Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Koningin met een K

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Koningin met een K

9 minuten leestijd

Koningin Beatrix is straks koningin af. Zij zal de geschiedenis ingaan als de koningin met een hoofdletter K. De vertrekkende vorstin was koninklijk: in haar werk, in haar stijl, in haar optreden, in haar hartelijkheid.

De perfectionist, de eigenzinnige. Het waren etiketten die koningin Beatrix met enige regelmaat kreeg opgeplakt. Uit beide karakteriseringen sprak één ding: met koningin Beatrix moest je rekening houden.

Het eerste bewijs van haar daadkracht geeft zij al in haar inhuldigingstoespraak in de Nieuwe Kerk in Amsterdam in 1980. Zonder dat premier Van Agt ervan weet, kondigt zij aan dat de verjaardag van haar moeder Koninginnedag zal blijven. Van Agt is niet blij.

De start voor de nieuwe koningin is niet gemakkelijk. Beatrix wordt met een afwachtende houding ontvangen. Na de sociale en bewogen Juliana lijkt koningin Beatrix afstandelijker, koninklijker, kouder. De tijdgeest is bezet met een houding die het gezag afwijst.

Onder het christelijk –veelal Oranjegezinde– volksdeel wint de koningin snel krediet. De slotwoorden van haar toespraak in de Nieuwe Kerk, waarin zij aangeeft haar hulp van de God van de Bijbel te verwachten, dragen daar zeker aan bij. „In mijn geloof hoop ik die kracht te vinden. Zo liggen mijn allerdiepste wortels in ons volkslied: „Mijn schild ende betrouwen zijt Gij, o God, mijn Heer.””

Premiers

Als jonge koningin weet Beatrix snel het vertrouwen te winnen in Den Haag. De professionele manier waarop zij haar werk oppakt en de wijze waarop zij het hof moderniseert, dwingen respect af.

De goede samenwerking met premier Lubbers (CDA) versterkt haar positie ook. Twaalf jaar lang –van 1982 tot 1994– vormen zij een sterk duo. Samen sluizen ze Nederland door een periode waarin de financiën van de staat en het stelsel van sociale voorzieningen grondig op de schop gaan.

De samenwerking met premier Kok was zeker zo goed, zeggen welingelichte bronnen. Hij helpt de koningin en haar familie door lastige tijden heen als Máxima Zorreguieta zich aankondigt en als nicht Margarita vuil begint te spuiten over haar tante.

Over Beatrix’ verhouding met premier Balkenende is minder bekend en met de jonge, energieke Rutte krijgt de koningin te maken met de jonge generatie Nederlanders, meer het slag van haar zoon.

Crises blijven de vorstin niet bespaard. De eerste keer dat de koningin in roerig vaarwater verzeild raakt is in 1983, als de Amerikaanse predikant Jesse Jackson na een bezoek aan de koningin beweert dat zij voor uitstel van het plaatsingsbesluit voor de middellangeafstandsraketten in West-Europa zou zijn. Politiek Nederland roert zich, maar de wind gaat na een stevig debat ook weer liggen.

In 1988 vallen opnieuw verschillende politici over haar heen. De koningin uit dat jaar in haar kersttoespraak haar grote zorg over de vergiftiging van het milieu. Die boodschap wordt algemeen opgevat als een persoonlijke correctie van de woorden die het kabinet haar in de Troonrede heeft laten uitspreken.

In 1999 zijn Tweede Kamerleden de oorzaak van een paleisrelletje. Voor het eerst na zes jaar ontvangt de koningin Tweede Kamerleden ten paleize. Uit de gesprekken blijkt dat de koningin een uitgesproken mening heeft over pepperspray. Dat geeft niet, maar een paar Kamerleden gooien haar visie op straat.

In het laatste deel van haar regeerperiode richt de kritiek zich vooral op de positie van de monarch binnen het staatsbestel. Vooral PVV-leider Wilders en D66-politici roeren de trom. Tot grote aanpassingen komt het niet.

Europa

Reizen en internationale contacten stempelen de regeerperiode van koningin Beatrix. Dat begint al in 1982 met een belangrijk staatsbezoek aan de Verenigde Staten en een toespraak tot het Congres in Washington.

Het Europese ideaal ligt de koningin na aan het hart. Door intensieve samenwerking kan de vrede worden bewaard en kan de positie van mensen sterk verbeteren, is haar overtuiging. Die boodschap draagt zij tijdens haar reizen in Europa uit.

De bezoeken aan het buitenland zijn niet altijd de gemakkelijkste onderdelen van haar werk. Veel oorlogsgetroffenen vinden het onbegrijpelijk dat de koningin in 1991 een staatsbezoek aan Japan brengt. Er is nog veel oud zeer.

Even moeilijk is het bezoek aan de voormalige kolonie Indonesië in 1995. De ontvangst is niet zo hartelijk als bij andere staatsbezoeken, maar de reis verloopt redelijk goed. De koningin moet voorzichtig manoeuvreren.

Het staatsbezoek aan Israël (1995) leidt ook tot veel discussie in Nederland. Koningin Beatrix relativeert er in haar toespraak tot het parlement de heldenrol van Nederlanders tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vooral bij oud- verzetsmensen vallen die opmerkingen niet zo goed.

In 2011 komt het bezoek van de koningin aan Oman onder vuur te liggen. Er heerst onrust in het land. Een deel van de Tweede Kamer vindt dat de vorstin er in die situatie geen staatsbezoek moet afleggen. De koningin brengt daarom een privébezoek aan de sultan en gaat een jaar later alsnog voor een staatsbezoek naar het land.

Familiekwesties

De grootste problemen ondervindt de koningin door kwesties binnen haar familie. Vanaf 2001 komt eerst prins Willem-Alexander onder vuur te liggen vanwege zijn keuze voor Máxima Zorreguieta, dochter van een omstreden Argentijnse onderminister. In 2003 begint het moddersmijten van haar nicht prinses Margarita via de media. Margarita beschuldigt haar tante van een machtsspel.

De kwestie heeft een staatsrechtelijk staartje, want het Kabinet der Koningin komt onder direct toezicht van de premier te vallen nadat de directeur op eigen houtje inlichtingen over de man van Margarita heeft laten inwinnen.

In 2003 zorgt Mabel Wisse Smit vanwege haar –verzwegen?– contacten met een topcrimineel voor nog meer narigheid aan het hof.

Koningin Beatrix weet zich in al dit geweld goed staande te houden, mede dankzij de steun van haar premiers. Zij is in deze moeilijke tijden vooral moeder van haar kinderen, die zij geluk in het huwelijk gunt.

De familieperikelen schaden haar positie als vorstin niet. Integendeel, als na enige tijd de rust weerkeert, Máxima door de meeste Nederlanders in het hart wordt gesloten, prinses Margarita na haar scheiding terugkeert in de familie en prins Friso met zijn vrouw zijn eigen leven in Londen opbouwt, komt de familie er sterker uit.

De huwelijksplechtigheden en de geboorten van een nieuwe generatie Oranjes draagt daar sterk aan bij. Koningin Beatrix manifesteert zich meer en meer als een moederfiguur. Hoe populair de koningin is, blijkt ook tijdens de viering van haar 25-jarig regeringsjubileum in 2005.

Koningin Beatrix is een sterke vrouw, zo laat zij in 2002 zien na het overlijden van prins Claus, haar grootste adviseur. Het beeld van de koningin aan de arm van haar zoon Friso op weg naar de grafkelder staat velen op het netvlies. Hoe groot het gemis voor haar ook is, nergens laat zij merken er nu alleen voor te staan. Dezelfde houding neemt zij aan als prins Friso in 2012 door een skiongeluk in coma raakt.

Dat de koningin zich niet uit het veld laat slaan, toont zij opnieuw in 2009, na de aanslag op de koninklijke familie tijdens het Koninginnedagbezoek aan Apeldoorn. Hoe aangrijpend zij de gebeurtenis ook vindt, toch staat zij enkele dagen later op de Dam in Amsterdam tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei.

Een ander woord dat haar regeerperiode kenmerkt, is meeleven. Bij hoogte- en dieptepunten is zij er. Dat blijkt na het neerstorten van de El Al-Boeing in de Bijlmermeer, na de hoogwaterevacuaties, na de vuurwerkramp in Enschede, na de cafébrand in Volendam. De koningin bezoekt de gebieden of praat met nabestaanden en hulpverleners. Het gaat haar dan niet om de burgemeesters en commandanten, maar om de getroffenen.

Zij weet wanneer zij er moet zijn. In 2001 verschijnt zij plotseling in de kerk in Oene, een dorp middenin het door mond-en-klauwzeer getroffen gebied. En als de mosselsector in zwaar weer verkeert, brengt de koningin in 2008 een bezoek aan mosselvissers uit Yerseke en Zierikzee. Ze praat met de ondernemers en hun vrouwen en laat zich voorlichten. Het bezoek duurt maar kort, maar doet veel goed. En zo gaat het vaker.


Beatrix, Prinses der Nederlanden

Koningin Beatrix raakt haar titel koningin kwijt. Zij zal straks door het leven gaan als Prinses der Nederlanden. Dat is een uitvloeisel van de in 2002 aangenomen Wet lidmaatschap Koninklijk Huis. Een wet die de koningin destijds zelf heeft ondertekend.

Tot 2002 lag er niets vast over de titel van een teruggetreden vorst. Koning Willem I nam in 1840 na zijn aftreden de titel Zijne Majesteit Koning Willem Frederik, Graaf van Nassau aan. Koningin Wilhelmina koos bij haar abdicatie in 1948 ervoor voortaan als Prinses der Nederlanden te worden aangesproken, met als predicaat Koninklijke Hoogheid. Zij vond het niet passend om koningin te blijven heten, dat zou volgens haar te veel afbreuk doen aan de positie en het gezag van haar dochter, de regerende koningin Juliana.

Koningin Juliana volgde in 1980 het voorbeeld van haar moeder. Ook zij was voortaan prinses, al was zij in de volksmond voor velen gewoon koningin Juliana. Ook na haar overlijden sprak iedereen van koningin Juliana. Na het sterven van koningin Beatrix zal dat niet anders gaan.

Buitenlandse vorsten vinden een dergelijke stap terug –van koningin naar prinses– merkwaardig. Dat heeft ook met de visie op het koningschap te maken. De Engelse koningin zal koningin blijven tot haar dood. Als zij haar functie niet meer kan vervullen, benoemt zij een regent, haar zoon Charles, die namens haar taken op zich zal nemen.

Verder blijven ook de echtgenotes van Britse koningen na de dood van hun man de titel koningin of koningin-moeder dragen. De in 2002 overleden vrouw van wijlen koning George VI heette na diens dood officieel Hare Majesteit Koningin Elizabeth, de Koningin-Moeder. Ze werd met de bijbehorende egards behandeld. Dat zal bij prinses Beatrix niet anders zijn, ook al heet zij geen koningin-moeder.

België kent een andere variant. De vrouw van de in 1993 overleden koning Boudewijn heet nog steeds koningin Fabiola. Met dit onderscheid dat zij Koningin van België is, terwijl haar schoonzus koningin Paola –getrouwd met de huidige koning Albert– Koningin der Belgen is.

In Nederland is de optie koningin-moeder wel ter sprake geweest in de Tweede Kamer, maar er was onvoldoende draagvlak voor. Bovendien, als de koninklijke familie zelf de voorkeur geeft aan prinses boven koningin, is de keuze voor koningin-moeder niet logisch.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 29 januari 2013

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Koningin met een K

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 29 januari 2013

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken