Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Wereldwijd verspreid

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Wereldwijd verspreid

Elke zondagmiddag catechismuspreek in Taipei

7 minuten leestijd

Het boekje is in Heidelberg geschreven, maar wat doet de Heidelberger er anno 2013 mee? En hoe vergaat het de catechismus elders ter wereld? In Indonesië, bijvoorbeeld, waar Nederlanders het christendom brachten? En onder Chinezen, waar het evangelie vandaag mensen verandert?

De Heidelbergse Catechismus begeleidt de Gereformeerde Kerk van Nederland bijna vanaf het begin. Hij gaat ook mee als de Nederlanders omstreeks 1600 uitzwermen naar andere werelddelen. Een van de gebieden waar zij zich vestigen en kerken planten, is het huidige Indonesië. In Batavia ontstaat een grote gemeente van Nederlanders en Aziaten. In oostelijk Indonesië worden de rooms-katholieke inlandse christenen die de Nederlanders daar aantreffen geprotestantiseerd. In totaal telt de Gereformeerde Kerk in Indonesië ten tijde van de VOC ongeveer 60.000 zielen – daarnaast zijn er grote gemeenten op Ceylon en in Zuid-India.

Godsdienstige vorming
De kerk maakt, samen met de overheid, werk van de godsdienstige vorming van deze christenen en hun nakroost. In elk dorp worden een school en een gemeente gesticht. In beide is Maleis voertaal. Op de school krijgt de jeugd onderricht in lezen en schrijven, maar verreweg het belangrijkste leervak is godsdienst.
Belangrijkste leerstof voor dat vak is niet de Bijbel, die pas tamelijk laat in zijn geheel wordt vertaald, maar het gereformeerde kerkboek. De kleinste leerlingen leren spellen en leerden de Tien Geboden, de Twaalf Artikelen en de gebeden (het Onze Vader en het morgen- en avondgebed enz.) uit het hoofd. De volgende groep leert de catechismus van Aldegonde (uit 1599, al in 1612 in Maleise vertaling beschikbaar), en de grootsten de Heidelbergse Catechismus, in de vertaling die in 1623 is gedrukt. Is dat bereikt, dan worden ze uit de school ‘verlost’, maar ze moeten dan met de volwassenen van het dorp elke week een of twee keer samenkomen om het geleerde te repeteren. De Nederlandse Geloofsbelijdenis speelt overigens nauwelijks een rol (gedrukte vertaling 1735); van de Dordtse Leerregels verschijnt pas in het jaar 2000 een Indonesische vertaling.

Te hoog gegrepen
Op den duur blijkt voor de meeste schoolkinderen en volwassenen de Heidelbergse Catechismus toch wel wat hoog gegrepen, te meer omdat het Maleis niet hun moedertaal is. Er komen andere teksten: het Kort Begrip uit het Nederlandse kerkboek, maar ook vertalingen van Teellinck, Borstius, d’Outrein, de Duirsma’s, en in Indië samengestelde lijstjes: veertig vragen, negentien vragen, ook bedoeld voor doopkandidaten. Ook die leert iedereen uit het hoofd. Het is daarbij de voortdurende klacht van de predikanten dat het ‘overal de gewoonte is van dese Inlandse natie sig te vernoegen in hetgeene zij woordelijk van buyten leeren, zonder de zin en mening daarvan te verstaan’ (uit een visitatierapport van 1707).

Grondslag
In de negentiende eeuw behoren de Indonesische christenen tot de Protestantse Kerk in Nederlands- Indië of tot door de zending gestichte gemeenten. In beide is nauwelijks plaats voor de Heidelberger. In de twintigste eeuw krijgen echter zowel de genoemde Protestantse Kerk als de zending meer aandacht voor de belijdenis, en daarmee voor een belijdende catechismus.
Bovendien ontstaan dan zendingsorganisaties die zich expliciet op gereformeerde grondslag stellen: de GZB natuurlijk, maar bijvoorbeeld ook de Zending van de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Christelijke Gereformeerde Kerken. Op het moment dat de Indonesische kerken zelfstandig worden, nemen de kerken die voortgekomen zijn uit de laatstgenoemde, gereformeerde, zendingen naast de oud-kerkelijke belijdenissen de Heidelbergse Catechismus op in de grondslagformule van hun kerkorden. De Toradjakerk voegt daaraan nog de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels toe. Enkele decennia later wordt de catechismus door enkele van deze kerken, waaronder de Toradjakerk, alweer uit hun grondslag geschrapt. De andere kerken van calvinistische signatuur (samen een 5 miljoen zielen tellend) beperkken zich tot de oudkerkelijke belijdenissen, soms aangevuld met ‘de beginselen van de reformatie’, zonder nadere specificatie.

Niet uitgerangeerd Vandaag is dus voor zo’n 99 procent van de Indonesische christenheid de Heidelberger geen officieel ijkpunt meer voor het eigen belijden. Toch is ze daarmee niet uitgerangeerd. De nieuwe vertaling in het Indonesisch die dr. J. Verkuyl in 1953 vervaardigt, wordt tot 1999 23 maal herdrukt. Om aan de snelle ontwikkeling van de Indonesische taal recht te doen, verschijnt in 2000 een nieuwe vertaling, waarvan inmiddels een achtste herdrukken is. Dat terwijl intussen door de kerken her en der nieuw eigen catechetisch materiaal is samengesteld.
De Heidelberger zelf wordt anno 2013 vooral gebruikt in enkele kleinere kerken die gelieerd zijn aan calvinistische kerken in Nederland. Maar ook het nieuwe materiaal is in een aantal gevallen op de oude catechismus gebaseerd.

Inspiratie en ijkpunt
Dat ook in het algemeen de gereformeerde belijdenisgeschriften in beeld blijven, blijkt ook uit de ingang die enkele verwante publicaties hebben gevonden. Van een verkorte Institutie (ca. 300 pagina’s) die in 1980 verschijnt, komt in 2011 de elfde druk uit; van dit boek zijn sinds 1980 ongeveer 15.000 exemplaren verkocht. In 2000 komt daar nog bij Zestien basisgeschriften van het calvinisme, van de Geneefse Catechismus uit 1542 tot de drie Westminsters van 1647, waarin ook de Drie Formulieren van Enigheid en de liturgische formulieren uit het Nederlandse kerkboek, alles volledig vertaald.
Van dit 500 pagina’s tellende en in kleine letter gedrukte werk – toch bepaald geen theetafellectuur – hebben intussen 6.000 exemplaren hun weg gevonden. Hoe groot zouden de oplagen van dergelijke studieboeken in Nederland zijn? Met het aanbieden van alle genoemde geschriften in een voor moderne Indonesiërs toegankelijke vertaling heb ik niet de bedoeling gehad dat zij de inhoud ervan één op één zouden kopiëren in hun eigen kerkorden, belijdenisgeschriften en liturgie. Wel dat op deze wijze de Reformatie voor hen een bron van inspiratie en zelfs een ijkpunt zou kunnen blijven of worden bij het vinden van hun weg in een van de Nederlandse in meerdere opzichten sterk verschillende situatie. Meer moeten wij naar mijn mening ook niet willen.



In Duitsland vergeten
Met haar historische binnenstad aan de oever van de Neckar en imposante slot is Heidelberg een van de mooiste steden van Duitsland. In de zestiende eeuw was ze het toneel van een hevige strijd tussen de lutheranen en calvinisten. Om de rust in het rijk te doen weerkeren, gaf regerend keurvorst Frederik III aan enkele theologen de opdracht de basis van het christelijk geloof vast te leggen in de Heidelbergse Catechismus. In de eeuwen na het verschijnen van deze catechismus vormden de aanhangers van Luther en Calvijn nog altijd twee kampen. In de negentiende eeuw werd er een gemeenschappelijke kerk gevormd, waar de Heidelbergse Catechismus en de Catechismus van Luther beide ingesteld werden als belangrijke geloofsgeschriften. In de praktijk sneeuwde de Heidelbergse Catechismus echter onder. Ook vandaag de dag speelt dit belijdenisgeschrift nauwelijks een rol in de Duitse kerken.
In het kader van het herdenkingsjaar organiseren kerken en culturele instellingen tentoonstellingen, lezingen en muzikale avonden om de Heidelbergse Catechismus opnieuw onder de aandacht te brengen. ‘Als kerk betreuren we het dat de Heidelbergse Catechismus nauwelijks leeft onder Duitse christenen,’ zegt Marlene Schwöbel van de Evangelische Kirche Heidelberg. ‘We zien het als onze taak om daar verandering in te brengen. We hebben bezoekers van de Heiliggeistkirche vijf vragen gesteld over de catechismus. Uit de antwoorden blijkt dat de vragen die de Heidelbergse Catechismus stelt nog springlevend zijn, maar de antwoorden minder hun weerklank vinden. Dit jaar bezinnen we ons als kerk op de vraag hoe we daarop in kunnen spelen.’ (Marlies Hanse)


Dr. Th. van den End uit Apeldoorn werd in 1970 als zendingspredikant uitgezonden naar Indonesië.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 17 januari 2013

De Waarheidsvriend | 24 Pagina's

Wereldwijd verspreid

Bekijk de hele uitgave van donderdag 17 januari 2013

De Waarheidsvriend | 24 Pagina's

PDF Bekijken