Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Scheuren in de oemma

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Scheuren in de oemma

Wereldwijde eenheid van moslims is vaak ver te zoeken

8 minuten leestijd

Wat gelooft een moslim? Zijn er veel verschillen tussen moslims? Hoeveel moslims zijn er in Nederland? En uit welke landen komen ze? Prediken zij geweld? Staan ze open voor het Evangelie? De snelst groeiende godsdienst in Nederland roept veel vragen op bij autochtone Nederlanders.

Moslims en christenen weten over het algemeen weinig van elkaar. "Ik spreek veel met katholieken", vertelt Mohammed tijdens een gesprek in een islamitisch boekwinkeltje in Den Haag, om aan te geven dat zijn kennis van het christendom echt wel wat voorstelt. Dat zijn gesprekspartner protestants is, vormt geen reden om zijn vocabulaire aan te passen. "Voor mij zijn jullie allemaal katholiek."

De vraag is of het voor veel Nederlanders vaak ook niet zo werkt. "Voor mij zijn jullie allemaal moslim", alsof met die constatering het beeld van de ander voldoende nauwkeurig is ingekleurd. Het beeld van de islam is echter eerder caleidoscopisch: een bonte verzameling van stromingen en sekten die zich alle onder de naam van islam groeperen, maar elkaar niet zelden dat recht ontzeggen. Bovendien heeft de islam in Nederland niet alleen te maken met theologische verschillen, maar ook met culturele. Een moslim uit Marokko staat in een andere traditie dan een moslim uit Suriname, zelfs al behoren ze tot dezelfde stroming.

Het is dan ook onmogelijk de islam in Nederland in kort bestek recht te doen. Wel valt er iets te zeggen over de hoofdstromingen.

OEMMA

De wereldwijde gemeenschap van moslims wordt de oemma genoemd. Het Arabische woord komt van oemm, dat moeder betekent. Die eenheid is van het grootste belang in de islam. De koran kent ook verschillende oproepen tot eenheid en gemeenschap.

"Voorwaar, deze godsdienst is jullie godsdienst, de enige. Ik ben jullie Heer, aanbidt Mij daarom." - soera 21:92

"En houdt jullie allen stevig vast aan het touw van Allah en weest niet verdeeld. () Jullie zijn de beste gemeenschap die uit de mensen is voortgebracht, zolang jullie tot het goede oproepen en jullie het verwerpelijke verbieden, en jullie in Allah geloven." - soera 3:103, 110

In de praktijk krijgt de oemma ook daadwerkelijk gestalte, vooral tijdens de hadj, de bedevaart naar Mekka. Duizenden moslims van over de hele wereld zijn dan verenigd voor hetzelfde doel: het volbrengen van de bedevaart. Maar ook tijdens de gemeenschappelijke vastendagen (de ramadan) en het massaal bidden in de moskee komt iets van de oemma openbaar.

De oemma heeft ook te maken met het karakter van de islam: het is veel meer dan alleen een religie. De islam is een leefwijze die aanspraak maakt op het publieke domein. De eenheid of tawheed -zoals Allah één is- moet zich ook manifesteren in het leven van alledag. Om die reden staat de islam niet los van politieke en bestuurlijke bemoeienis.

SOENNIETEN

Verreweg de grootste en invloedrijkste stroming binnen de islam is die van het soennisme. Maar liefst 90 procent van alle moslims wereldwijd rekent zich tot deze stroming. Ook in Nederland is het grootste deel van de moslims soennitisch. Het soennisme kent een redelijke mate van eenheid. Soennieten geloven dat de profeet Mohammed de laatste profeet was die Allah naar de aarde zond. Na hem is de openbaring gestopt. Verschillen tussen soennieten onderling zijn vaak het gevolg van een afwijkende interpretatie van de sharia, de islamitische wet. Behalve de koran is de overlevering (hadith) een belangrijke bron voor het dagelijks handelen. Onderdeel van de overlevering zijn de gewoonten en uitspraken van Mohammed. Die gewoonten en uitspraken vormen samen de soenna.

SJIIETEN

De meeste afsplitsingen zijn voortgekomen uit de tweede hoofdstroming van de islam, die van de sjiieten. Zij verschillen met soennieten van inzicht over de vraag wie de opvolger is van de profeet Mohammed. Sjiieten zijn volgelingen van Ali, de neef en schoonzoon van Mohammed (Ali trouwde met Fatima, de enige dochter van de profeet). Volgens de sjiieten had Mohammed Ali als zijn opvolger aangewezen, wat echter door soennieten wordt bestreden. Na Ali volgden nog elf imams (of zes, of vier, al naar gelang tot welke stroming men behoort), van wie de laatste niet zou zijn overleden is, maar door Allah verborgen zou zijn in de negende eeuw. Vooral in Iran en Irak wonen veel sjiieten. Martelaarschap staat bij hen hoog in het vaandel. Alle nakomelingen van Ali en Fatima, de schoonzoon en de dochter van de profeet, zouden voor hun geloof gestorven zijn. Veel sjiieten herdenken de dood van deze imams nog jaarlijks, waarbij ze zich vaak tot bloedens toe slaan en snijden. Haast ieder jaar levert dat de nodige publiciteit op in westerse kranten en tijdschriften.

Omdat behalve de soennitische hoofdstroming bijna alle aftakkingen binnen de islam op de een of andere manier verband houden met de opvolging van de profeet Mohammed, kan men met een beetje goede wil stellen dat de alevieten en ahmadi's, die hierna besproken worden, -en vele kleinere, ongenoemde stromingen- hun wortels bij de sjiieten vinden.

ALEVIETEN

Alevieten (ook wel: alawieten) hebben een speciale band met Ali, neef en schoonzoon van de profeet Mohammed. Maar wat die band is, verschilt sterk per land. In Marokko en Jordanië bijvoorbeeld is een aleviet iemand die in directe lijn afstamt van Ali. Zo noemen koning Mohammed VI van Marokko en koning Abdullah van Jordanië zich alevieten. In Turkije bevindt zich ook een belangrijke groep alevieten, die echter niets met een afstamming van Ali te maken heeft. Zij zien Ali als een imam met een zeer bijzondere positie. In Turkije zijn de alevieten vaak vervolgd vanwege hun afwijkende interpretatie van de islam. Zo zal een sjiitische moslim uit Turkije niet snel trouwen met een alevitisch meisje. Met de soefi's (zie onder) hebben de alevieten gemeen dat ze zoeken naar een mystieke invulling van de islam. Een uniforme leer is er niet. Veel alevieten zijn duidelijk beïnvloed door het christendom. Sommigen spreken zelfs over een heilige drie-eenheid, die gevormd wordt door Allah, Mohammed en Ali. Ook Jezus en de twaalf discipelen nemen een belangrijke plaats in. Afbeeldingen van Hem en de discipelen zijn in menig alevitisch huis te vinden.

AHMADI'S

Ahmadi's zijn aanhangers van de ahmadiyya-groepering. In Nederland is deze groepering ook actief; ze stichtte de eerste Nederlandse moskee in 1955. Ahmadi's geloven niet dat Mohammed de laatste profeet was, maar dat de openbaring ook nu nog doorgaat. Voor radicale aanhangers is de nieuwe messias Mirza Ghoelam Ahmad (1835-1908), die in India leefde. Voor de meer gematigde groepering binnen de ahmadiyya is Ahmad geen nieuwe profeet, maar slechts een vernieuwer. Door de meeste moslims worden de ahmadiyya-aanhangers verketterd en zelfs niet eens als moslims gezien. De ahmadi's doen veel aan propaganda via onder meer talloze geschriften en openbare debatten. Op die manier maakte de beweging duizenden bekeerlingen, ook in westerse landen.

SOEFISTEN

Soefisten of soefi's leggen zich toe op een mystieke beleving van de islam, door zich innerlijk open te stellen en zo het goddelijke te ervaren. Vaak zijn elementen uit allerlei godsdiensten in hun samenkomsten opgenomen. Soefi's kunnen zowel soennitisch als sjiitisch zijn, omdat het niet zozeer gaat om de theologische aspecten, maar veel meer om de persoonlijke band met het goddelijke. Op inwoners van West-Europese landen heeft het soefisme soms grote invloed, omdat zij erg geboeid zijn door de grote nadruk op het innerlijke. Daardoor staan soefi's vaak ook meer open voor de boodschap van het Evangelie dan bijvoorbeeld de meeste -rechtlijnige- soennieten.

SALAFISTEN

Salafisten staan, simpel gezegd, voor een terugkeer naar de zuivere islam. Veel aanhangers van het salafisme vinden dat de hoofdstromingen binnen de islam verwaterd zijn en roepen op terug te keren naar de islam zoals Mohammed die predikte en voorleefde. Met die constatering houdt de eenheid onder salafisten overigens wel op. Extreme salafisten willen niet alleen terugkeer naar de zuivere islam, maar streven er eigenlijk naar de wereld te doen lijken op de situatie zoals in de tijd van Mohammed. Om een voorbeeld te geven: deze salafisten zullen geen gebruikmaken van een tandenborstel, omdat Mohammed die ook niet kende. Ze poetsen hun tanden met een stuk boomwortel. Ook de moderne techniek keren deze extreme salafisten de rug toe. Dit geldt niet voor de meerderheid van salafisten, die de terugkeer naar de zuivere islam vooral theologisch ziet. Ook in Nederland kent het salafisme aanhangers. Alhoewel het merendeel gematigd is, beroepen veel extremisten dan wel islamitische terroristen zich op vormen van het salafisme. Volgens de AIVD is het salafisme een belangrijke voedingsbodem voor radicaliserende moslims. Moskeeën als de El Tawheed-moskee in Amsterdam, de al-Furqaan-moskee in Eindhoven en de as-Soennah-moskee in Den Haag hebben volgens de AIVD een "onomwonden salafistische signatuur."

WAHABISTEN

Wahabisten zijn in deze tijd vrijwel synoniem aan salafisten, en pleiten met hen voor een terugkeer naar de zuivere islam. In Saudi-Arabië geldt het wahabisme als officiële religie, ontstaan vanuit een 18e-eeuwse hervormingsbeweging die uiteindelijk de drijvende kracht achter de huidige staatsideologie werd. Radicale wahabisten keren zich niet alleen tegen andere godsdiensten als christendom en jodendom, maar ook tegen meer tolerante varianten van de islam. Volgens de Amerikaanse recherchedienst FBI zijn er verbanden van het wahabisme met de kapers die op 11 september 2001 dood en verderf zaaiden in de Verenigde Staten.

Dit is de derde aflevering in een serie. Het volgende deel verschijnt morgen. Zie ook het dossier op www.refdag.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 29 september 2005

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Scheuren in de oemma

Bekijk de hele uitgave van donderdag 29 september 2005

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken