die het gevaar zoeken, kunnen ze daar niet gebruiken. Maar Dagestan en ook Tsjetsjenië zijn van zichzelf gevaarlijke gebieden vanwege de grote spanningen tussen de verschillende bevolkingsgroepen. Arjan had om veiligheidsredenen een eigen chauffeur, maar geen bodyguard of wapen. Dat past niet bij het imago van een hulpverlener."

Direct de dag na de ontvoering belde het ministerie van Buitenlandse Zaken. "De eerste contacten verliepen moeizaam", vertelt Erkel. "In drie dagen kreeg ik drie verschillende mensen aan de lijn. Ze beloofden terug te bellen, maar dat gebeurde niet. Ik dacht: Dit gaat niet goed zo. Ik ga zelf aan de slag. Ik ken vrij veel mensen in het CDA, dus heb ik vrijdags De Hoop Scheffer gebeld. 's Maandags zat ik bij zijn secretaris-generaal in Den Haag. Die was direct bereid zich voor Arjan in te spannen. Daarna verliepen de contacten met Buitenlandse Zaken goed."

De afgelopen zestien maanden is de raadselachtige ontvoering op talloze manieren onder de aandacht gebracht. Artsen zonder Grenzen startte een wereldwijde actie via internet, waarin de Russische president Poetin en zijn Dagestaanse collega Magomedov werden opgeroepen al het mogelijke te doen om Arjan ongedeerd vrij te krijgen. Zusterorganisaties in de regio legden uit solidariteit hun werk een dag neer.

Arjans vader reisde naar Moskou en gaf daar een persconferentie voor de Russische media. "Ik heb een emotioneel beroep op de ontvoerders gedaan. Ik heb gezegd: Geef ons onze zoon terug. Misschien heeft hij door zijn werk als hulpverlener jullie familie wel gered. Waarom doen jullie hem dit aan?" Erkel ging opnieuw naar Moskou om een petitie aan de autoriteiten te overhandigen. Aansluitend wilden hij en zijn zoon Diederik doorreizen naar Dagestan, maar dat werd hen "om veiligheidsredenen" afgeraden door het ministerie van Buitenlandse Zaken.

In april voerden de zus van Arjan, Roos, en de voorzitter van Artsen zonder Grenzen actie in Den Haag bij de Russische ambassade. Ook AzG-medewerkers in andere landen demonstreerden bij ambassades. De Europese Unie liet een verklaring uitgaan waarin ze de onmiddellijke vrijlating van Arjan eiste. Tienduizend kinderen maakten een tekening ter gelegenheid van Arjans verjaardag in maart.

Erkel reisde voor de derde keer naar Moskou om een petitie, voorzien van 340.000 handtekeningen, aan te bieden aan het kabinet van Poetin met het verzoek of de Russische president wil helpen Arjan vrij te krijgen. Intussen liet de voormalige Russische president Gorbatsjov weten, na een informeel verzoek van Artsen zonder Grenzen, zich te willen inspannen voor Arjan. Het fonds dat naar Gorbatsjov is genoemd, bestudeert materiaal over de ontvoeringszaak en legt contacten met Kremlin-leden. Ook de Russische journalist en Tsjetsjenië-kenner Vjtsjelav Izmailov, werkzaam bij de krant Novaja Gazeta, is intensief met de zaak bezig.

In juli bezocht Erkel met een delegatie van Artsen zonder Grenzen het Europees Parlement om aandacht voor Arjans ontvoering te vragen. Op 12 augustus, precies een jaar na de kidnapping, kreeg premier Balkenende een portret van Arjan en een bos vergeet-mij-nieten overhandigd. De minister-president beloofde de kwestie persoonlijk onder de aandacht van president Bush te brengen tijdens zijn bezoek aan de States. Toen prins Willem-Alexander in september in Sint-Petersburg was, zei hij de kwestie-Arjan Erkel vanaf het begin te hebben gevolgd en te hopen op een snelle vrijlating. Vervolgens vroeg Artsen zonder Grenzen de Italiaanse premier Berlusconi druk uit te oefenen op president Poetin tijdens de top tussen de Europese Unie en Rusland in Rome.

Om niet meer te noemen: Erkel en zijn vrouw bezochten zelfs paus Johannes Paulus II. "Dat was op 5 maart. Het idee kwam van Artsen zonder Grenzen in Rome. Ze hebben het tot het laatst toe geheimgehouden. Pas toen het definitief was, hebben ze ons gebeld. We zijn gegaan, hoewel we niet rooms-katholiek, maar protestants zijn. Het was een aparte ervaring. We kwamen in een zaal met 3000 mensen. Helemaal vooraan was plaats voor zo'n 25 gasten die daadwerkelijk de paus mochten spreken. Wij hoorden daar ook bij. We liepen één voor één langs, drukten hem de hand en spraken enkele minuten met hem. De paus beloofde niets, maar gaf er blijk van van de zaak op de hoogte te zijn. Als je hem op televisie ziet, dan is het echt een oude man, en dat is-ie ook, maar hij keek scherpjes uit zijn ogen. Wat de paus met onze boodschap heeft gedaan, zullen we nooit te weten komen. Dat blijft geheim; dat is stille diplomatie."

Erkel verheelt niet dat hij en Artsen zonder Grenzen wel eens verschil van mening hebben over het zoeken van de publiciteit. "Artsen zonder Grenzen riep al heel snel dat de Russische autoriteiten de zaak niet serieus nemen en weigeren zich in te spannen om Arjan vrij te krijgen. Ik wil voorzichtig zijn met dergelijke uitlatingen en zuinig zijn op onze contacten met de Russische autoriteiten. De laatste keer dat ik in Moskou was, is het me gelukt via de Nederlandse ambassadeur een gesprek met Yastrzhembskiy te hebben. Hij staat direct onder Poetin en is verantwoordelijk voor Kaukasus-zaken. Daaruit blijkt dat de Russische autoriteiten zich best willen inspannen. Ik vind dat Artsen zonder Grenzen wel eens te hoog van de toren blaast en daarmee de deur naar nieuwe contacten dichtgooit. Dat geldt ook voor het eerste persbericht waarin Artsen zonder Grenzen de onvoorwaardelijke vrijlating van Arjan eist zonder de achtergronden van de ontvoering te kennen."

De Russische chauffeur van Arjan werd na de ontvoering opgepakt. Hij zou verdachte zijn.

"Alle kantoormedewerkers ter plaatse zijn verhoord; ook de chauffeur. Hij is al snel weer vrijgelaten. Voorzover ik weet, is er tot nu toe niemand gearresteerd."

Vervaagt met het verstrijken van de tijd de hoop op een goede afloop?

"Nee. Ik ben er vast van overtuigd dat Arjan nog leeft. Vroeg of laat duikt hij ergens op; het is een sterke jongen. Hij moet het aankunnen. Vandaag is het precies 480 dagen geleden. Dat zijn ontvoerders hem zo lang verborgen kunnen houden, is op zich niet verbazingwekkend. Dagestan is letterlijk en figuurlijk een ontoegankelijk land: veel bergen en bossen, m aar ook een ondoorzichtige samenleving. Het is niet zo moeilijk iemand te verbergen. Uit andere ontvoeringszaken weten we dat mensen soms gewoon in een gat in de grond verstopt worden. Ze krijgen water, een beetje alcohol om warm te blijven en om de paar dagen eten. Vreselijke toestanden. Als ik daaraan denk, maak ik me wel grote zorgen om Arjan."

Er is tot nu toe twee keer een levensteken van Arjan geweest.

"De eerste keer ging het om foto's. Die waren van januari. Arjan was daarop te zien met een recente krant. De tweede keer betrof het een videoband; dat was eind juni. Arjan vertelt zijn verhaal. Er is niets te zien van de omgeving. De opname is gemaakt met een wit laken als achtergrond."

Wat vertelt Arjan?

"Daar kan ik in het belang van de zaak niets over zeggen. Ik dacht wel toen ik de band zag: Het moet niet te lang meer duren. Arjan is altijd een jongen met een blakende gezondheid geweest, maar daar was weinig meer van over. De band sterkt ons in wat wij steeds gedaan hebben: zoeken, blijven zoeken. Proberen iedereen te mobiliseren die een bijdrage aan de vrijlating van Arjan kan leveren. Dat zijn we als naaste familie verplicht. We moeten ons in hem verplaatsen. Er zijn foto's en een video van hem gemaakt. Die zijn vertoond; Arjan weet dat. Toch gebeurt er niets. Hij komt niet vrij. Hoe vat hij dat op? Voelt hij zich misschien in de steek gelaten?"

Kunt u verklaren dat de ontvoerders zich al die tijd stil houden?

"Misschien denken ze: We hebben alle tijd. Hoe langer het duurt, hoe sterker de drang om de zaak op te lossen. Dat weten zij ook. Daar kunnen ze misbruik van maken. Vaak worden de ontvoerden verhandeld en doorverkocht. Dat kan met Arjan inmiddels ook gebeurd zijn. Wat is het doel? Wij weten het niet."

Ervan uitgaande dat Arjan gevonden wordt: Hoe bereidt u zich voor op zijn terugkomst?

"Arjan mag in geen geval een attractie worden. De media zullen zich op hem willen storten, maar hij zal eerst medisch en psychisch door de molen moeten. Ik weet niet hoe hij eraan toe zal zijn. Er zal een vreemde situatie ontstaan. Het leven hier is doorgegaan, zonder Arjan. Hij heeft veel vrienden. Sommigen kent hij al vanaf de lagere school. Er zijn vrienden getrouwd, of ze hebben een kind gekregen. Er zijn bekenden van hem overleden. Daar weet Arjan allemaal niets van. Aan de andere kant heeft hij zijn eigen ervaringen, waar wij ons weer amper een voorstelling van kunnen maken. Misschien zit hij wel met een ketting vast aan zijn bed, als hij al een bed heeft. Hoe is hij al die tijd behandeld? Die twee werelden zullen straks weer met elkaar gemengd moeten worden. Dat vereist deskundige begeleiding. En veel geduld."

Nemen de emoties na zo lange tijd af?

"Ze worden steeds erger. We houden ons als gezin groter dan we zijn. Mijn vrouw en ik zijn al die tijd slechts twee keer samen weg geweest. De eerste keer om de intrede van onze vorige predikant in haar nieuwe gemeent e mee te maken. De tweede keer zijn we mosselen wezen eten met vrienden die we al veertig jaar kennen. Verder is altijd een van beiden thuis; je weet nooit of Arjan belt. Als ik bezoek heb, luister ik met één oor naar de telefoon.

Als de kinderen hier zijn, gaat het altijd over Arjan. We zeggen wel eens tegen elkaar: Nu even geen Arjan, maar dat houden we nooit langer dan een kwartier vol. We hebben als gezin een hechte band met elkaar, maar deze situatie geeft ook wel eens spanningen onderling. Mijn zoon Diederik, afgestudeerd psycholoog, heeft daar direct voor gewaarschuwd. De zaak legt een enorme claim op iedereen. Over de aanpak hebben we ook best wel eens verschil van mening met elkaar. Vooral mijn vrouw houdt dat goed in de gaten."

Wat doet u als er losgeld voor Arjan wordt geëist?

"Die vraag kreeg ik ook in een tv-interview. Ik heb toen gezegd: Ik heb veertig jaar bij de PTT gewerkt en vier kinderen opgevoed. Dan hou je niet veel geld over. We hebben een groot huis hier. Dat zou ik kunnen verkopen, maar de prijzen in Zeeuws-Vlaanderen liggen even iets lager dan in de rest van het land. Dat schiet ook niet op. Ik kan dus niet zelf betalen."

Heeft u steun aan de wetenschap dat God alles bestuurt, ook het leven van Arjan?

"Om eerlijk te zijn: mijn vrouw heeft daar meer steun aan dan ik. Ik kan daar wel jaloers op zijn. Het is voor mij een grote vraag waarom Arjan dit overkomt. Er was hier iemand van Artsen zonder Grenzen die zei: "U moet wachten, hopen en bidden." Dan denk ik: God heeft mij toch ook een wil en kracht gegeven? Daar ga ik graag mee aan het werk. Bijvoorbeeld door de publiciteit te zoeken."

Kunt u nog ergens anders aan denken dan aan de ontvoering van uw zoon? "Als ik naar voetbal op televisie kijk, weet ik na afloop niet eens hoeveel doelpunten er zijn gemaakt, laat staan door wie. Ik heb al een hele tijd een boek liggen over de strijd om de macht binnen de Partij van de Arbeid. Een heel aardig boek; toch krijg ik het maar niet uit. Als ik niet kan slapen, denk ik aan Arjan, en als ik aan Arjan denk, kan ik niet slapen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 5 december 2003

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Acht uur tuffen voor Gorbatsjov

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 5 december 2003

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken