Bekijk het origineel

Eldorado voor luchtacrobaten

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Eldorado voor luchtacrobaten

Uniek libellenreservaat toont dat het niet overal kommer en kwel is in de natuur

6 minuten leestijd

Duivelspijlen, satansnaalden, ogenstekers, wrattenbijters: libellen hadden lang een slechte naam. De belangstelling én bewondering voor deze boeiende insectengroep neemt echter toe. Nederland heeft sinds kort zelfs een reservaat voor deze vliegkunstenaars.

Bij de aanleg van een nieuwe autoweg moet de natuur vaak inbinden. Zo niet tussen Balk en Koudum, in de zuidwesthoek van Friesland. De realisatie van de N359, pakweg een halve eeuw geleden, had daar juist een gunstig effect op de flora en fauna. Voor dit asfaltlint werd zand uit de omgeving afgegraven en de putten liepen vol met helder kwelwater. Planten zoals flappende bies, holpijp en waterviolier hebben er inmiddels hun stekje gevonden.

Vissen zijn er echter nauwelijks te bekennen. Vandaar dat een ijsvogel deze vroege morgen met een vaart zo'n plasje passeert; verderop is vast een betere voedselplek. "De afwezigheid van vis maakt deze locatie bijzonder geschikt voor libellen, want anders zouden hun larven in een vissenmaag verdwijnen", zegt Peter de Boer. Hij is coördinator van de libellenwerkgroep De Hynstebiter, Fries voor paardenbijter, een echte libel uit de familie van de glazenmakers. De actieve vrijwilligersclub onderzoekt de libellenfauna van de Gaasterlandse Wyldemerk, zoals het natuurgebied van Staatsbosbeheer heet. "Met 34 soorten herbergt dit terrein de grootste variatie libellen in Europa. Daaronder bevinden zich heel zeldzame en beschermde soorten, zoals de gevlekte witsnuitlibel, de glassnijder en de vroege glazenmaker."

Het bord "Gevaarlijk zwemwater" is zeker niet bedoeld voor de gevleugelde zonaanbidders, want het terrein kreeg onlangs het predicaat "libellenreservaat", een unicum in Nederland. Een speciale route leidt langs de poeltjes en vennen. Panelen geven tekst en uitleg over de warmteminnaars, die de bezoeker -vooral op een mooie zomerdag- langs de waterkant bij bosjes boven de bloeiende lisdodden aantreft. In mei en juni zijn de soms fraai gekleurde luchtacrobaten volop in dit eldorado aanwezig.

Toename

Sowieso neemt de diversiteit aan libellen toe, ook elders in Nederland. De Friese libellenkenner -odonatoloog- wijst erop dat deze toename gedeeltelijk ook kan worden toegeschreven aan een waarnemerseffect, omdat er tegenwoordig gerichter en intensiever wordt gezocht. "Blijft onverlet dat de aanwezigheid van veel soorten in één gebied iets over de goede kwaliteit van het water en het landschap zegt. Libellen zijn bij uitstek indicatoren van een gezonde leefomgeving. Dit reservaat illustreert dat het niet overal in de natuur kommer en kwel is, maar dat er ook positieve ontwikkelingen gaande zijn."

Vergeleken met dertig jaar geleden is de kwaliteit van het oppervlaktewater aanmerkelijk verbeterd. "Dankzij nieuwe milieuwetgeving zijn slootjes weer helder en minder voedselrijk. De diversiteit en de kwantiteit van watervegetaties, zoals fonteinkruiden, krabbenscheer en veenmossen, neemt toe en verzuurde vennen worden minder zuur."

Daarnaast heeft de toename van de waterkwantiteit een gunstig effect op de libellenfauna. "In het kader van natuurontwikkeling ontstaan overal nieuwe plasjes en poelen en daarmee nieuwe voortplantingsbiotopen voor libellen."

Zwervers

De stijging van de gemiddelde jaartemperatuur is eveneens een factor van betekenis. De Boer: "Sinds 1995 is er sprake van een vrijwel doorlopende reeks warme zomers en zachte winters. De gemiddelde jaartemperatuur steeg hierdoor in de laatste tien jaar met ongeveer een graad. Als gevolg hiervan kon een tiental zuidelijke, warmteminnende soorten het areaal in noordelijke richting uitbreiden en vele hiervan zijn ook al in Friesland gesignaleerd."

Om de condities in het libellenreservaat Wyldemerk optimaal te houden zal een "cyclisch waterbeheer" worden toegepast. "Om het jaar wordt er een poel opgeschoond. Zo proberen we alle successtadia van vegetatie naast elkaar te laten bestaan. Dergelijk beheer is niet alleen gunstig voor libellen, maar ook voor andere dier- en plantensoorten."

Terwijl het autoverkeer enkele honderden meters verderop voorbijraast, kwaakt op een steenworp afstand een stel kikkers in koor. Boven een verstild vennetje begint een bloedrode heidelibel te dansen. Ondanks dat een stel muggen wat al te opdringerig lijfelijk contact met de toeschouwer zoekt, blijft zo'n show vertederend mooi.

Meer informatie: www.hynstebiter.nl. Een uitgebreide versie van dit artikel is te lezen op refdag.nl.

Weidebeekjuffer

Met zijn fel metaalblauwe kleur en bijna zwarte vleugelvlekken is het mannetje van de weidebeekjuffer een opvallende verschijning. De libel -door de Vereniging Onderzoek Flora en Fauna uitgeroepen tot soort van deze maand- is bijna 5 centimeter groot, komt in Nederland vrij algemeen voor en vliegt tot begin augustus bij voorkeur bij langzaam stromende beken, maar ook bij rivieren. Dankzij beekherstelprojecten en verbetering van de waterkwaliteit gaat het tegenwoordig goed met deze soort. Vanaf een zitpost verdedigt het mannetje zijn territorium. Hij houdt (schijn)gevechten en probeert vrouwtjes met baltsvluchten te imponeren. Vóór de balts toont het mannetje elke passerende dame een wit 'lantaarntje', dat zich aan de onderkant van zijn achterlijf bevindt. Dit maakt haar duidelijk paringsbereid. Waarnemingen van de weidebeekjuffer kunnen worden doorgegeven aan www.telmee.nl.

Libellen gezocht

De Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV) en de Nederlandse Vereniging van Libellenstudie (NVL) vragen het publiek waarnemingen van libellen te melden. Niet alleen van de weidebeekjuffer, maar ook van de vuurjuffer en de viervlek, het lantaarntje, de roodoogjuffers (zowel de grote als de kleine) en de bruine glazenmaker.

In Nederland komen zeventig soorten libellen voor. Er zijn twee onderorden, de echte libellen of ongelijkvleugeligen en de juffers of gelijkvleugelen. Echte libellen zijn meestal forse dieren en hun ogen zijn zo groot dat ze elkaar raken. Waterjuffers zijn een slag kleiner en slank. Hun ogen zitten aan weerszijden van de kop.

Libellen zijn de haviken onder de insecten. De oogjagers steken niet en plukken muggen en andere insecten uit de lucht, die ze tijdens de vlucht of zittend opeten. Een volwassen libel is een echt landdier, maar de grootste tijd van zijn leven, een à vier jaar, zit hij als een soort larf onder water. Als vliegend insect heeft hij een leven van slechts enkele weken.

De KNNV organiseert op 16 juni de Libellen Bigday; door het hele land zijn er excursies, mét experts van de NVL.

Meer informatie: www.knnv.nl/libellen.

Zeeuwse libellenatlas

Behalve in Friesland gaat het ook goed met de libellen in Zeeland, hoewel deze provincie met veel brak en zout water niet bepaald een libelleneldorado lijkt. Toch voert de Zeeuwse libellenatlas, een naslagwerk met sublieme foto's dat vorige week in de serie Fauna Zeelandica verscheen, voor de Scheldedelta 46 soorten op. Een mooie score, dat op het conto van ruilverkavelingen (meer ruimte voor de aanleg van natuurgebieden), verbetering van de waterkwaliteit (minder voedingsstoffen en insecticiden), temperatuurstijging en zelfs de toegenomen welvaart (meer tuinvijvers) kan worden geschreven. En op een groot aantal actieve libellenspotters, die al van 1889 de gangen van deze boeiende insectengroep op de voet volgen. Dankzij hun ogen kan het imago van Zeeland als libellenarme provincie worden bijgesteld, wat niet betekend dat ze nu tevreden achterover kunnen gaan leunen. Om de glassnijder, de bruine glazenmaker, de smaragdlibel en de plasrombout niet te laten verdwijnen moet er nog veel werk worden verzet.

Mede n.a.v. "Libellen in Zeeland", deel 3 in de serie Fauna Zeelandica, door P. A. Geene e.a.; uitg. Vlinder- en Libellenwerkgroep Zeeland/Stichting Het Zeeuwse Landschap, Heinkenszand, 2007; ISBN 978 90 806370 54; 208 blz.; 19,90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 5 juni 2007

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Eldorado voor luchtacrobaten

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 5 juni 2007

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken