Bekijk het origineel

De les van de tulpenboeken

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

De les van de tulpenboeken

4 minuten leestijd

De beroemde Leidse botanicus Carolus Clusius stond die ochtend raar te kijken. Had hij niet in 1593 van een Oostenrijkse diplomaat een zending tulpen ontvangen? Had hij die niet met de grootste zorgvuldigheid gepoot, verzorgd en afgeschermd? En had hij niet op deze voor die tijd extreem zeldzame planten zo goed gepast dat "niemand ze kon bemachtigen, zelfs niet voor geld?" Welnu, in de nacht bleken de meeste en de mooiste tulpen uit de hortus botanicus te zijn gestolen en Clusius kon het verder vergeten. Een en ander werkte bij hem zo ontmoedigend dat hij van verdere tulpenteelt afzag en zich weer richtte op het kweken van andere gewassen.

De dieven volgden zijn voorbeeld niet en hun gestolen goed gedijde bepaald wel, want na zes jaren (een tulp komt in zeven jaar tot wasdom) bleken er zo veel kopers dat de winsten de pan uitrezen. Geen wonder: de tulp was inmiddels extreem populair geworden. Zo geliefd was de bloem dat van een heuse tulpenmanie gesproken kan worden. En de gekte werd alleen maar groter.

Het bleek een uitgelezen mogelijkheid voor allerlei kunstschilders en uitgevers om erop in te springen en zij grepen hun kans. De eersten verzorgden schitterende afbeeldingen, de anderen lieten prachtige boeken en catalogi verschijnen waarin de bloemen waren afgedrukt. Zo zag bijvoorbeeld bij de boekverkoper Crispijn de Passe de Jongere zijn "Hortus Floridus" het licht met daarin fraaie kopergravures van tulpen. In het boek "Paradisus" van John Parkinson werden maar liefst 140 tulpenvarianten opgesomd. Een lijst van tulpen tussen 1623 en 1640 gekweekt door sultan Moerad IV vond eveneens een uitgever. O zeker, het waren dure boeken (en dat zijn ze nog steeds) maar de mensen hadden er het vele geld graag voor over. Trouwens, ze kostten nog altijd veel minder dan de tulpen zelf. Gaf iemand in 1623 voor de legendarische bloem "Semper Augustus" maar liefst 1000 florijnen (dat was zeven keer het gemiddelde jaarinkomen), later leverde deze tulp zelfs 6000 florijnen op. Daarvoor kon men in de zeventiende eeuw toch nog altijd een grachtenpand kopen compleet met tuin en koetshuis en dan was er nog genoeg geld over om een koetsier en dienstbodes in dienst te nemen en niet te vergeten om een bloempot aan te schaffen voor een overgebleven tulp.

Gekte was het en er klonken dan ook waarschuwingen. De dominee van Terneuzen, Petrus Hondius (1578-1621), schreef in een enorm gedicht: "Al wat dees' dwazen willen, zijn tulpenbollen,/ Hoofd en hart vervuld van slechts één zaak./ Probeer ze maar te eten; we moeten erom lachen/ Zo bitter is van dit gerecht de smaak." Nou, hij kreeg gelijk, want de tulpenmanie heeft de kopers en speculanten een wel heel bittere pil te slikken gegeven toen deze krankzinnige markt ineenstortte. In 1637 was het zover. Tulpen bleken ineens niets meer waard, handelaren en banken gingen vervolgens failliet. Het enige wat zijn waarde bleef houden, waren de schitterend geïllustreerde boeken en die zijn zoals gezegd nog steeds heel kostbaar.

Tegenwoordig wordt de tulpenmanie niet meer als een unieke gebeurtenis gezien. Schrijvers van handboeken plaatsen haar in een rijtje met hausses op beurzen. Ze vergelijken het met de landgekte in Florida, de beurskrach van 1929 en de internethype uit de jaren 90 van de twintigste eeuw. Met gepaste trots kunnen we daar in deze column de huidige kredietcrisis aan toevoegen. Ja, want de geschiedenis herhaalt zich weer eens. En wat zei de grote historicus Johan Huizinga ook alweer? Juist, wie niet van de geschiedenis leert, is gedoemd die over te doen. Het is een waar woord en al die oude, prachtige tulpenboeken die een lust voor het oog zijn en die gelukkig bewaard zijn gebleven, tonen zijn gelijk onomstotelijk aan.

Reageren aan scribent?

kwartet@refdag.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 8 oktober 2008

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

De les van de tulpenboeken

Bekijk de hele uitgave van woensdag 8 oktober 2008

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken