Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Puzzelstuk met vier motoren

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Puzzelstuk met vier motoren

Bejaarde Canadezen restaureren uit Noors meer opgediepte bommenwerper

6 minuten leestijd

Een droom was het voor Karl Kjarsgaard, piloot bij Canadian Airlines. Een originele, viermotorige Halifax-bommenwerper uit de Tweede Wereldoorlog opsporen en restaureren. Na lang speuren leek het erop dat niet een van de 6000 gebouwde toestel was overgebleven. Totdat hij op het spoor kwam van een wrak in een Noors meer. Na tien jaar restaureren is het bijna zover dat de Handley-Page Halifax weer pronkt in vol ornaat.

Luid getimmer klinkt in een van de hangaars op CFB Trenton, een luchtmachtbasis in de Canadese provincie Ontario. Een in een vuile overal gestoken man, die duidelijk de tachtig is gepasseerd, werkt met uiterste precisie aan het uitkloppen van een vleugelrand voor de Halifax. Even verderop discussiëren zijn collega's, die ook zichtbaar de leeftijd der zeer sterken hebben bereikt, over de constructie van de neus van het toestel.

De Halifax wordt straks de hoofdattractie van het nieuwe Royal Canadian Air Force Memorial Museum in Trenton. De restauratie van de van oorsprong Britse bommenwerper is een karwei voor specialisten. Veel onderdelen zijn er niet meer, alles moet met de hand worden nagemaakt of soms zelfs opnieuw worden ontworpen. De enigen die daar ervaring mee hebben, zijn de mannen die zélf met het toestel werkten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zonder uitzondering zijn ze inmiddels hoogbejaard.

Het intensieve werk aan het opkappen van een vliegtuig is echter geen last, maar een lust. "Je ontmoet maten uit de Tweede Wereldoorlog. Het heeft soms een therapeutisch effect: Je leert te praten over een periode uit je leven die je eigenlijk hebt afgesloten", zegt de 80-jarige John Greenwood.

Smeltoven

Enkele decennia geleden leek het er niet op dat er ooit nog een complete Halifax een plaats in een museum zou krijgen. Toch kon Karl Kjarsgaard, piloot bij Canadian Airlines, het idee niet van zich afzetten om een dergelijk toestel te bewaren voor het nageslacht. Voor hem was het een ontbrekend puzzelstukje in de geschiedenis van zijn land. Het type werd vanuit Engeland gevlogen door duizenden Canadese oorlogsvrijwilligers en speelde daarmee een grote rol tijdens de oorlog. Van de 37.000 operationele missies die ermee gevlogen werden, kwamen er 29.000 voor de rekening van Canadese bemanningen. Ieder vliegtuig telde zeven inzittenden: een piloot, een navigator, een boordwerktuigkundige, een radio-operator, een bommenrichter en twee schutters voor de machinegeweren.

Alleen in Engeland bleek nog een Halifax in een museum te staan. Dat toestel was echter opgebouwd uit de restanten van drie verschillende vliegtuigen. Op zijn speurtocht belandde Kjarsgaard uiteindelijk bij het Mjosameer in Noorwegen. Daar bleek 250 meter onder water een nog redelijk intacte Halifax te liggen. Het toestel kwam daar in 1945 terecht nadat het door Duits afweergeschut werd neergeschoten.

Samen met een voormalige Halifax-vlieger, Jeff Jeffery, vormde Kjarsgaard na de ontdekking de Halifax Aircraft Association. Het doel: de bommenwerper uit het meer halen en restaureren. Na een lange voorbereidingstijd kon de Halifax op 3 september 1995 uit het water worden getakeld. Een emotioneel moment, vooral omdat de enige overlevende van de crash, Thomas Weightman, de thermosfles terugkreeg die hij in 1945 moest achterlaten in de geschutskoepel in de staart van het vliegtuig.

Waterlanding

Het toestel in kwestie, een Halifax Mk.VII met registratie NA337, was in april 1945 op de terugweg naar Engeland. De NA337 was op dat moment nog geen jaar in dienst bij de Bomber Command. Het vliegtuig werd hoofdzakelijk ingezet voor nachtelijke bombardementsvluchten. Boven Noorwegen had het voorraden gedropt voor de Noorse ondergrondse strijdkrachten. Na te zijn geraakt door Duitse Flak slaagden de vliegers er niet in om hoogte te winnen. Ze besloten een waterlanding te maken op het Mjosameer. Vijf bemanningsleden kwamen om in het ijskoude water. Alleen schutter Weightman overleefde het. Hij werd opgevangen door een boer, maar niet veel later opgepakt door de Duitsers. Tot het einde van de oorlog, een maand later, zat hij in een kamp voor krijgsgevangenen.

Door de waterlanding brak de Halifax in twee stukken en zonk naar de bodem van het meer. Alleen een klein aantal omwonenden kon zich de locatie nog herinneren, inclusief Torres Marsen. De destijds 16-jarige jongen hielp in de nacht van het neerschieten met de redding van de staartschutter.

Tand des tijds

Hoewel de Halifax in 1995 dankzij het koude, zoete water in het Noorse meer nog in redelijke conditie was, lieten schade veroorzaakt door de landing op het water en de tand des tijds hun sporen na. Van een echte restauratie kon dan ook geen sprake zijn, van een reconstructie des te meer. Honderden onderdelen werden in eigen beheer gereviseerd of nieuw gemaakt. Het landingsgestel komt van een Halifax die tijdens de oorlog neergeschoten werd bij Geraardsbergen in België. Het werd enkele jaren geleden opgegraven.

Lloyd Wright (83) is een van de vrijwilligers die bijna dagelijks te vinden zijn bij de Halifax. Wright vloog als 21-jarige 33 oorlogsmissies met de Halifax. Nu maakt hij op de draaibank nieuwe onderdelen voor de bommenwerper. "De Halifax was goed hanteerbaar en heel gemakkelijk te vliegen. Ik heb het altijd het belangrijkste vliegtuig gevonden uit mijn loopbaan."

Wright bleef na de oorlog in dienst bij de Canadese luchtmacht. Eerst als instructeur, later als stafofficier op het hoofdkwartier van de luchtmacht. Tot het einde van zijn carrière bleef hij vliegen. De Halifax bleef een bijzonder plekje in zijn hart houden. "Ik hoop het nog mee te maken dat ik weer in de cockpit van de Halifax zit. Maar we zijn allemaal oud. Dit project moet in november afgerond zijn. Hopelijk haal ik dat."

Geen romantiek

Ook Greenwood helpt met de restauratie. Met de Halifax zelf heeft hij niet zo veel. Vooral de techniek spreekt hem aan. Tijdens de oorlog voer hij bij de marine, op schepen die de bevoorradingsroutes bewaakten voor konvooien van Amerika en Canada naar Rusland. Een gevaarlijke tijd? "Je was in die tijd naïef. Ook al sneuvelden vele maten, je dacht dat jij er altijd wel doorheen kwam. Nu ik terugkijk, denk ik er genuanceerder over. Er is niets romantisch aan de oorlog en ook niet aan het werken aan een bommenwerper. Maar uniek is het wel."

Als in november de restauratie van de Halifax is afgerond, komt er een einde aan een tien jaar durende opknapbeurt. Het wachten is dan nog op de heropening van het Canadese luchtmachtmuseum. Die is gepland over twee jaar. Nu al is duidelijk dat de bommenwerper het middelpunt wordt van het gebouw: de museumhal is als het ware om het vliegtuig heen gebouwd.

Het einde van de restauratie betekent niet dat voor de vrijwilligers al het werk er op zit. Initiatiefnemer Kjarsgaard heeft zijn zinnen inmiddels gezet op het boven water halen van nóg een Halifax, de LW170. Dat toestel stortte eind 1945 neer voor de Ierse kust. De plannen zijn nog in een vroeg stadium. Maar Kjarsgaard tekent ervoor dat het toestel op een dag weer boven water komt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 14 juni 2005

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Puzzelstuk met vier motoren

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 14 juni 2005

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken