Bekijk het origineel

Blind voor eigen zonde

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Blind voor eigen zonde

3 minuten leestijd

Het is de laatste tijd in de rechtszaal een komen en gaan van directeuren die beschuldigd worden van fraude en corruptie. Vorige week liepen de verhoren af van de voormalige bestuurstop van Ahold vanwege de bekende boekhoudfraude.

Eind vorige week kreeg de oud-directeur van supermarktbedrijf Laurus een strafeis te horen omdat hij zich zou hebben laten omkopen. En in Amerika kwam eveneens een voorlopig einde aan de reeks zittingen waarin de ex-bestuursvoorzitter van Enron zich moest verdedigen.

Geen spijt

Wat in de meeste rechtszaken opvalt, is dat de verdachte bestuurders nauwelijks of geen spijt tonen. Ze geven aan dat ze volstrekt integer hebben gehandeld, zich netjes aan wet en regels hebben gehouden en in alles te goeder trouw zijn geweest.

Op zich is het verklaarbaar dat verdachten doen alsof ze onschuldig zijn. Schuld bekennen is immers tekenen voor het eigen vonnis. Beangstigend is echter dat verdachten vaak ook zelf denken dat ze onschuldig zijn. Allerlei wetenschappelijk onderzoek laat zien dat overtreders veelal oprecht geloven dat ze integer hebben gehandeld.

Halverwege de vorige eeuw heeft de Amerikaanse criminoloog Donald Cressey 300 mensen geïnterviewd die waren veroordeeld voor wetsovertredingen tijdens hun werk. Een van zijn bevindingen was dat veel geïnterviewden nog steeds dachten dat ze onschuldig waren, terwijl de rechter onomstotelijk hun schuld had bewezen.

Wat was er namelijk gebeurd? De overtreders hadden net zo lang op zichzelf ingepraat tot zij hun gedrag konden rijmen met hun geweten. Men wist aanvankelijk dat men fout was, maar praatte dit met allerlei drogredenen goed. Cressey noemde dit rationalisaties. Veel gehoorde rationalisaties waren "Het is maar één keer", "Iedereen doet het" en "Ik heb er recht op."

Het gevaarlijke van rationalisaties is dat het normafwijkende gedrag de nieuwe norm wordt. Mensen gaan hun overtredingen als normaal zien en krijgen eelt op het geweten.

Christenen kunnen ook worden meegezogen in eigen rationalisaties. Zwartwerken kan met een uurtje beginnen en eindigen als de belangrijkste inkomstenbron, zonder dat men zich nog realiseert dat het een wetsovertreding is. Werken op zondag kan met een uitzondering beginnen en uiteindelijk de regel worden.

Een leugentje om bestwil kan escaleren tot een web van list en bedrog. Met droge ogen en zelfs met trots kunnen ondernemers daardoor vertellen hoe zij milieuwetten handig weten te omzeilen, klanten te dure of slechte producten laten kopen en geldschieters met verkeerde informatie het bos in sturen.

Sluipenderwijs

Ook privé kunnen rationalisaties destructief zijn. Verzuim van kerkelijke activiteiten, zorg voor de naaste en gebed en meditatie kan beginnen met een smoes. "Ik heb het te druk", "Ik doe al genoeg", "Ik ben even te moe." Voordat men het weet ontstaat een hellend vlak. Geleidelijk dwaalt men af en krijgt men steeds minder aandacht voor God en de naaste.

Het gevaar van rationalisaties is dat het sluipenderwijs gaat en dat men daardoor blind wordt voor de eigen zonde. Als stem van de duivel moeten rationalisaties daarom krachtig worden bestreden. Dit vergt waakzaamheid. Want eens moet iedereen voor de rechter verschijnen: de hemelse Rechter welteverstaan.

De auteur is hoogleraar bedrijfsethiek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 19 mei 2006

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Blind voor eigen zonde

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 19 mei 2006

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken