Bekijk het origineel

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

"Lezen is vooral herkennen"

Promovenda: Herhaling lettercombinaties belangrijk voor zwakke lezers

5 minuten leestijd

Kinderen die moeite hebben met lezen, zouden vaker met hun neus in de boeken moeten zitten. Hoe vaker ze namelijk bepaalde lettercombinaties tegenkomen, hoe sneller ze deze herkennen en kunnen lezen. Leesmethoden houden daarmee vaak onvoldoende rekening.

Dat concludeert orthopedagoge G. E. Wolters, die de afgelopen jaren onderzoek deed naar de wijze waarop Nederlandse kinderen in groep 3 lezen. Wolters promoveerde vorige maand op dit onderzoek aan de Universiteit Leiden, waar ze werkzaam is op de afdeling orthopedagogiek van de faculteit sociale wetenschappen.

De afgelopen jaren zag de pedagoge honderden autochtone kinderen uit met name groep 3 van het basisonderwijs bij zich aan tafel verschijnen. "Hele klassen, want ik wilde een representatieve doorsnee van de leerlingenpopulatie hebben. Per kind bepaalde ik eerst het leesniveau. Dat gebeurde met een test waarin gemeten werd hoeveel woorden per minuut de leerling kon lezen. Vervolgens kreeg het kind een leestaak voorgelegd."

Lettercombinaties

Kinderen die moeite hebben met lezen, doen dat in de meeste gevallen nog spellend. Ze spreken de afzonderlijke letters uit en plakken daarna de klanken aan elkaar. Het woord kat lezen ze als k-a-t. Zo worstelen ze zich moeizaam door een tekst heen. Snelle lezers zien echter niet alleen de afzonderlijke letters, maar ook combinaties van letters: kat, ka-t of k-at.

Het klassieke tweeroutemodel, dat veel gebruikt wordt als basis voor leesmethoden, gaat ervan uit dat kinderen óf hele woorden óf afzonderlijke letters lezen. Veel te simpel, meent Wolters. "Ik wilde weten of er bij het lezen tussen de letters en de lettergrepen (syllaben) of woorden nog meer zat, dus het subsyllabisch proces: spelen combinaties van letters ook een rol als ze geen volledige lettergreep zijn? Dat blijkt inderdaad het geval te zijn. Kinderen lezen soms alleen losse letters of hele woorden, maar vaak ook splitsen ze woorden op in herkenbare delen. Welke combinaties ze bij het splitsen maken, kan wisselen van kind tot kind en van woord tot woord. Het hangt er blijkbaar vanaf welke lettercombinatie de leerling bekend voorkomt."

Die herkenning ontstaat door véél te lezen, zowel stil als hardop, stelt de promovenda. Leerkrachten uit groep 3 en 4 van het basisonderwijs zouden dat dan ook moeten stimuleren, vooral bij de zwakke lezers. Die kinderen kunnen via het herkennen van lettercombinaties eerder tot het volledig lezen van een woord komen.

In het huidige basisonderwijs gebeurt dit nog te weinig, vindt Wolters. "In het leesonderwijs zie je wat we een Mattheüseffect noemen: de goeden worden steeds beter, de zwakken steeds zwakker. Kinderen die goed lezen, werken bij veel vakken sneller. Ze zijn eerder klaar met opdrachten en mogen dan iets voor zichzelf gaan doen, en vaak is dat het lezen van een boek. Daarmee is de cirkel rond: door het vele lezen krijgen ze een nog grotere voorsprong op de zwakkere lezers."

Nieuwe woorden

Om een zuivere vergelijking te kunnen maken, selecteerde de pedagoge voor haar onderzoek alleen kinderen die werken met de methode "Veilig Leren Lezen". Ze telde hoe vaak bepaalde lettercombinaties in deze leesmethode voorkomen en onderzocht vervolgens of de kinderen nieuwe woorden met deze combinaties sneller zouden herkennen. "Daarbij werden geheel nieuwe woorden verzonnen, zodat het kind niet op een herkenbare betekenis, maar uitsluitend op kennis van letters en bijbehorende klanken zou afgaan."

Bij de goede lezers bleek die snellere herkenning er te zijn, bij de zwakkere lezers niet. Als deze laatste groep meer zou gaan lezen, zou ze op den duur ook kunnen profiteren van de herkenning, concludeert de onderzoekster.

Geen wisselrijtjes

Hoe de stap van losse letters naar het hele woord gemaakt wordt, is al veel vaker onderwerp van studie geweest. "Er zijn nogal wat theorieën over. Elke leesmethode bevat wisselrijtjes: dak, tak, zak. Zo zou je "ak" goed leren lezen, denkt men. Maar dat blijkt toch niet zo effectief te zijn, want de leerling richt zich vooral op de steeds wisselende letter in plaats van op het deel dat gelijk blijft. Om dat effect weg te nemen, zou je een reeks woorden moeten nemen waarin de lettercombinatie niet steeds op dezelfde plaats staat. Dan blijkt het aanleren van de combinatie beter te gaan. En de herkenning van zo'n combinatie is weer een stapje vooruit."

Een andere theorie stelt dat beginnende lezers vaak gebruikmaken van eindrijm. Kleuters lijken soms gemakkelijk te rijmen; blijkbaar hebben ze daar gevoel voor. Ze zouden woorden dan ook sneller kunnen lezen wanneer deze dezelfde eindklank hebben als een bekend woord. Wolters ontkent dit echter. Uit haar onderzoek blijkt dat vooral de frequentie van een lettercombinatie een rol speelt en niet het feit of deze combinatie aan het begin of aan het einde van een woord staat. "Die voorspelbaarheid moet er juist uitgehaald worden om de herkenning van lettercombinaties werkelijk tot stand te brengen."

Meer duidelijkheid

De pedagoge gaat geen nieuwe leesmethode ontwikkelen, maar wil wel uitzoeken hoe de resultaten van haar onderzoek in leesoefeningen kunnen worden verwerkt. Daarmee is ze nu, na haar promotie, begonnen. "Tegelijk met mijn onderzoek bleek in Antwerpen een groep onderzoekers met iets soortgelijks bezig te zijn. We wisten dat niet van elkaar; nu gelukkig wel. Het is nu weer iets duidelijker geworden hoe kinderen leren lezen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 7 januari 2005

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 7 januari 2005

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken