De kerk is te laks

Prof. Van der Meiden, oud-hoogleraar communicatiewetenschappen, vindt de houding van paars ten opzichte van de kerk "indroevig". Hij herkent zich in de opmerkingen van oud-premier De Jong, die de uitnodiging van premier Kok aan Simonis om een kopje koffie te komen drinken "uitermate vernederend" vindt. "Marcel van Dam heeft tenminste openlijk gezegd dat we niets met de kerken te maken hebben." Simonis kritiseerde de paarse regering vorige week omdat zij kerk en godsdienst stelselmatig zou negeren.

Veel kerkgangers

Van der Meiden wijst erop dat er nog steeds miljoenen Nederlanders lid van de kerk zijn. "Elke zondag gaan zo'n 1,7 miljoen mensen naar de kerk. Dus, alleen al in termen van kwantitatieve participatie moet je zeggen dat een groot deel van het volk binding heeft met de kerk. Als je als overheid verstandig bent, luister je ook naar die groep. De kerken mogen rustig zeggen dat zij een groot deel van het publiek vertegenwoordigen. Ik dacht dat er regelmatig overleg was tussen de kerken en de overheid, maar dat blijkt helemaal niet het geval te zijn. In de tijd dat het CDA aan de macht was, was dat gewoon. Toen waren zulke kanalen vanzelfsprekend."

De kerken zijn te laks richting overheid, vindt Van der Meiden. "Ze presenteren zich te weinig duidelijk. Ze laten zich te snel verleiden tot het geven van commentaar op incidenten, zoals de affaire over de vader van Maxima. Dat zijn niet de wezenlijke dingen waar het in de politiek om moet gaan. Het gaat om de sociale gerechtigheid, een van de grootste items van het Evangelie. Dat duidelijke geluid naar de politiek dienen ook de rechts-reformatorische kerken te geven. De kerk moet zich niet beperken tot het protest, maar moet zich bezighouden met het beïnvloeden van stuurmechanismen en van beleidsmatige overlegsituaties."

Van der Meiden stelt vast dat de kerk volkomen genegeerd wordt. "Dat zie je ook in de media, in kwaliteitsbladen als NRC Handelsblad. Als het gaat over godsdienst, dan betreft het altijd incidenten en accidenten, kwesties. Dat is dramatisch voor de kerk."

Stilte

Het verbaast L. C. van Dijke, voorzitter van de Tweede-Kamerfractie van de ChristenUnie, niet dat de kerken weinig gehoord worden. Hij heeft zelf jaren achtereen kerken en predikanten opgeroepen om mee te denken over wat de Heilige Schrift aanreikt ten aanzien van maatschappelijke onderwerpen. "Maar het is stil gebleven. Mijn klacht is altijd geweest dat predikanten, of ze nu van reformatorischen of van evangelischen huize zijn, wel veel aandacht besteden aan gemeenteopbouw en het persoonlijk heil, en dat is wel belangrijk en goed, maar het is niet het enige. Gelukkig komt hierin de laatste tijd enige verandering."

Van Dijke merkt op dat, waar kerken zich bundelen en zich presenteren naar de overheid, zoals in het Interkerkelijk Contact Overheidszaken CIO, er niet een gelijkluidend antwoord klinkt vanwege de innerlijke verdeeldheid. "Vandaar dat de politiek terecht stelt: De kerken zéggen dit of dat wel, maar welke kerken zeggen dit eigenlijk?"

Er is in de maatschappij al geruime tijd een trend waar te nemen waarbij het geloof tot een privé-zaak gemaakt wordt, zonder enige maatschappelijke relevantie, aldus Van Dijke. "De kerken zijn zo verinnerlijkt dat ze de maatschappelijke relevantie van het geloof zelf ook niet zien zitten. Als de kerken al spreken, doen ze dat helaas als belangengroepering. Het is goed om als deputaten vanuit de kerken zich tot de politiek te richten, maar beperk dat niet tot ethische kwesties. Ik was erg ingenomen met de houding van de kerken ten aanzien van de 24-uurseconomie, maar nu hoor ik niets meer."

Voorbeeld

Andere instanties buiten de reformatorische kerken geven, zegt Van Dijke, soms het goede voorbeeld. "De Wereldraad van Kerken heeft zich beziggehouden met de schepping, maar ik heb er weinig van gehoord binnen de reformatorische kerken. Dan komt het dicht bij ons. Hoe gaan wij om met automobiliteit en met vakanties? Durven we daarover het gesprek wel aan? Laten we paars niet te gemakkelijk zien dat het geloof iets is voor hemelburgers en niet voor bewoners van deze aarde?"

Netwerken aanboren, zoals Van der Meiden suggereert, ziet Van Dijke helemaal niet zitten. "Daar zou ik juist terughoudend in zijn. Laten we niet een ons-kent-onsmentaliteit nastreven, maar frank en vrij en publiekelijk een helder getuigenis geven naar de overheid toe. Maar dan niet alleen over het homohuwelijk, ook over hoe onze economische orde eruit moet zien."

Star

Dr. R. Seldenrijk, directeur van de Nederlandse Patiënten Vereniging (NPV), vindt dat de kerkelijke deputaatschappen ten behoeve van de relatie met de overheid eigenlijk te star zijn voor deze tijd. "De kerken zijn te veel naar binnen gericht en hebben nauwelijks een woord voor deze wereld. Door al die naar binnen gerichtheid is er een vals isolement ontstaan. Er is eigenlijk een cultuuromslag nodig, opdat de kerken weer wervend in de samenleving staan, opdat hun spreken ook gehoord zal worden. Maar dat moet dan wel in de taal van de samenleving, zonder dat er direct een woordenboek aan te pas moet komen."

Vanuit de NPV zijn de fracties in de Tweede Kamer en de vaste kamercommissies voor Justitie en VWS aangeschreven in verband met de problematiek van de euthanasie. Maar er kwam nauwelijks antwoord. Het aanschrijven van de Eerste Kamer leverde in ieder geval een uitnodiging voor een gesprek op. Maar het is nog onvoorspelbaar wat het resultaat daarvan zal zijn.

Seldenrijk: "Simonis heeft precies de ziel van Kok geraakt. Zo moeten de kerken vaker reageren. Je moet er als kerk gewoon zijn, actueel, begrijpelijk. Niet klagend, maar wervend. Als het goed is, zijn we een zoutend zout in de wereld, niet een zoutvaatje voor de eigen kring."

Meer energie

Klaas van de Kamp, hoofd communicatie van de Samen-op-Wegkerken, vindt dat de kerken zich wel terdege tot de overheid wenden. Een recent voorbeeld is de overhandiging van de petities over de euthanasiewet aan de regering, die eerder deze week plaatsvond. "Dat was opmerkelijk omdat die actie breed gedragen werd, niet alleen door christenen, maar ook door Joden en moslims."

De SoW-kerken proberen de bestaande netwerken bij de overheid uit te bouwen. Daarvoor is er eind april een "bestuurscafé", waar oud-kamerlid G. J. Schutte en GroenLinks-kamerlid A. Harrewijn zullen spreken. "Hiermee willen we aangeven dat de spirituele inslag van het geloof ook een maatschappelijke component heeft. Verschillende persberichten van de SoW-kerken hebben voor een deel te maken met politieke zaken. Daarbij schromen we niet om de politiek te adresseren, zoals gebeurd is op het punt van kerktelefonie en ecotaks."

Ook over de armoedeproblematiek zijn er gesprekken met de politiek gevoerd. Wat de problematiek van de asielzoekers betreft, hebben de SoW-kerken een traject uitgezet voor Prinsjesdag. Van de Kamp is wel van mening dat het steeds moeilijker communiceren is met een overheid die de kerk niet van binnen ziet. "Spreek je met mensen die kerkelijk meelevend zijn, dan heb je maar een half woord nodig. Nu dat niet het geval is, heb je meer woorden nodig en moet je veel meer energie steken in het gesprek."

Predikantenconferenties

Ir. B. J. van der Vlies, voorzitter van de Tweede-Kamerfractie van de SGP, heeft in het verleden de kerken opgeroepen om zich duidelijker naar de overheid te wenden en ook bijvoorbeeld raadsvergaderingen bij te wonen. Van der Vlies vindt dat er goede kanalen zijn waardoor de kerk zich in verbinding kan stellen met de overheid. Hij wijst op het bestaan van de diverse deputaatschappen die brieven doen uitgaan naar de regering en waar gelukkig ook sprake is van onderlinge samenwerking als het gaat om fundamentele kwesties. Het CIO laat volgens Van der Vlies een zwakker geluid horen, "omdat het niet in staat is over alle punten een helder en eensluidend geluid te laten horen."

De SGP heeft de laatste twee jaar gestimuleerd om de kerken meer bij de politiek te betrekken. De predikantenconferenties in Den Haag hebben inmiddels honderden deelnemers getrokken en zullen ook in de toekomst voortgezet worden. Ook het meeleven van kerken met plaatselijke thema's, zoals het bordeelverbod, was in sommige plaatsen groot.

"De kerken zijn in het algemeen misschien te laks, maar ik ken gelukkig ook verschillende andere voorbeelden", zegt Van der Vlies. "Kerken laten hun stem op het plaatselijke vlak wel terdege horen, maar het is niet verkeerd wanneer vanuit kerkenraden brieven naar B en W gestuurd worden om bepaalde zaken door te spreken. Kerken moeten er dan wel rekening mee houden dat gemeentebesturen de kerken ook breed uitnodigen en dat ook andere levensbeschouwelijke groepen aanwezig zijn."

Getuigenis

Van der Vlies weet uit eigen ervaring dat er in het verleden wel eens een serieus debat over inhoudelijke onderwerpen in de Tweede Kamer is geweest, maar dat uiteindelijk aan de stem van de kerken toch geen gehoor is gegeven. "Uiteindelijk wordt het christelijk getuigenis wel gerespecteerd, maar teruggedrongen tot het privé-domein. Ons grootste bezwaar is dat de beleving van godsdienst niet geldt in het publieke leven."

Van der Vlies vindt het niet terecht om als kerken de klaagzang aan te heffen, "al leven we in een bange tijd. Maar laten de kerken ook nagaan waarin zij tekort zijn geschoten. "Degenen die verantwoordelijkheid hebben in de kerk hebben die misschien te veel gedelegeerd aan de politici, terwijl deze juist de steun van kerken en kerkenraden zouden moeten krijgen."

Maar, Van der Vlies kent mooie voorbeelden van structureel overleg tussen kerk en plaatselijke overheid, zoals in Urk en Katwijk, waar het jeugdbeleid gezamenlijk werd doorgesproken. "Dat zijn voorbeelden die werkelijkheid zijn. Het kan natuurlijk beter en intensiever. Daarom is het goed dat de kerken de spiegel voorgehouden krijgen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen