Bekijk het origineel

Hollands palet en symfonie van luchten

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Hollands palet en symfonie van luchten

5 minuten leestijd

De luchten boven de IJssel kunnen verstild of dynamisch zijn, beminnelijk of angstaanjagend, melancholisch of uitbundig. Jan Voerman portretteerde het IJssellandschap als een symfonie met een telkens terugkerend thema: de wolken. Hij zei zelf: „Die wolken zijn in werkelijkheid niet zo, zo ben ik van binnen.

In Kampen wordt in het Stedelijk Museum Voermans 75e sterfdag herdacht met een expositie. De blauwe, witte en grijze tinten overheersen.

De schilder Jan Voerman is vooral bekend door zijn IJssellandschappen, waarbij de wolkenpartijen het meest in het oog springen. Hij werd in 1857 geboren en overleed in 1941. De tentoonstelling in Kampen is getiteld ”Oneindig laagland”. Deze woorden zijn ontleend aan het gedicht ”Herinnering aan Holland” van Herman Marsman waarmee de expositie opent.

Bij binnenkomst treft de bezoeker als eerste ”Bewogen lucht”, een schilderij waarop roodbonte koeien liggen te rusten aan de oever van de IJssel. Daarboven een groots schouwspel van opbollende witte wolken en uiteengedreven donkerpaarsige wolken die weerspiegeld worden in de rivier. De ruimte voor de IJssel op het doek is beperkt. Hij stroomt langs Hattem dat aan de lage horizon te zien is, herkenbaar door het silhouet van de Grote Kerk. Het licht raakt er even het kerkdak en strijkt langs het zeil van een schip.

Buiten het museum speelt het carillon van de Nieuwe Toren, de klanken passen bij dit landschap dat zo puur Hollands is.

Het IJssellandschap bij Hattem en het IJsselvee vormen de kern van de expositie. De zwart-witte en roodbonte koeien zijn een geliefd thema van de schilder. Als zoon van een veeboer was hij van jongs af aan vertrouwd met deze dieren. Op de schilderijen liggen ze te herkauwen, staan met hun kont naar de wind of wachten in de wei bij de boer. Schilderijen zoals ”Vee bij Hattem”, ”Zwartbont vee onder wolkenlucht” en ”Rustend IJsselvee” laten zien dat de beesten en het landschap bij elkaar horen, een eenheid zijn. Zijn palet is in de basis uitgesproken Hollands: het blauw van de lucht, het wit van de wolken, daarbij het bruinrood en zwart-wit van de koeien en het groen van het gras. En eindeloos veel schakeringen grijs, zoals bij ”IJssel bij buiig weer”. Met dit palet is alles mogelijk. Kijk naar ”Zomermorgen” en voel de warmte die in de lucht hangt en zichtbaar wordt door perzikkleurige penseelstreken.

Behalve olieverfschilderijen zijn er ook aquarellen op de expositie te bewonderen. Werkelijk prachtig is ”Gemberpot met Oost-Indische kers”, de oranje bloemen in de diepblauwe pot stralen je tegemoet.

Conservator René van Mierlo: „Er is bewust voor gekozen om niet alleen werken van het Stedelijk Museum Kampen op te hangen. Juist de schilderijen die in bruikleen zijn gegeven door andere musea zoals de Fundatie in Zwolle, het Stedelijk Museum in Amsterdam en door particulieren, zorgen voor een verrassingseffect. Zo is bijvoorbeeld ”De zieke” afkomstig uit Zwolle. Een huiselijk tafereel van een zieke, oude, Joodse man, een jonge vrouw en een meisje bij een tafel. Het meisje leest, de jonge vrouw borduurt, de oude man is in zichzelf verzonken. Zij zitten bij het raam en daglicht valt op hun gezicht en handen in de verder donkere kamer.

Van Mierlo merkt op dat Voerman ook bosjes schilderde. Op de expositie zijn een paar voorbeelden te zien.

Anna Wagner citeert in haar boek ”Jan Voerman, IJsselschilder” de kunstenaar: „...Als je zoo in ’t bosch alleen bent en in God’s zon staat, ja dan kun je daar zoo staan... je kunt niet meer, je kunt niet meer in je opnemen, het is overweldigend... je moet stuk... En dan moet je naar huis, omdat je niet meer kunt en je zoudt zo graag nog blijven...” Toen aan het eind van zijn leven Voermans ogen te zwak werden om nog te kunnen schilderen, liet hij zich graag met een rijtuig naar het bos rijden om er te genieten van de weldadige sfeer en kleurenpracht. Aldus Anna Wagner.

Voerman ondervond waardering van tijdgenoten zoals Van Gogh, Witsen en Breitner, weet Van Mierlo. „Hij was geen onbekende schilder in zijn tijd. Maar in tegenstelling tot Tholen, een bevriend schilder en oud-studiegenoot, die zich in Den haag vestigde, trok Voerman zich terug in Hattem. Daar werd hij iedere dag weer geboeid door het spel van de wolken.”

Een flard van die wolken is te zien door de ramen van het Stedelijk Museum in Kampen, dat vrijwel aan de IJssel ligt. Is er een betere plek voor een overzichtstentoonstelling als het om Jan Voerman gaat? Het is alsof de loop van de rivier even verlegd is en door het museum stroomt. En de toeschouwer er met de schilder langs de IJssel gaat.

Oneindig laagland. Jan Voerman sr. (1857-1941). Te zien tot en met 3 april. >>stedelijkmuseumkampen.nl


Het leven van Jan Voerman sr.

Jan Voerman sr. wordt in 1857 geboren in Kampen, waar zijn vader veeboer is. Na de lagere school volgt hij lessen op de stadstekenschool in Kampen, samen met zijn vriend Willem Bastiaan Tholen, wiens vaders schilder is. In 1876 worden ze toegelaten tot de Rijksacademie in Amsterdam. Voerman onderbreekt de studie om een jaar naar Antwerpen te gaan. Tijdens zijn studie schildert hij portretten en taferelen met Joodse mensen. Hij trouwt in 1889 met Anna Verkade en vestigt zich in Hattem. Steeds meer legt Voerman zich toe op het schilderen van IJssellandschappen en het IJsselvee. Daarnaast maakt hij rond 1900 veel bloemstillevens. Jan Voerman overlijdt in 1941. Hij laat een omvangrijk oeuvre na.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 15 februari 2016

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Hollands palet en symfonie van luchten

Bekijk de hele uitgave van maandag 15 februari 2016

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken