Bekijk het origineel

Kort, krachtig en compleet

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Kort, krachtig en compleet

Bijbels dagboek veel gekocht en veel gebruikt

9 minuten leestijd

Tegen het einde van het jaar verschijnen ze weer in allerlei soorten, maten en kleuren: de Bijbelse dagboeken. Het zijn populaire eindejaarsgeschenken. En nog verantwoord ook. Maar worden ze ook gebruikt?

Bijbelse dagboeken zijn in opmars. Voor elke doelgroep -jongeren, vrouwen, ouderen, zieken, eenzamen- is er ruime keus. Naast klassiekers zoals "Honigdroppels" van uitgeverij Groen (de 123e editie ligt nu in de winkel) en "Een handvol koren" van de Gereformeerde Zendingsbond zijn er tal van andere Bijbelse dagboeken op de markt verschenen.

Grofweg zijn er twee categorieën te onderscheiden, afgezien van de heruitgaven. Er zijn dagboeken die speciaal als zodanig zijn geschreven en dagboeken die zijn samengesteld uit andere geschriften: vaak werken van oudvaders. De laatste categorie lijkt in opmars. Wellicht speelt hierbij een rol dat het niet altijd even gemakkelijk is om voldoende scribenten voor een geheel nieuwe uitgave te mobiliseren. Aan "Een handvol koren" 2007 werkten bijvoorbeeld meer dan vijftig mensen mee. Zoiets vraagt veel van de redactie. En het schrijven van de stukjes is al evenmin eenvoudig (zie kader). Ze moeten immers kort, krachtig en compleet zijn.

Verknippen

Dan is het eenvoudiger om een bestaande tekst tot dagboekfragmenten om te werken. Hoewel? C. G. van Haaren heeft onder de titel "Offers die des avonds branden" een dagboek uitgegeven met bewerkte meditaties van zijn vader, ds. J. van Haaren. In zijn Verantwoording schrijft hij: "Het is een uiterst verantwoordelijk werk om een uitgebreide meditatie als het ware te verknippen en toch het wezenlijke element te laten doorklinken. Het is slechts een kleine moeite iemand dingen te laten zeggen, die hij óf zo nooit heeft gezegd, óf nooit heeft bedoeld, zeker als het een predikant betreft."

Dat geldt zeker ook voor het samenstellen van een dagboek uit een werk van een oudvader. J. M. Vermeulen, die "Het zien op Jezus" van Isaac Ambrosius tot dagboek omwerkte, herkent de worsteling. "Er is geselecteerd, en deze selectie is persoonlijk, hoewel al het mogelijke gedaan is om de bedoeling van de schrijver juist en volledig weer te geven."

Bijkomende moeilijkheid bij oudvaders is dat het taalgebruik moet worden aangepast aan deze tijd. Maar dat nadeel kan, bij goed redactiewerk, ook in een voordeel omslaan. Vermeulen wijst erop dat tijdens het bewerken het aantal woorden weliswaar drastisch afneemt, maar dat de tekst aan helderheid wint. "De uitvoerige opsommingen, de lange zinnen, de omslachtige manier van uitdrukken zult u in dit dagboek niet meer tegenkomen. () Het zou jammer zijn als verouderde woorden een goed gebruik van dit boek zouden verhinderen."

Afgerond stukje

Dat laatste wijst op een tweede doel van dergelijke dagboekuitgaven: het toegankelijk houden van de geschriften van oudvaders. Vermeulen over "Het zien op Jezus": "Het boek wordt door zijn grote omvang (ruim 900 bladzijden, RL) vaak gebruikt als naslagwerk. Hierdoor worden veel bladzijden maar zelden gelezen. Ook het verouderde taalgebruik kan een drempel vormen. Daarom vroeg de uitgever ons een dagboek samen te stellen dat gemakkelijk leest en goed toegankelijk is."

Een laatste moeilijkheid bij het omwerken van een boek tot dagboek is dat voor elke dag een afgerond stukje tekst moet worden geleverd, terwijl de rode draad van het oorspronkelijke boek zichtbaar moet blijven. Vermeulen haalde uit Ambrosius meer dan tachtig thema's, die hij meestal in "kleine vervolgseries" aan de orde laat komen. Niettemin wilde hij elk afzonderlijk artikel "een eigen kern en een passende afsluiting" meegeven. Geen eenvoudige taak!

Onderzoek

Het veelkleurige palet van Bijbelse dagboeken voorziet in een behoefte. Uit onderzoek onder de lezers van het Reformatorisch Dagblad blijkt dat bijna 58 procent wel eens een Bijbels dagboek als cadeau geeft; bijna 60 procent zegt wel eens een Bijbels dagboek te hebben gekregen. Dat zijn getallen waar uitgevers iets mee kunnen.

Maar een dagboek cadeau krijgen is nog iets anders dan het daadwerkelijk gebruiken. Toch blijkt uit het RD-onderzoek dat bijna driekwart van de ondervraagden dagelijks een of meer keren uit een Bijbels dagboek leest. Het verschil tussen mannen en vrouwen is niet groot, zij het dat het percentage mannen iets hoger ligt. De leeftijdscategorie 25 tot 34 jaar scoort op dit punt het laagst met 62,8 procent. Te druk bezig met carrière maken? Opvallend is dat jongeren tot en met 24 jaar beduidend vaker een Bijbels dagboek gebruiken: 75,8 procent. Lezers boven de 50 jaar zitten ook boven het gemiddelde.

Een ruime meerderheid leest 's avonds voor het slapen gaan uit een Bijbels dagboek, zo'n 63,3 procent. Uitgesplitst naar leeftijd valt er een duidelijke lijn waar te nemen. Van de jongeren tot en met 24 jaar leest 92 procent 's avonds uit een dagboek. In de categorie 25 tot en met 34 jaar is dat 75 procent. Naarmate de leeftijd oploopt, daalt het percentage verder: slechts 33 procent van de 65-plussers leest 's avonds uit een Bijbels dagboek. Het omgekeerde verschijnsel doet zich (in minder sterke mate) voor: jongeren lezen 's ochtends minder vaak dan ouderen.

Opmerkelijk is dat een dagboek veel vaker tijdens een maaltijd wordt gelezen (37,1 procent) dan tijdens de stille tijd (8,7 procent).

Uitgesplitst naar kerkelijke achtergrond ontstaat het volgende beeld als het gaat om het dagelijks gebruik van een Bijbels dagboek.

Lezers uit de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland voeren de lijst aan met 81,9 procent. Daarna volgen de lezers uit de Hersteld Hervormde Kerk (71,9 procent), de Gereformeerde Gemeenten (71,4 procent), de Gereformeerde Gemeenten in Nederland (binnen en buiten verband) (62,9 procent), de Oud Gereformeerde Gemeenten (in Nederland) (62 ,5 procent), de Christelijke Gereformeerde Kerken (61,1 procent) en de Protestantse Kerk in Nederland (overig) (56,3 procent).

Opmerkelijk is dat lezers uit de (Oud) Gereformeerde Gemeenten in Nederland beduidend minder vaak tijdens de maaltijd uit een Bijbels dagboek lezen: minder dan 10 procent, terwijl het gemiddelde op 37,1 ligt. Zij lezen vaker dan gemiddeld 's avonds voor het slapen gaan.

"Het onmogelijkste werk ter wereld"

"De enkele rustige dagen die ik vorige week mocht hebben, schijnt de geliefde gemeente nogal onrustig gemaakt te hebben. De wildste geruchten deden de ronde om mijn afwezigheid te verklaren. Ik had een ongeluk gehad. Ik lag in het ziekenhuis. Ik was naar de Olympische Spelen (!!). De werkelijkheid was, dat ik in die dagen mij teruggetrokken heb in de stilte om de scheurkalenderblaadjes voor het volgend jaar te schrijven. Dat is het onmogelijkste werk ter wereld. Er wordt van je verwacht, dat je in een bepaald aantal woorden iets verstandigs zult zeggen, en dat voor elke dag van een hele maand. Nu kun je gemakkelijker een lang verhaal schrijven dan een kort en die beperking van zo- en zoveel woorden maakt je crazy. Altijd heb je er te veel of te weinig en dan moet je weer aan het veranderen en aan het overschrijven en als je dan eindelijk denkt dat het oké is, krijg je de drukproeven terug en kun je weer aan de gang, want dan moeten er overal nog weer één of twee regels tussenuit en probeer dat maar eens zonder er volslagen onzin van te maken. De geliefde lezer weet nu hoe ik mijn vakantiedagen heb doorgebracht. De wintersport was wel heel erg ver, en ik heb amper buitenlucht gehad."

Ds. J. T. Doornenbal in de Veluwse Kerkbode van 6 februari 1964. Overgenomen uit: "In goede en kwade dagen".

Dagboeken

"Het zien op Jezus", door Isaac Ambrosius; samengesteld en ingeleid door J. M. Vermeulen; uitg. Groen, Heerenveen; ISBN 90 5829 683 0; 400 blz.; 22,50. Dagboek samengesteld uit Ambrosius' hoofdwerk "Het zien op Jezus".

"Goede moed", door ds. P. D. J. Buijs e.a. (red.); uitg. Buijten & Schipperheijn, Amsterdam; ISBN 90 5881 248 0; 7,20. Eenenveertigste editie van deze dagkalender.

"In goede en kwade dagen", door ds. J. T. Doornenbal; samengesteld door Lulof Dalhuisen; uitg. De Banier, Utrecht; ISBN 90 336 0704 2; 12,50. Vijfentachtig korte overdenkingen met bemoedigende en vertroostende woorden.

"Geef heil op deze dag", door Ralph en Ebenezer Erskine; samengesteld en uit het Engels vertaald door N. A. Eikelenboom; uitg. Den Hertog, Houten; ISBN 90 331 2003 8; 21,50. Teksten gekozen uit preken en andere werken van de Erskines.

"Als het leven anders gaat", door dr. C. G. Geluk; uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; ISBN 90 239 1992 0; 110 blz.; 11,90. Vijfenzeventig Bijbelse overdenkingen voor moeilijke tijden.

"Leven en licht", door ds. C. Harinck e.a.; uitg. Den Hertog, Houten; ISBN 90 331 1973 0; 6,90. Dagboek voor jong en oud.

"Offers die des avonds branden", door ds. J. van Haaren; samengesteld door G. C. van Haaren; uitg. Gebr. Koster, Barneveld; ISBN 90 5551 343 1; 380 blz.; 24,90. Dagboek samengesteld uit niet eerder verschenen meditaties.

"Voor jou persoonlijk", door Gerbrand de Jong (red.); uitg. Den Hertog, Houten; ISBN 90 331 2024 0; 14,90. Dagboek voor jongeren.

"Bijbelse Dagkalender", door ds. S. de Jong e.a. (red.); uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; ISBN 90 239 1980 7; 6,95. Eenenzestigste editie van dit jaarlijks verschijnende dagboek.

"Jouw eigen dagboek", door Evert Kuijt; uitg. De Banier, Utrecht (zesde druk); ISBN 90 336 0182 6; 197 blz.; 8,75. Dagboek voor jongeren.

"Een vaste burcht is onze God", door Maarten Luther; samengesteld en uit het Duits vertaald door N. A. Eikelenboom; uitg. Den Hertog, Houten; ISBN 90 331 2018 6; 16,90. Korte teksten uit het werk van Luther, waarbij het Bijbelboek Psalmen wordt gevolgd.

"Om het donker op te klaren", door ds. J. J. Poort; uitg. De Banier, Utrecht; ISBN 90 336 0709 3; 193 blz.; 10,-. Heruitgave van ds. Poorts dagboek uit 1984.

"Uw waarheid zal bestaan", door ds. C. Sonnevelt; uitg. Den Hertog, Houten; ISBN 90 331 2030 5; 19,90. Dagboek bij de Dordtse Leerregels.

"Een handvol koren", door J. Verboom e.a.; uitg. GZB, Driebergen; 9,50. Dagboek met meditaties voor ouderen en overdenkingen voor jongeren.

"Time-out", door Rika Vliek; uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; ISBN 90 239 2117 8; 18,50. Dagboek voor twintigers en dertigers.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 6 december 2006

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Kort, krachtig en compleet

Bekijk de hele uitgave van woensdag 6 december 2006

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken