Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Mediadiscussie niet gebaat bij impulsieve afwijzing

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Mediadiscussie niet gebaat bij impulsieve afwijzing

7 minuten leestijd

Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van media en ict zijn niet te stuiten. Een louter afwijzende houding is niet haalbaar, maar ook niet wenselijk, betoogt ir. Bart Visser. Opvoeders moeten de achtergronden van nieuwe media doorzien en ze op een kritische wijze kunnen gebruiken.

De geschiedenis leert dat technologische vernieuwingen aanvankelijk op veel kritiek kunnen rekenen. Zo vond de Griekse wijsgeer Plato het schrift een onwenselijke uitvinding. Je wordt er vergeetachtig van doordat je je geheugen minder gebruikt, redeneerde hij. Toen minister Lely in 1906 voorspelde dat de auto een massavervoermiddel zou worden, werd hij uitgelachen. Nadat de stoomtrein zijn intrede deed, waren boeren bang dat koeien door het lawaai zo van slag zouden raken dat ze nooit meer melk zouden produceren. Ook ten aanzien van de luchtvaart zijn er principiële bezwaren geuit: "De lucht is bedoeld voor de vogels." Kortom, wat nieuw is, stuit vaak op weerstand.

Voor vernieuwingen op het gebied van media en ict geldt dit niet minder. Vanaf het moment dat internet zijn intrede deed, waren er in de gereformeerde gezindte kritische stemmen. Velen wezen en wijzen op de gevaren van dit medium. Meer recent is er -al dan niet terecht- ook kritisch tot zeer afwijzend gereageerd op socialenetwerksites als Hyves en videowebsites als YouTube.

Bij vernieuwingen zijn altijd twee kampen zichtbaar, die twee polen vertegenwoordigen: angst en uitdaging. Het kamp van de angst heeft meestal de wind in de rug, roept hard en wordt ook gehoord. Het grote publiek kent de nieuwe technologie onvoldoende en neigt ernaar dit kamp te steunen. Naarmate echter de kennis over én het gebruik ervan toenemen, neemt ook de acceptatie toe.

Een weloverwogen oordeel over een nieuwe techniek is vaak pas achteraf te vellen. Daarvoor zijn ervaringen van gebruikers vereist en een goede kennis van de technische achtergronden. Dat betekent dat je soms pas jaren later tot een goede morele afweging over innovaties kunt komen én dat je langere tijd de publieke opinie tegen je hebt.

IPad
Wat een afweging over ontwikkelingen op ict-gebied zo lastig maakt, is de complexiteit ervan. Het duurde in sommige kringen tientallen jaren voor de auto geaccepteerd raakte. Omdat de ontwikkelingen niet zo snel gingen, was dat toen geen probleem. Maar op het terrein van ict werkt dat niet. Je kunt niet jarenlang wachten om te bedenken wat je van de iPad moet vinden, terwijl je direct na de lancering daarvan nog nauwelijks kunt overzien hoe de iPad gebruikt gaat worden.

Maar hoe kom je dan tot een goede afweging? Hoe kun je zoeken naar een standpunt dat langer houdbaar is dan het volgende model computer of mobiele telefoon? Laten we nieuwe ontwikkelingen op het gebied van de media niet beoordelen op losse uitingen of één enkel onderwerp, maar kijken naar de achtergrond van zulke ontwikkelingen en naar de reeks waar ze deel van uitmaken.

Als het bijvoorbeeld gaat om socialenetwerkssites als Hyves en Facebook, moeten we niet alleen de vraag stellen of een bepaalde foto deugt, of dit of dat muziekje door de beugel kan en of je wel zo'n grap mag maken. Veel belangrijker zijn vragen als: Wat doet Web 2.0 met ons? Wat heeft de netwerksamenleving voor gevolgen? Wat betekent het voor onze identiteit, zowel persoonlijk als die voor onze kring, als we zo vaak en gemakkelijk met andersdenkenden in aanraking komen?

Jetski
Voor een evenwichtige beoordeling moet je ook kijken naar de gevolgen op lange termijn. Die zijn meestal niet direct te onderkennen, maar daarom niet minder van belang. Neem bijvoorbeeld het surfen over het web, het springen van hyperlink naar hyperlink, waaraan we inmiddels gewend raken. Dat beïnvloedt onze manier van lezen, we lezen niet meer van kaft tot kaft, maar springerig.

Er zijn mensen die zich daar grote zorgen over maken. Zo schreef de Amerikaanse schrijver Nicholas Carr een aantal jaren geleden een artikel "Is Google making us stupid?" (Maakt Google ons dom?). Carr ontdekte bij zichzelf dat hij zich moeilijker kon concentreren dan vroeger en ook niet meer zo goed kon doordringen in lastige onderwerpen. Hij ziet dit als het gevolg van jarenlang intensief internetgebruik. "Vroeger was ik een diepzeeduiker in een zee van woorden, nu glijd ik over de oppervlakte als een jongen op een jetski", schrijft hij. Lezen via hyperlinks doet dus iets met je waar je eigenlijk niet op bedacht bent.

Een ander voorbeeld is dat we vaak niet in de gaten hebben dat je geneigd bent te wennen aan verkeerde dingen. Je schrikt bijvoorbeeld van de eerste vloek in een film of een al te bloot plaatje, maar de tweede keer is dat al minder. In "Brieven uit de hel" brengt C. S. Lewis twee duivels in gesprek over het hellend vlak: "Maar denk erom dat het enige waar het op aankomt is, hoever je je man van de Vijand weet af te houden. Het doet er niets toe hoe klein de zonden zijn, als hun gezamenlijk effect maar is, dat ze de man wegloodsen van het Licht naar het Niets van buiten. (?) De veiligste weg naar de Hel is heus die van de geleidelijkheid, de flauwe helling, lekker zacht voor je voeten, zonder plotselinge bochten, zonder mijlpalen, zonder handwijzers."

De discussie moet zich dus op een hoger niveau afspelen dan de dagelijkse realiteit. Om een goed oordeel te kunnen vellen moet je ervoor zorgen dat je de achtergronden van ontwikkelingen en de gevolgen op lange termijn doorziet. Dat vraagt veel van opvoeders. Het betekent dat je je verdiept in ontwikkelingen, kennis opdoet van de achtergronden ervan en daarover met elkaar in gesprek gaat.

Deze houding is te meer nodig omdat de ontwikkelingen verdergaan. Hoe dat precies zal gaan, is moeilijk te voorspellen. We kunnen wel een paar trends zien. De netwerksamenleving zal blijven. Alles wordt aan alles gekoppeld en je mobieltje is de afstandsbediening waarmee je dat allemaal beheert. Een andere trend is dat de beeldcultuur zal toenemen en dat de vermaakindustrie dit volop zal uitbuiten. Maar ik blijf voorzichtig met mijn voorspellingen, want het verleden laat zien hoe makkelijk je het daarmee bij het verkeerde eind kunt hebben.

Abraham
Laten we voorzichtig zijn met ad-hocantwoorden. We moeten proberen zulke trends te doorzien en te zoeken naar de voor- en nadelen ervan, en dan tot een afweging te komen. En ook al is duidelijk dat we een deel hiervan niet als positief kunnen duiden, laten we echter wel zo nuchter zijn om te erkennen dat we deze ontwikkelingen niet kunnen keren, zelfs niet kunnen afremmen.

We hoeven echter niet in een kramp te schieten of met de armen over elkaar te blijven zitten. Integendeel, er ligt hier een nieuwe taak voor opvoeders. Er zijn media-experts nodig, die goed doorgronden wat er gebeurt op mediagebied, die kinderen leren om offline te zijn en die tegelijkertijd in staat zijn nieuwe technieken op een nuttige, positieve manier in te zetten.

Neemt de kracht van multimedia toe? Houd de nadelen ervan in de gaten, gebruik die media om jongeren uit te dagen, maar zorg dat de rol van de onderwijzende niet verloren gaat. Komt er een overmaat aan prikkels en gebrek aan stilte? Dan is het de kunst voor onderwijskundigen om methoden te bedenken die de stilte stimuleren en de prikkels kanaliseren. Gaat de wisdom of the crowd, de democratisering van de meningsvorming doorzetten? Laten opvoeders jongeren leren niet af te gaan op de grootste gemene deler, maar op een hogere norm, het onfeilbare kompas van Gods Woord.

De kern van ons omgaan met media en ict ligt meer in onze persoonlijke levenshouding dan in de techniek zelf. De aartsvader Abraham kan ons hierin tot voorbeeld zijn. Toen hij met Lot een keus moest maken over de terreinen rond Sodom, liet hij zich niet leiden door kortetermijnvoordelen die op lange termijn schade zouden kunnen betekenen. Hij leefde als vreemdeling, had z'n tentpinnen niet diep in de grond geslagen en was op reis naar een beter vaderland.

De auteur is algemeen directeur van de Erdee Media Groep. Dit artikel is een samenvatting van een lezing die hij donderdag hield op een studiedag van Driestar Hogeschool in Gouda.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 4 oktober 2010

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Mediadiscussie niet gebaat bij impulsieve afwijzing

Bekijk de hele uitgave van maandag 4 oktober 2010

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken