Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Gronings gasveld per ongeluk ontdekt

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Gronings gasveld per ongeluk ontdekt

"In vijftig jaar zijn we nog geen uur uitgevallen"

6 minuten leestijd

Geoloog en fysisch geograaf dr. H. W. van Tellingen doet op 22 juli 1959 om 06.33 uur een opmerkelijke ontdekking: onder het Groningse boerenland blijkt een flinke hoeveelheid aardgas te zitten. Dat Groningengasveld bleek later een van de grootste ter wereld: 900 vierkante kilometer zandsteen met 2800 miljard kubieke meter aardgas, genoeg om 1 miljard huishoudens een jaar lang te voorzien.

In het Noord-Groningse Thesinge ontdekten geologen vier jaar eerder, onder een dik zoutpakket, al sporen van aardgas. Maar de interesse ging in die tijd vooral uit naar olie en het boren verliep niet erg vlot. Anders was het Groningenveld hier ontdekt.

Zo'n 20 kilometer verderop boorde de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in 1960 eveneens het Groningenreservoir aan bij Delfzijl, maar de NAM realiseerde zich aanvankelijk niet dat het om hetzelfde veld ging.

In die jaren had de NAM nog niet het alleenrecht op het boren naar gas. Omdat zij wilde voorkomen dat er in het noorden een "gasrush" ontstond, verstrekte de NAM geen gedetailleerde informatie over de grootte van het Groningenveld.

Hoe groot het veld uiteindelijk was, bleef daarom nog geruime tijd onduidelijk. Aanvankelijk gaf de NAM aan over een voorraad van 60 miljard kubieke meter gas te beschikken, enkele jaren later over een bewezen voorraad van 150 miljard kuub. Op dit moment schat de NAM dat het gigantische veld oorspronkelijk zo'n 2800 miljard kubieke meter winbaar aardgas bevatte.

Ruim bemeten capaciteit

De vondst markeerde het begin van het omvangrijke Nederlandse en Europese gebruik van gas als energiebron. Het ging de Nederlandse huizen verwarmen, terwijl ook de industrie grootverbruiker werd, vooral de chemische industrie en de elektriciteitscentrales.

Het eerste gas uit het Groningenveld leverde de NAM op 9 december 1963 aan de -in dat jaar opgerichte- Nederlandse Gasunie. Van Tellingen was toen opgeklommen tot chef opsporingen bij de NAM.

Inmiddels wint de NAM aardgas uit het Groningenveld met 298 boorputten die verdeeld zijn over 29 productieclusters. Gezamenlijk halen ze maximaal 350 miljoen kubieke meter per dag naar boven, het jaarverbruik van 125.000 huishoudens. Volgens Wim van Meijeren, productievoorbereider bij de NAM, is die capaciteit nog niet nodig geweest. "We zijn heel flexibel. Als het moet, kunnen we elk cluster binnen een uur opschalen naar de maximale productie."

Van Tellingen is hier nu niet meer bij betrokken: hij ging in 1985 met pensioen.

Miljarden maaltijden

De NAM leverde in 2008 40 miljard kubieke meter aardgas, genoeg om 200 miljard maaltijden voor vier personen te bereiden of om 14,5 miljard uur te douchen. De maatschappij schat dat van de oorspronkelijke 2800 miljard kubieke meter aardgas er nog 1000 miljard kubieke meter aardgas te winnen valt. Daarmee zal het Groningengasveld tot 2050 de belangrijkste Nederlandse gasleverancier blijven.

De leveringszekerheid van het veld is groot, merkt Van Meijeren zichtbaar tevreden op. "In de afgelopen vijftig jaar zijn we in totaal nog geen uur uitgevallen."

De gasdruk in het veld is inmiddels afgenomen van 350 bar in 1959 tot bijna 100 bar nu. Dat was voorspelbaar. Om nog voldoende gas uit de grond te kunnen halen, begon de NAM in 1996 met de modernisering van het productiesysteem van het Groningenveld. De 29 clusters werden daarbij geautomatiseerd en voorzien van compressoren om de resterende brandstof naar boven te zuigen.

Daarvoor tekende de NAM in 1997 een overeenkomst met het consortium Stork GLT (Groningen Long Term). Het project vergde een investering van 2 miljard euro in vijftien jaar. Inmiddels zijn bijna alle clusters vernieuwd. Halverwege dit jaar moeten de werkzaamheden zijn afgerond. Van Meijeren verwacht dat het Groningenveld daarmee nog ongeveer veertig jaar probleemloos gas kan blijven leveren.

groningengas50.nl.

Dit is het eerste deel in een serie over aardgas in Nederland.

Alle clusters hebben een laag profiel gekregen om horizonvervuiling te verminderen. Foto: cluster Slochteren 1, waar de eerste gasvondst is gedaan.Foto Paul Tolenaar


Rolls-Royce

"Het Groningengas is van zeer hoge kwaliteit", zegt Geert Boelen, productieleider bij de NAM, tijdens een rondleiding op het cluster Tusschenklappen bij het Groningse Zuidbroek. "Het bestaat voor 81,3 procent uit methaan en voor de rest uit aardgascondensaat, een soort benzine. Als het uit de grond komt is het warm en nat en bevat het nog een hoeveelheid waterdamp." Inderdaad zijn de buizen die uit de put komen warm, ongeveer 60 graden Celsius.

Via een ingenieus buizenstelsel komt het aardgas uit de acht tot twaalf boorputten van het cluster in een warmtewisselaar die het aardgas afkoelt naar min 14 graden Celsius. Het meeste water condenseert hierdoor. Een cyclooncentrifuge verwijdert het ijs uit het gas. De eerste cycloon haalt 45 procent van het water uit het aardgas. Een tweede cycloon verwijdert nog eens 45 procent.

Daarna wordt glycol -een soort antivries- aan het aardgas toegevoegd om uitvlokken van het aardgascondensaat te voorkomen. In een vervolgstap wordt de glycol samen met het resterende 10 procent water uit het aardgas gedestilleerd. Glycol en water worden vervolgens van elkaar gescheiden door het droog te koken op een 'fornuis', waarbij het antivries wordt opgevangen voor hergebruik.

De NAM verwijdert ook het aardgascondensaat in een destillatiestap. Vroeger fakkelde de NAM het af, maar tegenwoordig gebruikt de maatschappij het als brandstof voor de scheiding van water en glycol. Wat er van het condensaat overblijft, slaat de NAM op in tanks. Slechts bij hoge uitzondering -als er te veel condensaat ontstaat- fakkelt de NAM nog gas af. De meeste fakkels zijn inmiddels neergehaald.

Wim van Meijeren, productievoorbereider bij de NAM, benadrukt dat de werkwijze het bedrijf zo efficiënt en zo weinig mogelijk milieubelastend maakt. "We kienen het zo uit dat we een optimale productie hebben bij het laagste energieverbruik." Met onverholen trots: "Onze clusters zijn de Rolls-Royces in de aardgasbranche."


Boren tot 3000 meter diep

Om aardgas omhoog te krijgen, moet de NAM tot niet minder dan 3000 meter diep boren. De boor passeert daarbij verschillende aardlagen, achtereenvolgens zand en klei, krijt, steenzout, een ondoordringbare zoutlaag, gashoudend zandsteen en een grondwaterlaag op 3000 meter diepte.

Het boren verloopt in vier stappen. Allereerst graven de medewerkers een boorput. Van daaruit voeren ze de eerste boring uit, tot 400 meter diepte. De diameter van dit boorgat is de grootste. De tweede boring gaat tot de ondoordringbare zoutlaag op 1400 meter diepte. De medewerkers verstevigen deze boorpijp met cement. Vervolgens gaat de derde boring tot 2650 meter en de laatste tot 3000 meter, tot onder de watervoerende laag.

Om het gas gecontroleerd omhoog te halen, plaatsen de medewerkers een pijp, die ter hoogte van het gasvoerende gesteente -de zogenoemde Zechsteinformatie is geperforeerd. Het gas stroomt dan door de openingen de pijp in. Het gat is dieper dan noodzakelijk om eventueel vallend zand op te vangen, zodat de gaten in de pijp niet verstopt kunnen raken.

Omdat de temperatuur iedere 100 meter steeds 3 graden stijgt, is het onder in het boorgat zo'n 100 graden Celsius. Het gas wil daardoor uitzetten. Om de gasdruk te bewaken zijn bovenaan bij de afsluiter gasdrukmeters geïnstalleerd.

Mocht het bovengronds onverhoopt fout gaan, bijvoorbeeld door een terroristische aanslag, dan sluit een hydraulische klep de put 100 meter onder de grond af.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 24 februari 2009

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Gronings gasveld per ongeluk ontdekt

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 24 februari 2009

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken