Vestingstadje Heusden deed in Zutphen hele goede zaken

Dat ook Heusden, een zeer bezienswaardig stadje in het land van Heusden en Altena, zwaar werd geteisterd is algemeen bekend. Zo werd in de nacht van 4 op 5 november 1944 de toren van de 14e-eeuwse Grote Kerk te Heusden door oorlogshandelingen verwoest. Het monumentale Naberorgel ging hierbij verloren. Het heeft tientallen jaren geduurd voor er sprake was van vervanging door een gelijkwaardig instrument. In het kader van de thans aan de gang zijnde integrale restauratie van de vesting werd het mogelijk het 18e-eeuwse orgel van de Broederenkerk te Zutphen aan te kopen.
Het orgel werd in Zutphen in zwaar verwaarloosde staat aangetroffen, maar was toch nog als belangrijk monument herkenbaar en, ondanks in het verleden verrichte ingrepen nog verrassend fraai. Toen in 1981 het instrument de Broederenkerk moest verlaten omdat de kerk een bestemming als openbare bibliotheek zou krijgen, werd naar een passende bestemming voor het orgel gezocht. Er werd een ideale plaats gevonden: de Grote- of Catharinakerk te Heusden. Over de historie van dit instrument en de aankoop door Heusden werd reeds uitvoerig geschreven in het RD van 24 januari 1981. Zaterdag 22 september jl. werd het herboren orgel in een feestelijke dienst weer in gebruik genomen.

Restauratie
Dat het orgel, voor het in Heusden zou kunnen worden geplaatst, een grote en omvangrijke restauratie zou moeten ondergaan liet zich raden. Deze restauratie werd uitgevoerd door de Gebr. Reil te Heerde. Daarbij zijn de windladen en het mechaniek op oude wijze hersteld en is de tractuur van het pedaal weer mechanisch gemaakt. Het instrument werd ook gecompleteerd op de manier zoals bouwer Lohman, van wiens hand het orgel grotendeels is, het zich voorgesteld had. Zo werd het snijwerk, dat altijd ontbroken heeft, aangebracht en werden er vier registers bijgemaakt: twee op het pedaal (waarvoor indertijd door Lohman reeds ruimte gereserveerd was) en twee op het rugpositief (ter vervanging van wat vroeger in afwijkende stijl was aangebracht).
Ook uiterlijk heeft dit instrument een metamorfose ondergaan. Het orgel, zoals wij het in Zutphen gekend hebben, had wel iets voornaams, maar ook iets droevigs. Zoals gezegd heeft men thans het ontbrekende snijwerk aangebracht, terwijl ook weer bijpassende beelden en ornamenten geplaatst werden. Het front schittert in volle glorie, zoals orgelmaker Lohman het ongetwijfeld graag gezien zou hebben. De uitvoering van dit ambitieuze project, ontwikkeld door Rijksorgeladviseur O. Wiersma en orgeladviseur namens de kerkvoogdij, Hans van der Harst, en gesteund door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, is thans voltooid. De roemruchte vesting Heusden beschikt weer over een bijzonder fraai orgel, indrukwekkend van vormgeving en allure en een waardige vervanging van het door oorlogsgeweld verwoeste Naberorgel.
Had het orgel, toen het nog in Zutphen stond al een deftige klank, thans mag men het gerust imponerend noemen. Reil heeft wederom getoond ambachtelijk werk volledig te beheersen. Zij zijn er niet alleen in geslaagd het orgel de oorspronkelijke klank te laten behouden, doch ze hebben ook de nieuw bijgebouwde stemmen volledig in dit klankkarakter weten in te passen en het geheel nog verder weten uit te diepen. Vooral de solostemmen van dit orgel dienen met ere genoemd te worden.
Het gerestaureerde orgel van Heusden zal zonder twijfel een geweldige aanwinst betekenen voor de begeleiding van de zondagse erediensten. Dat het daarnaast in een serie orgelconcerten in dit deel van ons land de nodige aandacht zal krijgen, is zonder meer duidelijk.
Heusden heeft met de aanschaf van dit Lohmanorgel een culturele aanwinst van de bovenste plank verworven. Hiermee is tevens de op één na laatste fase van de vestingsrestauratie voltooid. De laatste fase zal zijn de herbouw van de toren van de Grote Kerk. Plannen hiervoor bestaan reeds en wachten slechts op uitvoering.

Dispositie

Hoofdwerk: Prestant 8', Bourdon 16', Gamba 8', Roerfluit 8', Octaaf 4', Gemshoorn 4', Roerquint 3', Octaaf 2', Cornet 4 sterk discant. Mixtuur 3-4 sterk. Trompet 8' geh. Vox Humana 8' geh.
Rugwerk: Prestant 4', Holpijp 8', Quintadeen 8', Prestant 8' disc. Roerfluit 4', Woudfluit 2', Flageolet 1', Sesquialter 2 sterk, Dulciaan 8' geh.
Pedaal: Prestant 16', Subbas 16', Octaaf 8', Gedekt 8', Quint 6', Octaaf 4', Bazuin 16', Trompet 8'. Voorts de gebruikelijke koppels.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen