Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Reageren met componeren

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Reageren met componeren

Tochten langs kleine kerken en onbekende orgels blijven in trek

7 minuten leestijd

Orgeltochten zijn er in overvloed. Het publiek maakt tijdens zo'n dag kennis met kerken, orgels, organisten en orgelmuziek. Meestal volgens een standaardrecept, soms krijgen luisteraars iets extra's voorgeschoteld. Zo trakteert Stichting Orgelcultuur Midden Nederland bezoekers zaterdag op vier kersverse composities, elk geschreven voor een specifiek instrument.

Vrijwel alle orgeltochten kennen een vaste opzet, of je nu in Gelderland, Groningen, Zuid-Limburg of Zuid-Holland komt. Na een inleiding over kerkgebouw en orgel volgen een registerdemonstratie en een concert. Het publiek is geïnteresseerd en vraagt organisten soms het hemd van het lijf. Voor de kosten hoeven ze niet thuis te blijven, zo'n 10 euro voor een dagje muziek is alleszins redelijk. Anders dan bij veel orgelconcerten is van een verminderde belangstelling voor orgeltochten over het algemeen geen sprake.

Stichting Orgelcultuur Midden Nederland geeft haar tocht in de Lopikerwaard een extra tintje. Vier profs is gevraagd een werk te schrijven voor een specifiek orgel: Wout van Andel, Ronald de Jong, Aart de Kort en Jan Raas. (In de kaders geven de componisten een toelichting.) De stukken en bestaande composities worden zaterdag vertolkt door Gerrit Christiaan de Gier en Dick Sanderman.

Peter Langerak, voorzitter van de stichting: "Vorig jaar organiseerden we de eerste orgeltocht in de Lopikerwaard. Aanleiding vormde de uitgave van een dubbel-cd met orgels uit deze streek. Er kwamen meer dan honderd belangstellenden op de dag af, meest 25-plussers. Het aantal fotografen onder hen verbaasde me, velen waren een halfuur voor aanvang uitgebreid orgel én kerk aan het fotograferen.

Het enthousiasme onder de deelnemers was groot, de groep saamhorig. Sommigen vroegen ons door te gaan met dit initiatief. Daarom deze tweede orgeltocht, weer in samenwerking met Orgelkring De Hollandsche IJssel en het district Utrecht van de Koninklijke Nederlandse Organistenvereniging. Net als vorig jaar bezoeken we drie kleine orgels en sluiten af met een middelgroot instrument. We hebben gekozen voor het thema reflectie: orgels, componisten en organisten reageren op elkaar. Wout van Andel en Ronald de Jong zijn zaterdag aanwezig en zullen hun werk toelichten en reageren op de uitvoering ervan. De vier composities worden ook uitgegeven."

Onbespeelbaar

Niet alleen in Midden-Nederland, maar bijvoorbeeld ook op tochten in Noord-Holland komen veel mensen af. Liefhebbers toeren er op zes zomerse zaterdagen langs pittoreske kerken en orgels. Dit jaar gemiddeld 136 per dag. Volgend jaar vindt de 250e tocht plaats.

Arie de Wit, secretaris van de stichting Orgeltochten Noord-Holland: "Klaas Bolt begon in 1970 met zo'n tien mensen. Dat aantal groeide gestaag. Tien jaar geleden heb ik de organisatie van de tochten op me genomen. We bezoeken per dag drie orgels die op zo'n 5 kilometer afstand van elkaar liggen. Variatie is belangrijk: hoe fraai een instrument ook is, binnen vijf jaar komen we er niet terug.

Ons doel is kleinere, onbekende instrumenten en kerken voor het voetlicht te halen. Dat kan een positief neveneffect hebben. Zo deden we dit jaar de Sint-Jozefkerk in Zwaagdijk-Oost aan, waar een tweeklaviers Adema-orgel staat. De koster wist zich met pijn en moeite te herinneren dat het een halfjaar geleden nog bespeeld was bij een begrafenis. Ze gebruikten enkel het elektronisch orgel. Toen ik hem vertelde dat het onbruikbaar was voor een concert, schrok hij. Uiteindelijk heeft een orgelmaker het instrument in bespeelbare staat gebracht. Na ons bezoek constateerden de mensen van de Jozefkerk dat ze toch wel een mooi pijporgel in huis hadden en namen ze zich voor het meer te gaan gebruiken."

De Wit kent zijn publiek: "Bezoekers, meest vijftigplussers, zijn er vooral in geïnteresseerd hoe een bepaald instrument van een orgelbouwer klinkt en/of komen voor de muziek. Elk jaar zie ik nieuwe gezichten, maar er is ook een harde kern. Zo stemmen enkele Duitsers en een Engelsman hun vakanties af op een of meer orgeltochten."

Ontmoeting

Ook in Friesland lopen de orgeltochten als een trein, met gemiddeld 150 deelnemers per tocht. "Velen behoren tot de grijze wolk", weet Ad Fahner, secretaris van de Stichting Organum Frisicum. "Sinds 1994 organiseren we in april en september een excursie naar onbekendere Friese orgels, het liefst van verschillende bouwers. Theo Jellema, Jan Jongepier en Broer de Witte verzorgen de toelichtingen en bespelingen. We hebben een trouw publiek. Elkaar weer ontmoeten is een van de redenen om te komen, maar de kerken en de orgels zijn voor de bezoekers het belangrijkst."

De tocht van komende zaterdag start om 10.00 uur in de gereformeerde kerk van Lopik. Zie ook www.orgelkring.nl.


KADER 1

Fantasie over DAM

De wil was er, maar de weg bleek geblokkeerd. "Ik had graag kennisgemaakt met het Van Dam-orgel (1885) in Willige Langerak", legt Wout van Andel uit. "Maar tot het gereedkomen van mijn compositie werkte orgelmaker Slooff aan dit eenklaviers instrument. Zo heeft hij de Quint door een Cornet vervangen, waarvan ik dankbaar gebruik heb gemaakt.

Mijn compositie bestaat uit vier korte delen. Na een inleiding -waarin de Cornet soleert-, komt het koraalachtige Andante, vervolgens een statig maesteoso, terwijl een fuga het werk afsluit. Alle negen registers komen aan bod. Als thema heb ik de letters D-A-M genomen, je krijgt dan de noten D-A-F. De sfeer van het werk sluit aan bij de ontstaanstijd van het orgel: laat negentiende-, begin twintigste-eeuws. Ik heb er wat dissonanten ingestopt, maar heel eigentijds klinkt het stuk niet."

KADER 2

Arabesque

Ronald de Jong kende het Frans-romantisch georiënteerde Adema-orgel (1928) in Cabauw. "Ik heb daarom een cd-opname beluisterd om me een beeld van de klank te vormen. Met name de Prestanten, de Fluiten en de Vox Celestis bevielen me. Daar is de compositie voor geschreven, al staat het een organist vrij bijvoorbeeld een crescendo op te bouwen. Het stuk Arabesque bevat een meditatief middendeel en is verder in de allegrosfeer gedacht. Denk aan guirlandes die door een kerkraam zweven.

Arabesque shockeert niet qua stijl, het sluit aan bij het karakter van het Adema-orgel, al heb ik er wel wat eigentijdse elementen in gestopt. Onverwachtse harmonieën en maatwisselingen geven het geheel iets onvoorspelbaars, iets ongrijpbaars. Er komt veel eenstemmigheid voor, dus leestechnisch levert het werk geen problemen op. De uitvoerder zal vooral goed moeten tellen."

KADER 3

Air & Gavotte

"Ieder initiatief om nieuwe noten te laten ontstaan, is prachtig." Aart de Kort stortte zich met plezier op de compositieopdracht voor het Engelse Hunter-orgel in Lopik (1878). Ook omdat Engelse orgels hem bijzonder aanspreken vanwege hun veelzijdigheid, speelsheid en transparantie. "Ik ken het orgel in Lopik, de klank is boventoonrijk en doorzichtig.

Als raster voor mijn stuk, Air & Gavotte, heb ik de beroemde Air & Gavotte van Wesley gebruikt. Het eerste deel heeft een melancholiek karakter gekregen, het tweede is vrolijker en beweeglijker. Qua muziektaal spreek ik mijn eigen dialect. Een stuk mag plezierig in het gehoor liggen, maar je moet wel merken dat het geschreven is door iemand die met beide benen in de 21e eeuw staat. Een klassiek stramien dus, met een uitdagende inhoud, zonder te shockeren. Daar houd ik sowieso niet van."

KADER 4

In the Wood

In the Wood (In het bos) heet Jan Raas' compositie. "In een bos wisselt de stemming. Je komt er stoere eiken en zonnige open plekken tegen. Mijn stuk kent een verrassende introductie, een spectaculair slot en een beschouwend middendeel voor de Vox Humana, gevolgd door een mild klinkend eilandje voor de Prestanten. Grote blokken worden afgewisseld met open, beweeglijke maatsoorten.

Je hoort dat het werk uit deze tijd komt. Het klinkt echter niet academisch, maar vrij spontaan. Het stuk moet overigens wel veroverd worden. Ik hoop dat het voldoende prikkelt om er als speler meerdere keren op te kauwen." Raas heeft het Van Vulpen-orgel (1975) in Schoonhoven niet bezocht. "Ik ken veel instrumenten van deze bouwer. Dit orgel telt 28 registers en heeft een neobarokke klank die in later jaren iets milder is gemaakt."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Monday 3 October 2005

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Reageren met componeren

Bekijk de hele uitgave van Monday 3 October 2005

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken