Bekijk het origineel

Spaceshuttle vertrekt zelden op tijd

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Spaceshuttle vertrekt zelden op tijd

Amerikaanse ruimtevaart verliest in 25 jaar twee toestellen

7 minuten leestijd

Met de spaceshuttle willen de Amerikanen in 1981 een lijndienst op de ruimte beginnen. Eens per week zal er een toestel vertrekken. Mocht dat niet haalbaar zijn, dan toch zeker één keer in de twee weken. Al snel blijkt deze schatting iets te optimistisch: vaker dan zeven à acht keer per jaar vliegt de shuttle niet. Vandaag de dag is de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA zelfs al blij met één lancering per jaar.

De vlucht van de eerste spaceshuttle Columbia start op 12 april 1981, nu krap 25 jaar geleden. Precies twintig jaar eerder, op 12 juli 1961, is de Rus Joeri Gagarin de eerste mens in de ruimte.

Belangrijke eis voor de ontwikkeling van de shuttle is dat deze herbruikbaar moet zijn. Dit zou goedkoper zijn dan een raket die totaal verloren gaat tijdens een missie, zoals de Apolloserie. Begin jaren zeventig schrapt de NASA de laatste drie vluchten van het Apolloprogramma vanwege geldgebrek. De race naar de maan hebben ze met deze vluchten dan immers al gewonnen.

De ontwikkeling van een toestel dat weer terug moet keren naar de aarde vereist een aantal belangrijke aanpassingen. De uitvoering daarvan brengt zo veel problemen met zich mee dat de eerste lancering twee jaar vertraging oploopt.

De hittewerende tegels van de shuttle blijken ook dan al een zwakke plek. Het materiaal is kwetsbaar en laat snel los. De isolerende laag tegels is nodig om het toestel bij terugkeer naar de aarde te beschermen tegen temperaturen die oplopen tot 1650 graden Celsius.

Ook de ontwikkeling van de hoofdmotoren gaat moeizaam. Ze moeten niet één lancering kunnen doorstaan, maar tientallen. Na maanden lukt het om een motor te bouwen die aan deze eis voldoet. Maar de combinatie van drie motoren levert weer andere problemen op.

Peperduur

Op 10 april staat de spaceshuttle Columbia eindelijk in de startblokken. De lancering wordt die dag echter afgebroken vanwege een technisch mankement. Maar 12 april is het dan echt zover. De astronauten John Young en Robert Crippen maken een eerste testvlucht met het toestel dat start als een raket, vliegt als een ruimteschip en landt als een vliegtuig.

Tijdens de vlucht registreert een buitenboordcamera dat er isolatietegels verdwenen zijn rond de staart. Dat baart de experts zorgen. Wat als er ook tegels hebben losgelaten op cruciale plaatsen aan de onderkant van de shuttle? Wanneer bij terugkeer naar de aarde alles goed gaat, lijkt het echter allemaal geen kwaad te kunnen.

De Duitse astronaut Ulf Merbold -de eerste Europeaan in een baan om de aarde- beaamt dat ruimtevaart risico's met zich mee brengt. Maar dat risico moet niet overdreven worden, stelde hij eerder in deze krant. Volgens hem loopt iemand die een jaarlang aan het verkeer deelneemt meer gevaar.

Een van de voordelen van shuttle is dat er tot acht personen mee kunnen tijdens een missie. Dat maakt het mogelijk niet alleen astronautpiloten de ruimte in te sturen, maar ook onderzoekers. In de loop der jaren voeren die talloze experimenten uit onder gewichtloze omstandigheden.

In het ruim van de shuttle -met de afmetingen van een touringcar- kan bovendien een flinke hoeveelheid lading mee. Zo neemt het ruimteveer Discovery in 1990 de 13 meter lange Hubbleruimtetelescoop mee. Verschillende grote onderdelen van het internationale ruimtestation ISS, zoals het Europese ruimtelaboratorium Columbus, zijn alleen met de shuttle te vervoeren.

Al snel blijkt dat de kosten van het nieuwe toestel flink hoger zijn dan verwacht. De voorspelling dat eenmalige raketten van het toneel zullen verdwijnen, komt niet uit. Voor de lancering van satellieten blijkt dit type namelijk toch goedkoper. Ook de punctualiteit laat te wensen over. Spaceshuttles vertrekken vrijwel nooit op tijd, zo blijkt in de praktijk.

Missers

Na het moeizame begin, lijkt het er ten slotte toch op dat shuttlevluchten routine worden. De NASA besteedt dan ook de nodige aandacht aan de 25e vlucht. Uitgerekend die keer gaat het mis: uit de rechter vastebrandstofraket lekken vlammen, die vervolgens de grote brandstoftank tot ontploffing brengen. De Challenger vergaat 73 seconden na de start. Alle zeven inzittenden verliezen hierbij het leven.

"De Amerikanen brengen, in tegenstelling tot de Russen, hun mensen in de ruimte door de spaceshuttle tegen de grote externe brandstoftank aan te zetten", zegt de Nederlandse astronaut-onderzoeker Wubbo Ockels. Dit heeft tot gevolg dat er geen ontsnappingsmogelijkheid is zolang de twee vaste brandstofraketten aan weerszijden van die tank branden: tijdens de eerste twee minuten van de vlucht. "Er zijn zo ontzettend veel dingen te bedenken die bij de shuttle mis kunnen gaan."

In februari 2003 blijkt dat opnieuw. Het ruimteveer Columbia verbrandt dan bij terugkeer naar de aarde, slechts zestien minuten voor de geplande landing. Weer komt de zevenkoppige bemanning om. Oorzaak van de ramp blijkt een beschadiging aan de hittewerende tegels op de rand van de linkervleugel. Die is daarmee niet meer bestand tegen de hoge temperaturen in de dampkring. De schade ontstond toen er bij de lancering brokken ijs losraakten van de grote brandstoftank.

Na twee jaar sleutelen hervatte de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie vorig jaar juli de shuttlevluchten. Tijdens deze missie wordt de Discovery nauwkeurig gefotografeerd en geïnspecteerd op losgeraakte of beschadigde hittewerende tegels. Nog voor terugkeer van het ruimteveer meldt de NASA dat de vloot voorlopig aan de grond blijft, omdat er bij de lancering isolatieschuim losraakte van de grote brandstoftank.

Inmiddels ligt de opvolger van de shuttle op de tekentafel, zo wist Marc Heppener van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA vorig jaar te vertellen. Volgens Heppener zal de raket eruitzien als een Russische Sojoezraket, maar met vleugels. Bovendien wil de NASA af van het gecombineerde transport van mensen en goederen. De voorkeur gaat uit naar twee verschillende raketten voor bemanning en lading.

Voor het ruimteveer in 2010 met pensioen kan, is er echter nog veel werk te verzetten. De bemanning van het internationale ruimtestation pendelt nu heen en weer met de Russische Sojoezraketten. Maar voor de opbouw en een deel van de bevoorrading is het ISS afhankelijk van shuttlevluchten.

De voorbereidingen voor een volgende missie van de Discovery zijn in volle gang, maar de exacte datum van vertrek is nog niet bekend. Zeker niet voor juli dit jaar, meldt de NASA.

Opmerkelijke missies

In 25 jaar gingen de vijf Amerikaanse spaceshuttles 114 keer richting ruimte. Missies met opmerkelijke ontmoetingen en gedenkwaardige verrichtingen op grote hoogte. Maar niet zonder zwarte bladzijden.

12 april 1981: Astronauten John Young en Robert Crippen maken de eerste testvlucht met spaceshuttle Columbia. In tegenstelling tot eerdere raketten is dit ruimteveer ontworpen voor meerdere missies.

4 april 1983: Twee astronauten maken de eerste ruimtewandeling vanuit de Challenger. Een uitstapje van vier uur en zeventien minuten om precies te zijn.

18 juni 1983: Sally Ride is de eerste Amerikaanse vrouw die mee mag met een shuttle. Zij is niet de eerste astronaute in de ruimte: de Russische Valentina Teresjkova ging haar voor in 1963.

28 oktober 1983: De Duitser Ulf Merbold vliegt als eerste Europeaan in een baan om de aarde aan boord van de Discovery. Het is nog niet eerder voorgekomen dat een niet-Amerikaan meegaat met een missie.

30 oktober 1985: Wubbo Ockels is de eerste Nederlander die de ruimte verkent. Hij maakt de laatste goed verlopen vlucht met de Challenger mee.

28 januari 1986: Het ruimteveer Challenger explodeert 73 seconden na lancering door een probleem met de rechter vastebrandstofraket. Alle zeven inzittenden komen om het leven.

29 september 1988: Twee jaar en acht maanden na de ramp met de Challenger hervat de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie vluchten met de lancering van de Discovery.

24 april 1990: Spaceshuttle Discovery neemt de ruimtetelescoop Hubble mee in het laadruim en zet deze op 600 kilometer hoogte in een baan om de aarde. Hubble is 13,2 meter lang en heeft een doorsnede van 4,4 meter.

2 december 1993: Astronauten plegen onderhoud aan Hubble. Ze herstellen een slijpfout aan de telescoop door een corrigerende spiegel te plaatsen.

27 juni 1995: Ruimteveer Atlantis koppelt voor het eerst aan het Russische ruimtestation Mir.

4 december 1998: De Endeavour plaatst het eerste Amerikaanse deel van het internationale ruimtestation "Unity" aan de module "Zarya" die de Russen in november 1998 lanceerden.

1 februari 2003: De shuttle Columbia vergaat bij terugkeer naar de aarde, slechts zestien minuten voor de geplande landing. De zeven bemanningsleden verliezen het leven.

26 juli 2005: Na het ongeluk met de Columbia vliegt de Discovery opnieuw als eerste. Het losraken van isolatieschuim van de grote brandstoftank is reden voor de NASA om de vloot voorlopig aan de grond te houden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 4 april 2006

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Spaceshuttle vertrekt zelden op tijd

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 4 april 2006

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken