Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Beknibbeling op gemeente dreigt

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Beknibbeling op gemeente dreigt

14 minuten leestijd

Het kabinet wil, evenals zijn voorgangers, het aantal gemeenteraadsleden en wethouders met een kwart verminderen. In het regeerakkoord heeft het kabinet bepaald dat het aantal politieke ambtsdragers beperkt moet worden om het openbaar bestuur efficiënter te maken. Het plan stuit opnieuw op verzet en wordt vooral gezien als een bezuinigingsoperatie.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) vraagt in een onlangs verstuurde brief aan minister Spies (Binnenlandse Zaken) om opheldering. De VNG vindt dat de minister „zonder deugdelijke onderbouwing de omvang van de gemeenteraden met een kwart vermindert, terwijl de uitdagingen voor gemeenten in de toekomst alleen maar groter worden.”

„Gemeenten krijgen er in de toekomst allerlei taken bij”, licht VNG-woordvoerster Asha Khoenkhoen desgevraagd toe. „De jeugdzorg wordt naar gemeenten overgeheveld en gemeenten krijgen meer taken in de Wet maatschappelijke ondersteuning. Ze gaan ook de Algemene wet bijzondere ziektekosten uitvoeren, evenals de Wet werk en bijstand.”

Het stuit de VNG ook tegen de borst dat in de plannen van het kabinet vooral gekeken wordt naar gemeenten, provincies en waterschappen, en dat leden van de Eerste en de Tweede Kamer nog steeds buiten schot blijven. „Het is een erg eenzijdig verhaal”, zegt Khoenkhoen.

De afstand tussen de burger en het gemeentebestuur wordt door het aantal raadsleden en wethouders te verminderen alleen maar groter, aldus Khoenkhoen. „De basis van de lokale democratie ligt bij de gemeenteraad. Dat is het orgaan dat de bevolking vertegenwoordigt. Raadsleden zullen, als de plannen doorgaan, te maken krijgen met toenemende werkdruk en minder tijd en gelegenheid hebben om zich rechtstreeks tot de kiezer te wenden. Het raadslidmaatschap is een parttimefunctie. De meeste raadsleden hebben er een drukke baan naast. Die twee activiteiten gaan straks steeds moeilijker samen.”

Een ingrijpende consequentie van het kabinetsvoornemen is dat partijen die nu in de gemeenteraden zijn vertegenwoordigd in de nieuwe omvang niet genoeg stemmen halen voor een zetel. „De kans is groot dat bijvoorbeeld eenmansfracties, die hoe dan ook een bijdrage leveren aan de lokale politiek en dus aan de lokale democratie, zullen verdwijnen uit de raad.”

Is de VNG dan tegen elke vorm van inkrimping van het aantal raadsleden? Nee. Als het aan de belangenbehartiger van gemeenten ligt, wordt het aantal raadsleden teruggedrongen tot maximaal het aantal dat er voor 2002, dus voor de invoering van het duale stelsel, was. Sinds 2002 nam het aantal raadsleden toe, omdat wethouders sinds die tijd los kwamen te staan van de raad. Hun plek in de gemeenteraad werd ingenomen door nieuwe raadsleden. „Randvoorwaarde voor ons is wel”, aldus Khoenkhoen, „dat het totaal beschikbare budget gelijk moet blijven, zodat de raadsleden kunnen professionaliseren.”


„Het wordt knokken voor die ene zetel”

Bij de verkiezingen van 2010 waren de 3767 stemmen op de ChristenUnie in Utrecht goed voor 1 van de 45 zetels. Als de plannen van het kabinet doorgaan, zal het nog hard knokken worden om die zetel te behouden, zegt raadslid M. H. Bikker.

„Het kabinet moet nog eens zorgvuldig kijken naar de gevolgen van de maatregelen. In Utrecht is de kans groot dat bepaalde minderheden niet meer vertegenwoordigd worden. Terwijl het mooie van de lokale democratie juist is dat ook minderheden een stem hebben.”

De ChristenUnie is als kleinste partij in Utrecht de eerste die weg zou vallen. „Natuurlijk zouden we dat heel jammer vinden. Het gaat niet om ons als club, maar om de mensen die op ons stemmen omdat ze zich herkennen in onze christelijk-sociale politiek. Hun geluid gaat dan verloren.”

Bikker vreest dat de vermindering van het aantal raadsleden zal zorgen voor een grotere kloof tussen burgers en gemeentepolitiek. „Er zullen meer mensen zijn die zich niet meer herkennen in de raad. En in fracties die door de maatregelen kleiner worden, gaat de werkdruk omhoog. Daardoor hebben raadsleden minder tijd om de wijk in te gaan en burgers te spreken.”

Het is in een stad als Utrecht nu al moeilijk om goede mensen te vinden die zich meer dan vier jaar in willen zetten voor de gemeente, zegt Bikker. Ze verwacht dat dit alleen nog maar lastiger wordt als de werkdruk toeneemt. Als raadslid in een eenmansfractie weet ze hoe druk het kan zijn om veel portefeuilles te hebben. „Het kost me minimaal 24 uur per week. Ik ben moeder in een jong gezin. Dan heb je geen tijd om naast het raadslidmaatschap nog een baan te hebben.

Als de broekriem aangehaald moet worden, ga je sowieso kijken of je als raad zelf ook dingen kunt schrappen”, stelt Bikker. „Bij vergaderingen waren er bijvoorbeeld altijd mensen die voor catering zorgden. Nu staan er alleen nog kannen met koffie.” Ook als het gaat om het aantal bestuurders heeft Utrecht zelf al maatregelen genomen. „De coalitie is na de vorige verkiezingen van zeven naar zes wethouders gegaan. We moeten zo veel bezuinigingen doorvoeren op allerlei terreinen. Om dat op een goede manier voor elkaar te krijgen, heb je wel voldoende mensen nodig.”

„Gemeente verdient meer vertrouwen”

Het aantal wethouders kan best wat minder, stelt G. Boeve, CDA-wethouder in Amersfoort. „Hoewel onze stad recht heeft op zeven wethouders, rooien we het met vijf man. Over de wens van het kabinet om ook te snijden in het aantal raadsleden, ben ik kritischer. Ik ben groot voorstander van een kleinere overheid, en daar hoort ook een kleinere politiek bij. Niet alleen in gemeenteraden, maar ook in de Eerste en de Tweede Kamer. Het parlement kan prima met honderd leden toe.”

Boeve stoort zich eraan dat allerlei fraaie Kamervoorstellen voor decentralisatie en meer zeggenschap voor het lokale bestuur door hetzelfde parlement worden gefrustreerd. „Decentralisatieplannen worden vanuit de Tweede Kamer met zo veel amendementen en moties dichtgetimmerd en genuanceerd dat Den Haag nog steeds kan blijven zeggen wat gemeenten wel en niet mogen. Kleinere colleges en kleinere gemeenteraden juich ik toe, maar dan moet Den Haag de boel daadwerkelijk meer aan de gemeenten overlaten en ze meer vertrouwen geven.”

Door de plannen voor de inkrimping van het aantal raadsleden dreigen eenmansfracties de kiesdrempel niet meer te halen. Dat is volgens Boeve geen enkel probleem. „Het politieke landschap is erg versnipperd. Politieke verschillen in de gemeenteraden zijn vaak marginale verschillen, en geen principiële. Als eenmansfracties, ook die van het CDA, dreigen te verdwijnen, moeten ze gewoon beter hun best doen of zoeken naar samenwerking met andere partijen”, meent Boeve. „Ik vind dat we in dit land het principe van ”het eigen hachje willen redden” moeten loslaten.”

Minder wethouders en raadsleden betekent meer werkdruk, zeggen critici van de kabinetsplannen. Boeve wuift dat bezwaar weg. „Ik ben zelf raadslid geweest. De idee onder veel lokale bestuurders is nog steeds dat ze over alle problemen gaan. Ze moeten selectiever worden.”

Als wethouder heeft Boeve naar eigen zeggen „de mooiste goedbetaalde hondenbaan die er is. Daarom hoeft mijn werkweek ook niet beperkt te blijven tot veertig uur. Belangrijk is wel dat ik passie heb voor mijn stad. Vanuit de gedachte van een kleinere overheid moet ik ook mezelf dwingen tot het maken van scherpe keuzes.”

„SGP Reimerswaal heeft riante positie”

De zevenkoppige SGP-fractie is in het Zeeuwse Reimerswaal de grootste partij én ze levert een wethouder voor het college van B en W. Fractievoorzitter V. Janszen „zit niet te wachten” op vermindering van het aantal raadsleden. „Al mogen we zeker niet klagen”, haast hij zich te zeggen. „We hebben hier met zeven van de negentien zetels een riante positie. Er zijn gemeenten waar de SGP niet meer dan één zetel heeft. In die plaatsen dreigt de partij bij een beperking van het aantal raadsleden te verdwijnen, tenzij ze mogelijk samenwerking zoekt met de ChristenUnie.”

Ook een teruggang van twee naar één zetel kan volgens Janszen „heel beroerd” uitpakken voor een kleine SGP-fractie. „In Reimerswaal zal de SGP bij een beperking van het aantal raadsleden waarschijnlijk de restzetel verliezen, maar dan nog houden we er zes over.”

De werkdruk voor de SGP-raadsleden blijft in Reimerswaal volgens Janszen (70) „gelukkig” binnen de perken. „Ik ben fractievoorzitter, en dan heb je het wat drukker. Omdat ik niet meer hoef te werken, heb ik ook de tijd voor het raadswerk. Er zijn fractiegenoten die er een baan naast hebben. Maar we vormen een hecht team en hebben het werk op een goede manier verdeeld.”

Zijn fractie hoeft niet bang te zijn dat ze in de toekomst geen nieuwe raadsleden kan vinden, zegt Janszen: „We hebben een grote jongerenvereniging met voldoende enthousiaste kandidaten die het als hun missie zien om op lokaal niveau christelijke politiek te bedrijven.”

Neemt de invloed van een grote fractie als de SGP in Reimerswaal toe als kleine partijen van het toneel verdwijnen? Janszen zegt daar niet volmondig ja op. „Je hebt ook te maken met een coalitie. Het is altijd weer de vraag hoe die eruit gaat zien. Bij de laatste coalitieonderhandelingen was het voorkomen van een verdere aantasting van de zondagsrust voor ons erg belangrijk. We kregen daarbij steun van de huidige coalitiegenoten, CDA en PvdA. Als we samen zouden moeten werken met de VVD, zouden de kaarten anders liggen. Principieel is er bij de VVD minder te halen dan bij de PvdA.”

„Democratie is in het geding”

In Scherpenzeel vormt T. G. van de Weert de eenmansfractie voor Democraten Scherpenzeel, een lokale partij die zich baseert op het gedachtegoed van de D66. Vermindering van het aantal raadsleden zou het einde kunnen betekenen voor twee van de zes partijen in zijn gemeente, heeft hij berekend.

„De kiesdrempel ligt nu op ruim 300 stemmen, maar zou als de plannen van het kabinet doorgaan op bijna 500 uitkomen”, zegt Van de Weert. „Dan komt niet alleen mijn partij, maar ook de zetel van de ChristenUnie in gevaar. Daardoor is er mogelijk dus een grote groep mensen in de toekomst niet meer vertegenwoordigd in de gemeenteraad. Terwijl democratische besluitvorming juist zo belangrijk is.”

Voor een partij is het funest als ze geen raadslid meer heeft, weet Van de Weert. „Als je geen zetel meer hebt, heb je ook geen gezicht meer. Dan wordt het heel moeilijk om bij volgende verkiezingen weer terug te keren.”

Van de Weert is zelfs bereid zijn raadslidmaatschap onbetaald te vervullen, mocht dat nodig zijn. „Ik kan niet voor andere raadsleden spreken, maar zelf denk ik dat je dat beter kunt doen dan dat je laat gebeuren dat 10 procent van de kiezers niet meer vertegenwoordigd is.”

Het raadslid wijst erop dat het verminderen van het aantal raadsleden ook niet veel geld in het laatje zal brengen. „Zeker in een kleine gemeente zoals Scherpenzeel levert zo’n bezuiniging niet zo veel op.” Volgens Van de Weert verdienen wethouders circa zeven keer zo veel als raadsleden. „Daar is dus veel meer geld te halen.”

Toch vindt hij het onverstandig om het aantal wethouders te verminderen. „Ik ben zelf een tijdje wethouder geweest hier. Dat was destijds een parttimefunctie, maar kostte wel meer dan vijftig uur per week. Minder wethouders betekent een nog hogere werkdruk. Dat gaat ten koste van de kwaliteit van het lokaal bestuur.”

Alternatieve mogelijkheden om te bezuinigen in de gemeentepolitiek ziet Van de Weert niet. „Ik heb het gevoel dat we al aan de grens van onze mogelijkheden zitten. Je kunt het aantal mensen wel verminderen, maar de hoeveelheid problemen in de samenleving die we op moeten lossen, wordt er niet kleiner op.”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 10 maart 2012

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

Beknibbeling op gemeente dreigt

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 10 maart 2012

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

PDF Bekijken