Oude rassen Fruithof vormen genenbank voor toekomst

Appel- en perenmuseum Fruithof in het Drentse Frederiksoord telt zo’n 800 hoogstamfruitbomen, verdeeld over 550 rassen appels, peren en pruimen. Met de modernste technieken wordt gewerkt aan het in kaart brengen van de collectie historische rassen die een belangrijke genenbank vormen voor de toekomst.

„Ongeveer de helft van onze bomen is gedetermineerd”, vertelt Marianne van Lienden, secretaris van de Noordelijke Pomologische Vereniging (NPV) en een van de beheerders van de collectie. Die is verdeeld over 25 boomgaardjes gescheiden door hagen bosvruchtdragende struiken. Van oudsher kweekten boeren fruit al voor eigen gebruik, de fruitteelt stamt uit de middeleeuwen.

Resistent

Omdat het gebruik van bestrijdingsmiddelen steeds meer aan banden wordt gelegd, zoeken veredelaars naar rassen die resistent zijn tegen ziekten en plagen. Die eigenschappen hopen ze te vinden in de oude rassen en in te brengen in de rassen die de moderne mens lekkerder vindt.

Voor fruitveredeling wordt tegenwoordig gebruik gemaakt van DNA-analyse. Aan de hand van de van de chromosomen afleesbare eigenschappen kan het veredelingsinstituut Centrum Genetische Bronnen in het Betuwse Randwijk, onderdeel van de Wageningen University & Research (WUR), stuifmeel en stamper van de meest kansrijke combinaties bijeen brengen en testen.
Er is grote behoefte aan deze kennis om verborgen eigenschappen te benutten in de strijd tegen ziekten en plagen én omdat het klimaat verandert. Fruithof ervaart zelf dat bomen die het jarenlang heel behoorlijk deden, nu lijden onder droogte of nattigheid.
Daarbij wreekt zich dat de Drentse bodem maar matig geschikt is voor fruitteelt. „Bij het aanplanten ontdekten we dat er soms niet meer dan een spade diep teelaarde ligt op geel zand”, illustreert Van Lienden.
Ook zijn er problemen met de waterhuishouding. „Ik houd bij hoe de bomen eraan toe zijn, of het blad er gezond uitziet en hoe de productie is”, vertelt Van Lienden. „Dan zie je duidelijk dat lang niet alle bomen bij dit klimaat op deze bodem floreren. Kijk, die boom hangt vol sterappels, en deze draagt geen vrucht”, wijst ze. „In de laatste vier droge hete zomers zijn bomen bezweken.”
Peren hebben anders dan appels een penwortel. Ze wortelen dieper, waardoor ze beter bestand zijn tegen droge periodes.

Efficiëntie

De basis voor Fruithof werd in 1989 gelegd toen de Noordelijke Pomologische Vereniging zich realiseerde dat veel hoogstamfruitbomen –ook in de Betuwe– dreigden te verdwijnen, en daarmee een grote verscheidenheid aan rassen en smaken. Fruittelers kregen indertijd subsidie om die te vervangen door laag blijvende rassen om efficiënter te produceren. Het doel dat de stichters zich stelden: „Het verwerven, beheren en exploiteren van een collectietuin voor oude fruitrassen (…) ten behoeve van het behoud van cultuurhistorische waarden, onderzoek, onderwijs en de openluchtrecreatie.”

Bij de daadwerkelijke aanleg van de boomgaard, die de status van Nederlands erfgoed heeft, is iets te veel geïmproviseerd. „De mensen die de bomen aanplantten, wilden lekker buiten werken”, schetst Van Lienden. „Over de registratie maakten ze zich niet zo druk.”
Voor de aanleg van de windwerende singels geldt hetzelfde: hier en daar dook zelfs een eik op.

Afstamming

Van Lienden oordeelt mild over de onvolkomenheden in deze „waardevolle Europese collectie” –een van de grootste in West-Europa– en vertrouwt erop dat die op den duur worden rechtgetrokken. Door verbeterde technieken is het zelfs mogelijk na te gaan van welke ouders een boom afstamt. Analyse van het DNA van één boom kost 25 euro; bij elkaar gaat het om een kapitaal dat Fruithof niet heeft. De opbrengst van fruit, appelsap en de verkoop van jonge boompjes is daarvoor te gering. Dat geld gaat op aan de loonwerker en aan organische mest.

Het is oogsttijd en terwijl regen en zonneschijn elkaar in hoog tempo afwisselen zijn vrijwilligers, onder wie een aantal voormalige fruittelers, overal in de boomgaard van 5,5 hectare in de weer met plastic kratten. De meeste appels zijn al geplukt en geraapt. Dat gaat in etappes, omdat de rassen niet tegelijkertijd rijp zijn. Appels zijn doorgaans eerder eetbaar dan peren.
De vrijwilligers zijn veelal gepensioneerden die op woensdag graag een vaste bezigheid te hebben. De oogst –10.000 kilo per jaar– wordt tot sap verwerkt, een klein gedeelte wordt in het zelfbedieningskraampje verkocht. Dit geldt bijvoorbeeld voor de uit Frankrijk stammende peer Souvenir du Congrès en de appels Ingrid Marie en Lange Groene Gulderling, die tot voor kort nog te boek stond als Limburgse Ossekop.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen