„Mijn schilderwerk zit tussen foto en film in”

Terwijl Dakkel schuchter een brokje uit mijn hand hapt, schiet Walty plotseling uit haar slof. ,,.[k wacht al zes jaar op rijkswaterstaat, maar deze das mag blijkbaar niet in de natuur losgelaten worden!” We staan in een ruime, metalen buitenren, waar het zwart-witte dier sinds enkele maanden —noodgedwongen— bivakkeert. Zijn verzorgster dicht zo nu en dan de gaten die hij uit tijdverdrijf graaft. Op dit moment slokt de volle etensbak echter volledig zijn aandacht op. De dode witte muizen en stukjes appel gaan erin als koek. ,,Dakkel is niet te verzadigen. Een dubbele portie zou hij ook wegwerken. Gelukkig sponsort Rodi Diervoeders z'n vlees”.

Zes jaar geleden borrelde bij de kunstenares het idee op dassen in het Gooi uit te zetten. Het kan een manier zijn om de slinkende populatie op peil te houden. Hier, in de omgeving van Hollandsche Rading, bevindt zich de meest westelijk gelegen dassenpopulatie van Nederland. Dassenspecialist Hans Vink voert sinds begin jaren tachtig tellingen op hun burchten uit. Het blijkt dat de groep klein en geisoleerd is en dus heel kwetsbaar. Hoewel er bijna jaarlijks jongen worden geboren, groeit de populatie niet. Vooral het verkeer heeft dat op zijn geweten. Op de rijksweg A27 sneuvelen veel dassen. Door het aanbrengen van rasters en tunnels zou rijkswaterstaat dit probleem kunnen oplossen. Het geld is er, maar tot nu toe ontbreekt de wil om slechts 1800 meter hekwerk te plaatsen. In Overijssel is het aanbrengen van dergelijke voorzieningen de normaalste zaak van de wereld, maar in Utrecht kan dat blijkbaar niet. Op dit moment heeft het dus geen zin Dakkel en andere dassen los te laten”.

MEISJESACHTIG

Dakkel, die piepklein en ,,doodziek” ergens in Duitsland langs de weg werd gevonden, verhuist binnenkort naar Natuurpark Lelystad. Hij begint volwassen te worden en is een beetje opstandig. Samen hebben we kilometers door het bos gelopen. Nu is de tijd gekomen dat het uit is met die vrijheid. In afwachting van de beslissing van rijkswaterstaat gaat Dakkel naar het natuurpark. Daar krijet hij een vriendinnetje. Het zou mooi zijn als ze jonkies kregen”.

Anderhalve meter van onze voeten maakt de ‘asielzoeker’ onverstoorbaar een mestputje om er vervolgens een dampende krul in te deponeren. Leunend op de schop, kijkt Walty Dudok van Heel geamuseerd toe. De vergelijking gaat niet helemaal op, maar even doet ze me denken aan Dianne Fossey, die in Afrika haar leven opofferde voor het behoud van de berggorilla. Walty lijkt me net zo’n doorzetterig en vasthoudend type. Ze oogt klein, tenger, bijna meisjesachtig. Maar de verbeten trek rond haar mond verraadt dat rijkswaterstaat nog niet van deze vrouw af is.

ONAFHANKELIJK

Zelf ziet ze zich als een onafhankelijk en hardwerkend mens. ,,Een beetje hectisch, maar dat komt omdat ik zo veel om handen heb. Ik heb de neiging meer dingen naar me toe te trekken dan ik aankan. Even tussendoor een tekening voor een goed doel maken of een hondje van vrienden trainen. Dat wil ik dan ook nog perfect doen. Misschien is dat wel een vervelende karaktereigenschap”.

De sjieke achternaam —Dudok van Heel— doet vermoeden dat er blauw bloed in haar aderen stroomt. Dat heb ik mis. ,,Ik behoor niet tot de adelstand, al stamt onze familie wel uit een geslacht van patriciérs”. Walty’s wieg stond 37 jaar geleden in Hollandsche Rading. Ze woont er nog met plezier, al hebben de Schotse Hebriden inmiddels haar hart gestolen. Vooral omdat het daar zo stil is en de otters er voor je voeten lopen. Maar hier, op haar drie hectare grote landgoed midden in de bossen bij Lage Vuursche, is het ook goed toeven. ,Ik heb geen reden tot klagen. Een mens wil altijd meer. Ik probeer dat niet te willen. Ik moet tevreden zijn en blij dat ik zo mag leven. Mijn wens is gezond blijven, eten en een dak boven m’n hoofd te hebben”.

TEKENLERARES

De routebeschrijving naar het ‘dak’ waarschuwde me voor ,,op het pad spelende kleine boertjes van buiten”. Haar twee honden —Diever, de Australische herder, en Nutak, een Tsjechische wolfhond, vernoemd naar het Canadese plaatsje waar Walty voor het eerst een wolf in het wild zag— blijken er ook wat van te kunnen. Zodra je het bruine hek door bent, springen ze om je heen of plonzen ze uitgelaten in de vijver.

Achter de haag van hoge bomen ligt ”Het Jachthuis”, een tachtig jaar oude Noorse blokhut. Onder het genot van een kop thee beoordeel ik het onderkomen als zeer romantisch, de bewoonster zelf houdt het op „heel Spartaans”. „Het huis is niet geïsoleerd en ’s winters stoken we op hout”. Verderop scheren zwaluwen boven het atelier, waarin Walty vanmiddag drie West Highland White Terriërs heeft geportretteerd. Het grote aquarel hangt te drogen, de witte kefhondjes wachten tot hun baas het kunstwerk komt betalen. Dat zal hem 950 gulden gaan kosten.

Op haar zesde zette Walty al paarden en dolfijnen op papier. „Kinderlijk, maar heel herkenbaar. En de verhoudingen klopten. Mijn ouders vonden dat ik maar tekenlerares moest worden”. Tijdens de vijfjarige opleiding aan d’ Witte Leli in Amsterdam mocht Walty geen dier meer tekenen. Ze studeerde af op vliegtuigen. Zo leerde ze Frans Trompert kennen, haar echtgenoot, die meestal als Beer door het leven gaat. Lachend: „Beer is piloot en ik ben bang voor vliegen, dus dat helpt weinig”.

BUITENMENS

Na anderhalf jaar houdt ze in 1985 j het lesgeven voor gezien. „Ik ben een buitenmens. Als het sneeuwt, wil ik de natuur in om sporen te zoeken. Dat gaat niet met een vaste baan”. De directeur van Walty Wildlife Art & Design heeft nu haar „groei, toekomst én faillissement in eigen hand”. „Beer waarschuwt me wel eens als ik een vreemde hond met mijn rechterhand wil aaien. Zou het dier me bijten, dan ben ik voorlopig uitgeverfd”. De eerste opdracht kreeg ze van Grasduinen. Buitenlandse bladen als Terre Sauvage, Natur, BBC Wildlife en Airone, het grootste natuurmagazine van Italië, volgden. Sinds 1992 verzorgt Walty bovendien een column in Margriet, waarin ze laat zien wat voor leven ze met haar eigen dieren leidt.

,,Ik zou dit werk drie hoog op een flat niet kunnen doen. Hier loop je constant de natuur tegen het lijf, Dat is mijn grote inspiratiebron.

Of ik geloof in God de Schepper? Die vraag verwachtte ik van u. Ik ben niet christelijk opgevoed. Sommige dingen zijn echter te zot om toeval te zijn. Neem de dolfijn, het dier waarmee mijn liefde is begonnen en waar ik nu niet meer van af kan blijven. Het beest is gewoon mooi gemaakt. Het is haast niet te ontkennen dat er nagedacht is over de vorm en belijning. Over het hoe of wat, daar ben ik niet uit. Natuurlijk hou ik me daarmee bezig. Ik voel me verantwoordelijk voor hetgeen ik op deze wereld uitspook. Ik zou me niet happy voelen als ik iets verkeerds zou doen of mensen zou kwetsen’.

ZAKENVROUW

Tegelijkertijd én kunstenaar én zakenvrouw zijn kan eigenlijk niet, vindt Walty, die zelfs haar naam als handelsmerk registreerde. „Het ene moment verlies je je helemaal in een onderwerp, even later moet je onderhandelen over de prijs van een opdracht. Het liefst zou ik zó met de natuur leven, dat ik de hele dag kon mediteren op een rotsblok. Zo nu en dan een paar bessen eten of een wortel. Maar dat is in deze commerciële maatschappij onmogelijk”.

Ze werkt niet op de bonnefooi, maar in opdracht. „Dat kunnen bronzen beelden zijn of schilderijen van honden, paarden of andere dieren. Zo komen er zes aquarellen met Europese zeevogels in het schip van de Holland Amerika Lijn te hangen. Voor een serie mokken van Blokker heb ik dolfijnen en paarden getekend. Op dit moment maak ik een serie illustraties over aardvarkens voor BBC Wildlife.

Mijn service is snel leveren. Dat betekent dat ik alles zorgvuldig moet plannen. Mijn werkdag begint om acht uur en om vijf uur gooi ik m’n potlood over mijn schouder. Gelukkig hoefik vanwege mijn werk niet in de file te staan”.

LEVENDE MODELLEN

Walty Dudok van Heel bezit het talent om dieren juist in hun natuurlijk gedrag uit te beelden, in hun bewegingen te vangen. „Ik heb geen andere kunstenaars als voorbeeld. Wat ik produceer komt uit mezelf. Wel bewonder ik de veldschetsen van John Busby. Deze bescheiden Engelse schilder slaagt erin vliegbeelden van vogels raak neer te zetten.

Ik beheers verschillende stijlen, maar mijn specialiteit is het vastleggen van actie, dynamiek. Daarom werk ik niet aan de hand van foto’s, maar met levende modellen. Dat kom je niet vaak tegen. Daarin wil ik uniek zijn. Op die manier heb ik ook geleerd anders naar heel gewone dieren te kijken. Mijn werk zit tussen foto en film in. Het zijn snelle schetsen in potlood en aquarel, maar ook levendige schilderijen in olieverf. Het zijn impressies van bijvoorbeeld vogels die ik in de vlucht heb gezien, van silhouetten en details die me zijn bijgebleven”.

Ze spiegelt de natuur niet mooier voor dan die is.

„De natuur heeft ook heel dramatische kanten. Heb je wel eens gezien hoe een wolf een eland pakt? Hij bijt zijn prooi niet in een keer dood, maar begint aan het dier te sjorren en te trekken. Dat is geen prettig schouwspel”.

GEEN GEKNUFFEL

Van tijd tot tijd leveren mensen ook dieren bij haar af. „Een gewonde buizerd, een konijn, een eekhoorn. Ik lap ze op met maar één doel: zo snel mogelijk terug in de natuur. Niks geen warmte en geknuffel. Daar zit ik niet op te wachten, de beesten helemaal niet .

Bij Zwiertje ging dat niet op. Het zwijntje had eind mei 1993 op de Veluwe in een wijde ketel van gras, takken en bladeren geboren moeten worden. Zo kwam het beestje niet ter wereld. „Haar moeder werd verpletterd door een vrachtauto, de biggen lagen uitgeperst op straat. Toen de politie de boel wilde opscheppen, krabbelde er één overeind: Zwiertje. Ze was zo klein dat ze in een vogelkooitje kon. We gaven haar de fles en ze groeide als kool. Omdat ik wist hoe het er bij zwijnen aan toegaat, heb ik haar vanaf het begin duidelijk gemaakt dat ik niet alles van haar pikte. Ze léérde luisteren. Als ik op Pipar, mijn pony, door het bos draafde, rende ze mee. Los! Floot ik, dan gilde ze “oink oink oink” en een fractie later stond ze naast me, snuit aan de kuit”.

GEËMOTIONEERD

,,Zoals ieder varken is Zwiertje een gezelligheidsdier. Ze kon hier niet blijven. Ze woont nu in Natuurpark Lelystad, maar ze blijft van mij. Zwiertje en ik zijn familie, daar kom ik nooit meer onderuit. We hebben een band voor het leven. Als ik haar nodig heb, fluit ik en komt ze uit zeven hectare bos rennen. Dat doet me wat.

Bij Fiep, een verweesd reekalfje dat na een telefoontje van een boswachter Walty's leven binnensprong, ging dat heel anders. ,,Ik trainde haar op fluiten en daarna kwam ze 's morgens en 's avonds een bak melk leegdrinken. De rest van de dag vertoefde ze vrij in het bos, waardoor ze zich snel heeft aangesloten bij een groep reeën. Ik hoop dat ik haar nog een keer met kalveren zie.

Mede door deze ervaringen raak ik geémotioneerd als mensen verkeerde dingen met dieren doen. Misschien ben ik te gevoelig, maar daarom komt er geen vlees meer op mijn bord. Ik wil namelijk niet dat anderen voor mijn menu slecht met dieren omspringen. Ik teer op rijst, groenten en fruit en voel me fit. Ik klim zo een boom in”.

Walty merkt dat de afstand tussen de natuur en de mens steeds groter wordt. ,,Men denkt dat het met het milieu alleen maar slecht gaat, maar het wemelt_ nog van de beesten. Mensen houden echter van de natuur zolang die maar niet aan hen komt. Iedereen vindt een konijntje heel schattig, maar o wee als het diertje in onze tuin begint te graven”.

GANGENPAARD

Na het succes van ”Walty’s Vogels” —een boek vol actietekeningen over alledaagse vogels— overweegt ze een boek over de omgang met paarden uit te geven. ,,Vaak staat een paard de hele dag op stal en mag het pas een prestatie leveren als het zijn baas uitkomt. Dat houdt in dat het dier onwennig reageert op allerlei situaties. Ik kom hier in het bos soms lopende tijdbommen tegen. Je ziet ruiters ondertussen allerlei cavaleriemethoden hanteren om hun paard in bedwang te houden. Ze negeren de taal en de gevoelens van het dier volledig. Een paard is heel tolerant en accepteert dat je de teugel naar rechts trekt. Zou je hem echter als soortgenoot zien, dan volgt hij je altijd uit eigen beweging.

Ik ga met mijn IJslandse pony zonder bit op stap. Hij heeft enkel een touwtje om de neus. Ik duw hem geen sporen in de buik, maar vraag hem alles mondeling. Draf. Galop. Stap. Die mechanische inwerking heb je niet nodig om met je paard onderweg te kunnen zijn. Als je op een Spartamet met zijwieltjes kunt rijden, dan lukt het met Pipar ook. Ik noem hem dan ook ”mijn fiets” en neem hem overal mee naar toe. Zo getraind en gehoorzaam is deze langzame IJslander. Hij kent behalve de telgang ook de ”tolt”, een soort vijfde versnelling. Pipar télt altijd, wat uniek is. De Paso Peruano, een gangenpaard uit Midden-Amerika, doet dat ook van nature. Het is mijn wens nog eens zo’n natuur-tölter te mogen bezitten".

Speciaal voor lezers van het Reformatorisch Dagblad biedt Walty Dudok van Heel zeefdrukken van de brilduiker, de kneu en de lynx tegen korting aan. De prijs per stuk, exclusief lijst, is ƒ 400,00 (normaal ƒ 485,00). Afmetingen: 55 x 75 cm. De zeefdrukken verschijnen in een gelimiteerde oplage van 150 exemplaren en worden door Walty persoonlijk genummerd en gesigneerd. Informatie: 035-5771868.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen