Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Luisteren naar het abc des geloofs

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Luisteren naar het abc des geloofs

7 minuten leestijd

De sleutel van Comries kerk kun je zomaar afhalen bij de kapper, bij Piet Groot op Comriekade 4. Groot is jarenlang koster geweest. Hij beheert nu de grote sleutel van de kerk te Woubrugge. Vanuit zijn ouderwetse kapperszaak wijst hij naar buiten: "Ik ben zowat in die kerk geboren."

Over de Woudwetering, waar de kerk aan staat, glijdt zacht een jacht. Krapaan schuift het schuitje onder de Woubrugsebrug door. Een mooie waas van mist hangt boven het water.

Aan een lantaarnpaal hangt het straatnaambordje: "Comriekade, predikant van 1735-1773". De voorgevel van restaurant Het Gerecht aan de overzijde v an de wetering dateert ook nog uit Comries tijd. Verder is het meeste uit de achttiende eeuw hier wel zo'n beetje verdwenen. Comries pastorie werd rond 1900 met de grond gelijk gemaakt. Op diezelfde plek werd een nieuwe pastorie gebouwd, prachtig in stijl. Maar de predikant van Woubrugge woont daar niet meer.

De kerk, uit 1652, staat er nog net als vroeger, deftig, devoot en zeer verheven. Naast de hoofdingang zit een gedenksteen in de muur gemetseld: "Toegewijd aan de eerbiedige nagedachtenis van Jan de Bakker Pistorius, geboren te Woerden in 1499, in 1525 levend verbrand om zijn getrouwe belijdenis van het evangelie van Gods genade".

Groene koepel

De kerk heeft twaalf hoeken onder een lichtgroen geverfde koepel. Door elf hoge ramen valt het ochtendlicht de intieme kerkruimte binnen.

Op zondag 1 mei 1735 werd Alexander Comrie door consulent Nicolaas Holtius (uit Koudekerke) hier bevestigd tot predikant van Woubrugge. In de middagdienst deed Comrie intrede met de tekst uit Zacharía 6:15: "En die verre zijn, zullen komen, en zullen bouwen in de tempel des Heeren, en gijlieden zult weten dat de Heere der heirscharen mij tot u gezonden heeft."

Tegen de noordelijke, witgepleisterde muur staat een donkerbruine preekstoel. Een smal trapje met een rode loper leidt naar boven. Het deurtje staat open. Op de lessenaar ligt de Statenbijbel, opengeslagen in het boek Jesaja. Erbovenop ligt, geplastificeerd, de Wet des Heeren: "Toen sprak God al deze woorden."

Het is maar een klein kanseltje. Hier preekte Comrie, de donkere gestalte met de witte pruik, 38 jaar lang, iedere zondag tweemaal. Hij zocht, zegt hij zelf, "onbekeerden uit hun slaap op te wekken, de zwarigheden van verbrijzelden van hart op te lossen en bij hen aan te houden opdat ze de zonden en de wereld de dienst zouden opzeggen."

Hier luisterde de schare, "bidders en zuchters, die zichzelf onbekwaam achten tot enig goed werk en toch steunpilaren waren van de kerk Christi." Werden hier mensen bekeerd? Comrie zegt daarover dat zijn arbeid hier niet ijdel was, "maar dat de Heere de harten van sommigen geopend heeft."

Hier rijpten zijn werken, "Verhandeling van enige eigenschappen des zaligmakenden geloofs" (1744), "Verzameling van leerredenen" (1749) en "Stellige en practicale verklaring van den Heidelbergschen Catechismus (1753).

Predikantenbord

Tegenover de kansel staan de banken voor de kerkvoogden. Aan het plafond hangt één grote kroonluchter. Dapper dragen twee zuiltjes het orgelbalkon. Het wit-grijze orgel dateert uit 1794.

Tegenover het orgel is nog een galerij. Op een bordje staat: "Om veiligheidsredenen mogen er niet meer dan 25 personen plaatsnemen".

In Comries tijd puilde het hier uit van de mensen. Dik 300 konden er met gemak in. Zondag aan zondag leerden ze het "abc des geloofs". Nu zijn er 's morgens nog zo'n 150, soms 200 kerkgangers. De middagdienst wordt bezocht door vijftig Woubruggers.

De consistorie zit tegenwoordig in het nieuwe verenigingsgebouw Immanuel, schuin achter de kerk. Daar hangt ook het predikantenbord: De eerste predikant was Nicolaas Simonszn., gekomen in 1577. De huidige is W. Geuze, gekomen in 2003. Nummer 12 is Alexander Comrie, gekomen in 1735. Nummer 32 is J. T. Doornebal, hij kwam in 1936 en vertrok in 1940 naar Kesteren.

Gouda

In 1773 ging Comrie met emeritaat. Hij verhuisde naar Gouda, waar hij een patriciërswoning aan de Westhaven betrok. Daar leefde hij nog korte tijd, als een roerdomp der woestijnen, als een steenuil in de wouden, als een mus op stille daken.

Comries huis aan de Westhaven staat er nog altijd, huisnummer 4. Niet alles is meer hetzelfde. Veel is er vertimmerd en verbouwd. Tussen 1830 en 1881 deed de woning dienst als rooms-katholieke schuilkerk. Van 1913 tot 1999 was het huis eigendom van de Nationale Christen Geheelonthouders Vereniging, afdeling Gouda. Toen zat hier het alcoholvrije restaurant Het Blauwe Kruis. Sinds 2000 is op Westhaven 4 Restaurant Scheeps gevestigd.

Op 10 december 1774 was het voor Comrie tijd. Het was Zijn tijd. En hij stierf. Comrie werd begraven in de Sint-Janskerk te Gouda. Uit recent onderzoek van Hennie van Dolder-De Wit, archivaresse van de hervormde gemeente te Gouda, is duidelijk geworden waar hij in de Janskerk precies begraven werd: "In het oude Noordpand, de 34e rij, het 7e graf." Dat is dus in de Noorderzijbeuk, in de hoek, onder een van de beroemde Goudse glazen, zo'n beetje het soberste hoekje van deze lange kruisbasiliek.

De Stichting Machpela (een in 2000 opgerichte stichting die zorg draagt voor het onderhoud en de bewaring van de graven van voorgangers) heeft enige tijd geleden aan de hervormde gemeente te Gouda toestemming gevraagd om op deze plaats een herinneringstekst te mogen aanbrengen. Doordat er nog geen antwoord kwam, is het daar nog niet van gekomen.

Twisten

Over Comrie wordt tamelijk opgewonden geredeneerd. Maar theologische discussies waren aan hemzelf niet besteed. Hij was geen vechtersbaas. "Eerder ben ik het tegendeel, al te toegevende, al te goedhartig uit myne landaardt, en opvoedinge, al te ligtgeloovig in het goede van mynen even-mensch te denken, alle twist uitblussende." Daar is de les van Woubrugge.


Alexander Comrie (1706-1774)

Alexander Comrie werd op 17 december 1706 in Perth (Schotland) geboren als zoon van Patrick Comrie en Rachel Vause. Alexanders grootvader aan moeders zijde was de bekende Schotse godgeleerde ds. Andrew Gray (1633-1656), predikant te Glasgow.

In Perth bezocht Comrie de Grammar School. Hier maakte hij van tijd tot tijd ook kennis met de prediking van de gebroeders Ralph en Ebenezer Erskine en met Thomas Boston. In Edinburgh studeerde hij vervolgens theologie.

Rond 1726 moest hij vanwege gezinsomstandigheden zijn studie afbreken, waarna Alexander Comrie naar Nederland kwam. In Rotterdam werd hij tewerkgesteld bij een handelskantoor. Comrie hervatte de theologiestudie i n Groningen, waar hij studeerde bij onder anderen Antonius Driessen en Cornelius van Velzen.

Op 1 mei 1735 werd kandidaat Comrie door Nicolaas Holtius bevestigd tot predikant van Woubrugge. De tekst voor zijn intredepreek was Zacharía 6:15: "En die verre zijn, zullen komen en zullen bouwen in de tempel des Heeren, en gijlieden zult weten, dat de Heere der heirscharen mij tot u gezonden heeft". In Woubrugge kreeg Comrie zeven beroepen, waarvoor hij alle bedankte. Hij diende de gemeente van Woubrugge 38 jaar, tot aan zijn emeritaat in 1773.

Zijn laatste levensjaar woonde dr. Comrie in Gouda, aan wat nu heet Westhaven 4. Op 13 december 1774 werd hij begraven in de aan Johannes de Doper gewijde Sint-Janskerk te Gouda.

Alexander Comrie heeft door zijn geschriften vooral invloed uitgeoefend op het theologisch eigene van de Gereformeerde Gemeenten. In totaal liet hij 23 werken (en werkjes) na.

Als zijn levenswerk wordt gezien de uiteenzetting van het wezen en de werkzaamheid van het geloof, en de handhaving van de leer van de rechtvaardigmaking.


De kerk in Woubrugge kan bezichtigd worden na afspraak met P. Groot, Comriekade 4 (tel. 0172-518893). In het huis aan de Westhaven 4 te Gouda, waar Alexander Comrie de laatste maanden van zijn leven doorbracht, vindt men nu Restaurant Scheeps, dagelijks geopend (tel. 0182-517572). De Sint-Janskerk te Gouda (Achter de Kerk 15), waar Comrie begraven werd, is van 1 maart tot 1 november iedere dag van 9.00 tot 17.00 uur geopend, en van 1 november tot 1 maart van 10.00 tot 17.00 uur. De St.-Janskerk is op zondagen voor toeristisch bezoek gesloten (tel. 0182-512684).

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 10 oktober 2006

Reformatorisch Dagblad | 48 Pagina's

Luisteren naar het abc des geloofs

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 10 oktober 2006

Reformatorisch Dagblad | 48 Pagina's

PDF Bekijken