Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Wilhelmus Amesius

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Wilhelmus Amesius

Academia van Vrieslant

4 minuten leestijd

Eén van de meest invloedrijke figuren aan de Franeker universiteit is de hoogleraar Wilhelmus Amesius (eigenlijk: William Ames, 1576-1633), een Engelsman die in streng puriteinse kringen opgroeit.

William Ames studeert in Cambridge aan het befaamde Christ’s College, dat sterk beïnvloed is door de puriteinse hoogleraar William Perkins, een leerling van Calvijns opvolger Beza. Hij bereikt er de hoogste academische graad van master of arts. Van 1601 tot 1610 bekleedt Amesius in Cambridge de wetenschappelijke functie van fellow, een soort docent. De puriteinen nemen bij het uitdragen van hun opvattingen gewoonlijk geen blad voor de mond en dat brengt Amesius in de problemen. De rector van het college is in zijn tijd dr. Edmund Barwell, die de puriteinen bepaald niet welgezind is, omdat hun opvattingen nogal eens ingaan tegen die van de Anglicaanse staatskerk. Onder Barwell gaat het er in Cambridge financieel, wetenschappelijk, geestelijk en zedelijk bovendien hard op achteruit. Amesius spreekt bij een bepaalde gelegenheid duidelijk met het oog op Barwell in het openbaar van een lord of misrule (heer van wanbeleid), uiteraard tot groot misnoegen van Barwell. Als Amesius bovendien ook nog hevig uitvaart tegen het gangbare kaart- en dobbelspel, is de maat vol en wordt hij uit zijn kerkelijke en universitaire functies gezet. Om aan verdere vervolging te ontkomen weet Amesius nog tijdig naar Nederland uit te wijken (1610).

Adviseur
Als balling bekleedt Amesius in ons land eerst enige jaren een functie bij de Engelse troepen, maar door de Engelse autoriteiten wordt hij gewantrouwd. Daardoor loopt hij een benoeming mis aan de Leidse universiteit. Als notoir bestrijder van het remonstrantisme wordt hij door bemiddeling van de Staten- Generaal wel adviseur van de preses van de Dordtse synode, ds. Bogerman. Mogelijk heeft deze hem aanbevolen bij de academie te Franeker? Daar wordt Amesius namelijk in 1622 benoemd tot hoogleraar. Dat blijft hij tien jaar lang, tot zijn vertrek naar de Engelse gemeente te Rotterdam.

Christelijke moraal
Hoogst belangrijk is de positie van Amesius aan de Franeker universiteit. Al kort na zijn intrede als hoogleraar promoveert hij tot doctor in de theologie na het verdedigen van een aantal stellingen over het geweten. Dat onderwerp heeft alles te maken met zijn vrome levenswandel. Zijn hoofdverdiensten liggen dan ook vooral op het punt van de christelijke moraal. Zo heeft Amesius een geweldige en ook weldadige invloed op de universiteit en via haar op de kerk. De praktische beoefening van het christendom, anders gezegd de praktijk der godzaligheid, het eigenlijke christelijke leven, wordt namelijk onder het volk, ook onder het kerkvolk en zeker ook onder de studenten van de academie ondanks de heersende calvinistische leer nog al te veel verwaarloosd. Door zijn krachtig onderwijs in de christelijke zedenkunde en de zogenaamde beoefeningsleer zorgt Amesius voor een betere opleiding van de predikanten, die op hun beurt weer grote invloed hebben op het volk. Daarmee draagt Amesius dus krachtig bij aan de verbreiding van de beginselen van de Nadere Reformatie en zet hij indirect een stempel op de kerk, in Friesland en in heel het land.

Conflict
Amesius, vriend van Bogerman, komt aan de academie in theologisch conflict met zijn collega Maccovius. Het betreft het punt van de leer van een zekere voorbereidende genade voorafgaand aan de wedergeboorte. Maccovius ontkent dit, maar Amesius houdt het vanuit zijn Engelse puritanisme staande. Daarbij heeft hij – in tegenstelling tot Maccovius – een afkeer van de ‘doornige, verwarde en min noodige vraagstucken en zin-twisten’ in de theologie, alsook van de uitspattingen van het studentikoze leven waar Maccovius zo graag aan meedoet. De controverse wordt een aanleiding tot zijn vertrek uit Franeker. In 1632 verlaat hij de universiteit en vertrekt naar Rotterdam. Het beroemdste werk van Amesius is wel zijn Medulla Theologica, een dogmatisch compendium dat vele drukken beleeft, tot zelfs in 1874 toe, alsook zijn Casus Conscientiae (vertaald als Vijf Boecken van de Conscientie en haar gevallen). In zijn verbondsleer volgt Amesius min of meer zijn Franeker collega Coccejus. Toch heeft ook Voetius grote waardering voor Amesius, net als Teellinck en Lodenstein. Triest is de oorzaak van het overlijden van deze grote man in Gods kerk. Bij een overstroming van de Maas in 1633 stapt de zwakgezonde Amesius argeloos uit zijn bed, met zijn voeten in het koude water dat zijn slaapkamer al is binnengedrongen. De schrik wordt de oorzaak van zijn dood. Zijn sterfbed is dat van een voorbeeldig christen. De weduwe Amesius vertrekt in 1637 met twee kinderen en met zijn bibliotheek naar Amerika.


Volgende keer de laatste Franeker hoogleraar in deze reeks: Herman Witsius.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 15 december 2011

De Waarheidsvriend | 24 Pagina's

Wilhelmus Amesius

Bekijk de hele uitgave van donderdag 15 december 2011

De Waarheidsvriend | 24 Pagina's

PDF Bekijken