Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Romantiek rond KLM dreigt te vervliegen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Romantiek rond KLM dreigt te vervliegen

Nationale trots altijd omgeven met een zweem van sentiment en heroïek

5 minuten leestijd

Een gewoon bedrijf is KLM nooit geweest. De nationale trots is altijd omgeven met een zweem van sentiment en heroïek. De romantiek lijkt echter te vervliegen. De oudste luchtvaartmaatschappij ter wereld fuseert om te overleven.

Luitenant-vlieger Albert Plesman staat te boek als iemand die van grote betekenis is voor de luchtvaart in Nederland. In de Eerste Wereldoorlog komt Plesman, zoon van een Haagse eierhandelaar, voor het eerst in aanraking met een vliegtuig. "Ik kon mijn gevoelens van enthousiasme nauwelijks beheersen toen ik me realiseerde dat zich daar hoog in de lucht een mens in een machine voortbewoog."

Na de oorlog ontwikkelt hij plannen om een commercieel luchtvaartbedrijf op te richten. Enkele zakenlieden, onder wie de bekende Frits Fentener van Vlissingen van de Steenkolen Handels Vereeniging en Anton Kröller van het Rotterdamse havenbedrijf Wm. H. Müller & Co, brengen een startkapitaal bijeen. Plesman organiseert vervolgens in de zomer van 1919 de Eerste Luchtvaart Tentoonstelling Amsterdam (ELTA).

Op 7 oktober van dat jaar slaagt hij erin de Koninklijke Luchtvaartmaatschappij voor Nederland en Koloniën n.v. op te richten. KLM is daarmee niet de eerste, maar wel de oudste geregelde internationale luchtvaartmaatschappij. De Nederlandse regering heeft groot vertrouwen in het initiatief. Nog voor de officiële oprichting verleent de staat -zeer ongebruikelijk- het predikaat "koninklijk".

Administrateur

Plesman krijgt als administrateur de dagelijkse leiding over het bedrijf. Het duurt tot mei 1920 voordat de eerste vlucht een feit is. De Engelse piloot Jerry H. Shaw maakt in opdracht van KLM een 3,5 uur durende vlucht van Londen naar Amsterdam in een gehuurde De Havilland DH-16. Aan boord bevinden zich twee journalisten, een pak kranten en een brief van de burgemeester van Londen aan zijn collega in Amsterdam.

In het eerste jaar vervoert KLM 345 passagiers, 22 ton vracht en 3 ton post. In de winter ligt de dienstregeling stil. De open vliegtuigen bieden te weinig comfort. Het vliegen is ook geen pretje. Passagiers stoppen voor vertrek dopjes in hun oren.

In het voorjaar van 1921 treedt de eerste Fokker F2 met gesloten cabine aan. Een jaar later verschijnt de F3 met gesloten cabine en verwarming. In 1922 dreigt KLM failliet te gaan omdat de overheid haar steun wil intrekken. "Het is hard werken om van de lucht te leven", zijn gevleugelde woorden van de luchtvaartpionier.

Het ontbreekt Plesman niet aan ambitie. Al vrij snel richt hij zijn blik op het Verre Oosten. Na een noodlanding in Bulgarije en achttien tussenlandingen bereikt de eenmotorige F7 in 1924 Batavia in Nederlands-Indië. Een vlucht van 55 dagen.

In oktober 1934 doet de Douglas DC-2, de Uiver, mee aan de legendarische wedstrijd Londen-Melbourne. Het winnen van de tweede prijs is een hoogtepunt in de jonge geschiedenis van KLM. Plesman toont hiermee aan dat een geregelde luchtverbinding tussen Europa en Australië mogelijk is.

Plesman koopt na de oorlog voor 23 miljoen gulden aan vliegtuigen in de VS. Keer op keer zet KLM nieuwe mijlpalen op haar naam: de eerste transatlantische vlucht naar Paramaribo in 1934, de eerste naoorlogse commerciële vlucht in september 1945 en de eerste tocht naar het Verre Oosten in december van dat jaar. Een hoogtepunt is de inzet van de viermotorige Lockheed Constellation voor langeafstandsvluchten.

Straalmotoren

De introductie van de straalmotoren betekent een omslag in de luchtvaart. KLM neemt het eerste straalvliegtuig, de Douglas DC-8, in april 1960 in dienst. De vliegtuigen kunnen meer passagiers en meer vracht meenemen, terwijl de snelheid een stuk hoger ligt. KLM vliegt zich met deze investeringen echter in de rode cijfers.

Het aantreden van wide body-vliegtuigen zorgt voor een ware revolutie in de luchtvaart. De Boeing 747 is al dik dertig jaar legendarisch. KLM is de eerste maatschappij die de 747-combi aanschaft, met verplaatsbare tussenwanden tussen passagiers- en vrachtgedeelte. De recente aanschaf van de Boeing 777 is voorlopig de laatste mijlpaal in de ontwikkeling van de KLM-vloot.

Door de inzet van grotere en snellere vliegtuigen in de jaren '70 en '80 daalt de ticketprijs aanzienlijk. In 1946 betaalt een passagier 1900 gulden (circa 863 euro) voor een retourtje New York, een vlucht van twee keer 25 uur. Dertien jaar later vraagt KLM 1925 gulden. In 1994 schommelt de ticketprijs rond de 1045 gulden. Op dit moment kan een passagier voor een bodemtarief van zo'n 300 euro in acht, negen uur naar de Big Apple.

De markt ontwikkelt zich tot een vechtmarkt. De luchtvaartindustrie krijgt te maken met moordende concurrentie. KLM schrijft geschiedenis met de vergaande samenwerking met Northwest Airlines, waarbij beide kosten en opbrengsten delen. Nog altijd geldt het KLM-NWA-concept als schoolvoorbeeld voor samenwerking.

De economie verslechtert. Veel luchtvaartbedrijven schrijven rode cijfers door overcapaciteit en de onstuimige opkomst van prijsbrekers. De aanslagen van 11 september 2001 doen veel maatschappijen de das om. Sabena en Swissair vallen als eersten om. De luchtvaartsector zoekt wanhopig naar consolidatie.

Bij KLM leeft de overtuiging dat zelfstandig voortbestaan een onhaalbare zaak is. Succesvol is het bedrijf niet met zijn zoektocht naar een partner. De bijna-fusie met Alitalia mislukt, besprekingen met Sabena, British Airways, Swissair, SAS en Austrian Airlines sneuvelen voortijdig. Air France komt begin dit jaar om de hoek kijken.

De besprekingen resulteren in een overname onder voorwaarden. "De samenvoeging Air France-KLM levert de eerste Europese luchtvaartmaatschappij op", klinkt het ronkend uit de directiekamers. In werkelijkheid is KLM na 84 jaar gedwongen zijn zelfstandigheid op te geven. "Ik had geen andere keus om KLM in de lucht te houden", zegt topman Leo van Wijk.

Velen binnen en buiten de maatschappij maken zich zorgen om het voortbestaan van het blauwe gevoel. De Nederlandse zwaan moet door het leven met de Franse haan. Eén ding heeft het duo gemeen: beide zijn opgericht op 7 oktober.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 16 december 2003

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Romantiek rond KLM dreigt te vervliegen

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 16 december 2003

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken