Stemmen uit een verdeeld koninkrijk

Stellen dat het drukke dagen zijn voor Khalid Mahmood, is zwak uitgedrukt. De 35-jarige Labour-kandidaat voert klokje rond campagne, al drie weken lang. Nu zijn voorganger met pensioen gaat als lagerhuislid, is na twintig jaar partijactivisme de tijd van oogsten aangebroken. Maar dan moet Perry Barr in de Midden-Engelse stad Birmingham eerst kennismaken met de tengere, besnorde Pakistaanse Brit.

Een legertje Labour-vrijwilligers staat hem bij om het kiesdistrict te bewerken. Perry Barr is een typische immigrantenwijk die met grote sociaal-economische problemen kampt. De omgeving biedt een decor waar de rellen van Oldham goed in zouden passen. Electoraal lichtpuntje is dat de Conservatieven er dus weinig aanhang hebben. Aan de lantaarnpalen hebben de rood-gele bordjes met de naam van Khalid Mahmood geen last van concurrentie.

Dat valt te merken als Mahmood zaaltje in, zaaltje uit zijn toespraakjes afsteekt. De kiezers luisteren instemmend, kritische vragen blijven uit. "Onderwijs, onderwijs, onderwijs, dáár ligt mijn prioriteit", zegt Mahmood. Gulle gevers uit het buitenland houden er een andere zienswijze op na. Zo te zien steken zij liever geld in nieuwe moskeeën. Langs de President Saddam Hussein-moskee sjokt een asielzoeker. Hij begrijpt de Britse politiek. "Ik hoop dat Labour wint. Dan maak ik veel meer kans om hier te blijven."

Bambi look

Het kopstuk van die partij voert op dat moment campagne in Sedgefield. Balletje trappen met jeugdige Labour-supportertjes, poseren met kinderen, grapjes maken - de verguisde "bambi look" van Tony Blair komt tot volle ontplooiing. Zelfs zoon Euan van zeventien, die normaal gesproken uit de schijnwerpers wordt gehouden, mag in het kiesdistrict van pa een steentje bijdragen aan de campagne. Vrouw Cherie loopt mee, bos bloemen in de armen.

De verkiezingsthema's die de premier in het oude centrum van mijnindustrie onder de noemer "ambitie en compassie" aanroert, zijn genoegzaam bekend. "Hague heeft een allesoverheersende obsessie, de euro", houdt Blair een clubje mensen voor dat in een met ballonnen versierd zaaltje is bijeengekomen om naar hem te luisteren. "Maar ik heb óók een obsessie. Een sterke economie om te kunnen investeren in onderwijs, gezondheidszorg en openbaar vervoer."

Om kritiek van kiezers die zijn teleurgesteld in de magere prestaties van zijn regering voor te zijn, erkent Blair nederig "drommels goed" te begrijpen hoeveel er nog te doen valt. "Ik besef dat niet alles is veranderd, maar de tekenen zijn overal zichtbaar. Kijk maar eens wat wij hebben gedaan voor de gepensioneerden. Dat bereiken de Conservatieven in nog geen duizend jaar." Warm applaus.

Dan is het tijd voor de verkiezingskaravaan om verder te trekken. Even lijkt er sprake van een opstootje. Twee keer eerder tijdens de campagne stuitte Blair op een boze kiezer die hem voor het oog van de camera's de mantel uitveegde. In Sedgefield dreigt kandidaat Andrew Spence voor de uiterst anti-Europese United Kingdom Independence Party luidruchtig roet in het eten te gooien. Wijzer geworden door eerdere ervaringen, snellen de Blairs naar de gereedstaande zwarte Land Rover. In de haast weg te komen, wordt Euan bijna vergeten.

Veldheer

Hague voert intussen campagne in de kustplaatsen Blackpool en Llandudno in het noorden van Wales. Te horen aan de toespraken, snijdt de beschuldiging hout van Labour dat de Conservatieven op één enkel onderwerp hameren. Niet dat het de Tories deert, want inspelen op gevoelens van angst voor de euro is de laatste strohalm om een dreigende nederlaag te voorkomen. Een gok, meent een politiek commentator, die eraan toevoegt dat een achterstand die bij voortduur rond de 18 procent schommelt weinig keus laat.

Als strijdlust van doorslaggevend belang is, kan Hague nog een heel eind komen. Wanneer hij eindelijk in Llandudno arriveert, loopt hij kwiek en al handenschuddend door de menigte naar het podium. Met zachte drang trekt hij zijn vrouw, de mediagenieke Ffion, naast zich. Tegen de achtergrond van een grote poster waarop het teken van het pond staat -in de kleuren van de Britse vlag- en daaronder de slogan "Save the pound", volgt een harde aanval op de Europese eenheidsmunt.

Terwijl hij als een veldheer de menigte overziet, zegt Hague dreigend dat er nog een paar dagen zijn om het pond te redden. En zijn partij én zijn leiderschap, maar dat behoeft geen nadere vermelding. Een paar dagen later spreekt hij overigens van de "laatste éérlijke kans", want aan de invoering van de euro zal immers een volksraadpleging voorafgaan.

Peuterspeelzaal

Om hun welhaast enige item kracht bij te zetten, beweren de Conservatieven dat invoering van de euro het land ruim 36 miljard pond zal kosten. "Als Labour een betere schatting heeft, en dat zal toch wel, moet het die maar openbaar maken", draait schaduwminister van Buitenlandse Zaken Francis Maude de bewijslast vrolijk om, gevraagd naar een deugdelijke fundering van dit bedrag.

Tot zolang gaat Hague gemakshalve uit van de 36 miljard. Verwijzend naar het groteske drama rond de Millennium Dome: "Als wij de euro krijgen, moeten we komende drie jaar iedere maand een nieuwe Millennium Dome betalen!" Luide bijval in Llandudno, op een enkeling na die demonstratief zwaait met een rood-geel verkiezingsplakkaat van Labour (Llafur, in het Welsh).

Hague: "Het is ridicuul dat we niet het recht hebben te besluiten over onze eigen zaken." Volgt een opsomming van onderwerpen die Blair aan het spilzieke monster 'Europa' heeft verkwanseld. "Zou u het eigendomsrecht van uw huis willen delen met de buren, die wel een grote hypotheek hebben, maar geen middelen voor aflossing?" Conservatief Llandudno: "Nee!"

Bouwvakkershelm

Intussen probeerde Charles Kennedy in Carshalton het milieuvriendelijke imago van zijn Liberale Democraten onder het motto "Een echte kans voor verandering" verder uit te bouwen. Met een bouwvakkershelm op zijn ronde jongenshoofd laat hij zich fotograferen in een in een milieuvriendelijk huis in aanbouw. Waar het geld vandaan moet komen voor de ambitieuze groene voornemens - dat onderdeel van de boodschap laat Kennedy in het vage.

Gevoel voor modieuze onderwerpkeuze kan zijn partij niet worden ontzegd. Zo presenteren de Liberale Democraten een verkiezingsmanifest speciaal voor vrouwen. Belastingvoordeeltjes voor vrouwen, meer vrouwen in de politiek, dat soort dingen. Kennedy, op campagne in een peuterspeelzaal in Poole, moet sceptische vragen beantwoorden. "Waarom heeft u pas nu, tijdens deze campagne, ontdekt hoe belangrijk vrouwen zijn?"

Gelukkig zijn de kinderen minder lastig. Kennedy -"Hi, I'm Charles"- nestelt zich tussen hen en vertelt over de "big banana", de benaming voor de kanariegele bus waarmee de Liberale Democraten door het land toeren. Het volwassen publiek moet achter het hek toekijken als Kennedy met zijn toekomstige kiezertjes van gedachten wisselt.

Even later is hij weer vatbaar voor serieuze vragen. De Liberale Democraten, zo blijkt, zien voor zichzelf een aangename rol weggelegd in de volgende regeringsperiode. "Dit land heeft een sterke, stabiele oppositie nodig. Als de Tories straks na de verkiezingen maandenlang zijn uitgeschakeld, zou Tony Blair ongehinderd zijn gang kunnen gaan. Tenminste, als wij er niet zouden zijn."

Peptalk

Labour intussen probeert het onaangename duo Europa & euro te vervangen door peptalk over het bedrijfsleven. Blair hamert toespraak na toespraak op de keuze die de Britten kunnen maken tussen het "boom and bust-scenario" van de Tories, of het "gedegen, welvaart scheppende beleid" dat Labour afgelopen vier jaar heeft gevoerd. De premier noemt het "merkwaardig" dat Hague een "debat over de economie ontwijkt."

Wat Labour bijzonder ongelegen komt, is de rede begin deze week van de Franse premier Lionel Jospin over de toekomst van de Europese Unie. Hoewel deze, ontdaan van retoriek, in een groot deel van Europa is ervaren als meer op de nationale staat gericht dan de recente federalistische toespraak van de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder, zien de Conservatieven het als zoveelste bewijs dat de Europese 'superstaat' in aantocht is.

Hoewel Hague probeert de belangstelling in de Britse pers voor de visie van Jospin uit te buiten, blijkt uit de peilingen dat zijn Europa-strategie allesbehalve indruk maakt op de kiezers. Sommige Conservatieven beginnen openlijk te morren. Voor alle zekerheid benadrukt Blair voor de zoveelste keer dat het Britse volk alleen uiteindelijk zal besluiten over deelname aan de eenheidsmunt. "Wij hebben voldoende zelfvertrouwen om Europa in te gaan met onze mening, en de confrontatie aan te gaan met andere zienswijzen."

Arrogantie

Om de aandacht van Europa af te leiden, maakt Labour-woordvoerder Alastair Campbell een opiniepeiling uit eigen keuken openbaar. De uitslag is weinig verrassend, een ruime meerderheid voor Labour. De reactie uit Conservatieve hoek is er een van ontsteldheid over volgens hen de walgelijke arrogantie van Labour, waarvan Campbell overigens de belichaming vormt. "We zijn niet goed in het scoren in peilingen, maar we zijn des te beter in het winnen van verkiezingen", zegt schaduwminister van Financiën Michael Portillo vastberaden.

The Mirror meldt daarentegen dat een vooraanstaande Conservatief geld heeft ingezet op het verlies van zijn partij. En een interview met Hague in de Daily Telegraph, die pal achter de Conservatieven staat, levert voor de krant als belangrijkste nieuws de vrees op voor verlies. De nachtmerrie van Labour is dat de kiezers uit gemakzucht verstek zullen laten gaan, overtuigd als ze zijn van een klinkende overwinning voor hun partij. De sociaal-democraten hameren erop dat iedere stem hard nodig is.

Dat doen de Conservatieven ook, die kiezers lokken met de belofte van een grote belastingverlaging van 8 miljard pond, à la hun grote voorbeeld George W. Bush. "Sinds 1997 heeft Labour 45 keer een sluipende belastingverhoging doorgevoerd. Dat moet afgelopen zijn. Wíj begrijpen dat er niet zoiets bestaat als overheidsgeld. Het geld is van het volk", zegt Portillo bij de presentatie. Hij geeft enkele rekenvoorbeelden van de enorme stijging in inkomens die gezinnen kunnen verwachten.

Venijniger

Gaandeweg krijgt de campagne venijniger trekjes. Zo houdt oud-premier John Major in Brighton een vlammende toespraak met als hoofdmoot de "adembenemende hypocrisie" van Labour. "Hague heeft een moedige campagne gevochten. Maar hij heeft één zwak punt. Hij kan niet uit beide ooghoeken tranen laten druppelen voor de camera's." Major waarschuwt het Britse volk, dat in zijn ogen "al slaapwandelend op weg naar de catastrofe" gaat.

Een andere oud-premier die van stal is gehaald in een ultieme poging het negatieve tij te keren, is het niet zo geheime wapen van de Conservatieven, Margaret Thatcher. De campagnebijdrage van de oude dame is een chaotisch verlopen wandeling over een markt in Northampton. "Waarom bent u bang voor de euro?" weet een plaatselijke verslaggever zich boven de omringende menigte verstaanbaar te maken. "Het pond is beter!" blaft de barones. "Dat zou u moeten weten." De dag daarop onthult Labour een loeier van een poster, waarop het hoofd van Hague getooid gaat met het kapsel van Thatcher. Begeleidende tekst: "Ga stemmen. Anders komen zij erin."

Om dat te voorkomen, moeten de Labour-kiezers worden gemobiliseerd. De moeite die dat kost, is niet aan iedereen besteed. Neem lagerhuislid Richard Burden. De politicus in kiesdistrict Birmingham Northfield schat de kans op herverkiezing waarschijnlijk zonnig in, want zijn 'campagne' beperkt zich tot het bijwonen van een enkele bijeenkomst. Wat folders en bordjes aan de lantaarnpalen moeten de rest doen. Waar Burden op zijn lauweren rust, ruiken de Conservatieven hun kans.

Swingdistrict

"Dit is een echt swingdistrict", zegt hun voorman, Nils Purser. "Het was altijd stevig in Conservatieve handen, maar in 1997 halveerde het aantal op ons uitgebrachte stemmen. Na achttien jaar waren de kiezers ons gewoon beu." Door deur aan deur aan te bellen, hoopt de zakenman -een vijftiger die voor het eerst kandidaat staat- bekendheid te krijgen en kiezers te noteren. Zijn vrouw, de partijveteranen Neil (85) en Sidney Scullin (80) en een welzijnswerker met het postuur van een bootsman helpen hem met het zogeheten canvassen.

"Wide Acres", heet de armoedige buurt waar het team van Purser op een winderige dag aan de slag trekt. Een bordje bij de ingang waarschuwt bezoekers dat dit een doodlopende weg betreft. Purser en zijn ploeg laten zich hierdoor niet afschrikken, en gaan gezwind aan de slag. Met een poster in hun hand bellen ze bij iedere voordeur aan. Per adres worden de reacties -Conservatief, niet thuis, twijfelt, of: andere partij- zorgvuldi g genoteerd. Afhankelijk van de reactie krijgen mensen een nieuw bezoek of een nieuwe folder.

Ringring. Een groezelige man doet open. "Goedemorgen, ik ben Nils Purser, de Conservatieve kandidaat voor uw district. Vorige keer heeft u Labour gestemd? En u weet nog niet wat u nu gaat stemmen? Wat is uw belangrijkste zorg? Aha, gezondheid. Dat treft. Wij Conservatieven willen een einde maken aan de grote bureaucratie, zodat de medische sector weer gezond wordt. Labour heeft veel beloftes gebroken, daar tegenover gaan wij daden stellen." Purser reikt de man een verkiezingskrantje aan. "Alstublieft, dan heeft u wat om te overdenken."

Jehovah's getuigen

En zo gaat het door. Gaandeweg komt de stemming er goed in. Wide Acres is een traditioneel bolwerkje van Labour. De reacties zijn hier overwegend zo positief, dat het optimisme van Purser groeit. Bejaarden die zelf niet naar de stembus kunnen gaan, krijgen een ritje aangeboden. Behalve de oude man die mummelt dat "Laibor" zijn stem krijgt. "Die mag van mij rustig thuisblijven", zegt de kandidaat beslist. "Common Sense" (gezond verstand), luidt de Conservatieve verkiezingsleus.

In een zaaltje van een bejaardenhuis legt Purser een paar krantjes op tafel. "In veel overheidsinstellingen heeft Labour een soort natuurlijk alleenrecht. Dat kan en moet anders." Even later raakt hij op straat in gesprek met twee Jehovah's getuigen. "We kunnen wel samen optrekken", grapt Purser. "Krijgen de mensen die u bij u heeft een vergoeding?" informeert een van hen. "Nee, we doen dit uit liefde voor ons land", antwoordt Purser gevat. De andere getuige: "Wíj doen dit uit liefde voor God en de mensen die hier wonen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen