Stille dageraad in Noord-Engeland

(vervolg van pag. 9)

Vooral de cottages, bed&breakfasts en hotels in de streken waar wandelen en mountainbiken vrijwel de enige attractie zijn, hebben zwaar te lijden. Zo moest de Wasdale Head Inn in het afgelegen Wastwater dertien van de vijftien personeelsleden op non-actief stellen.

Behalve de buitenlandse bezoekers laten ook de Britten zelf het afweten. De leus "Britain is open for business" betekent in de praktijk eerder dat het land op het punt staat leeg te lopen. Een recordaantal van 1,75 miljoen mensen brengt de paasdagen in het buitenland door. Onder hen bevinden zich bewindslieden, die met ingehouden woede reageerden op een oproep van staatssecretaris voor Toerisme, Janet Anderson, de vakantie toch vooral in eigen land door te brengen.

Zo veel is zeker, op de markt van Hexham, in de schaduw van de indrukwekkende abdijkerk, is het rustiger dan gewoonlijk. De helft van de kraampjes ontbreekt. Bij een ervan rangschikt een koopman een bak met kaarten. Een moeder met een kinderwagen aan de ene hand grasduint met haar vrije hand in een andere bak. "De toerismesector probeert optimisme uit te stralen, natuurlijk", gromt de koopman. "Maar óf wij een klap krijgen van mkz. De bedrijvigheid van deze streek is voor een goed deel van de landbouw afhankelijk. Wie komt hier nu geld uitgeven?"

Niet de boeren. Bij de oprit van sommige boerderijen staat een bordje dat aangeeft wat voor soort vee de bezoeker kan aantreffen. Neem de Newlands Farm, waar de Watsons "Holstein Frisians" en "Ayrshires" houden - of hielden. Om verdere besmetting te voorkomen, liggen op een aantal wegen stukken landbouwzeil gespannen met daarop geïmpregneerd stro.

Ook op de A6071 tussen Brampton en Longtown ligt zo'n barrière. Rood-witte kegels manen automobilisten tot voorzichtigheid. Op de doorgaande wegen in Cumbria liggen in totaal 140 soortgelijke virusdrempels. Of de maatregel veel zal helpen, valt te betwijfelen. Het gebied rond Longtown, in het westen tegen de Schotse grens, is inmiddels in een spooklandschap veranderd. Grote delen van het gebied zijn geruimd. "Cull MAFF", protesteert een eenzaam bordje in het dorp, tot voor kort een knooppunt in de schapenhandel. Niet het ministerie, maar de schapen zijn begraven.

Of verbrand, en dat is in de hele omgeving te merken. "Tegen de avond sluiten wij alle ramen. Op de gevels komt gewoon een vettige aanslag van het branden", vertelt Elaine Webster van The Angus Hotel in Carlisle. "Ik vertrouw er maar op dat de deskundigen met verbranden voor de juiste methode hebben gekozen, dan weten we in ieder geval dat deze ellende niet voor niets is." In het Leeuwarden van Engeland heeft de horeca weinig last van de crisis. Waar anders toeristen verblijven, hebben nu vertegenwoordigers van het leger, het ministerie van Landbouw, milieuorganisaties en andere betrokkenen intrek genomen.

Huisdieren

"Zo hoor je nog eens wat. Er doen de wildste geruchten de ronde", vertelt Geoff Webster, die er 's avonds -als het even kan- eens goed voor gaat zitten. Een theorie waaraan hij zelf grote waarde hecht, is dat de regering vier weken voordat de eerste uitbraak officieel bekend raakte, al op de hoogte was van het naderend onheil. Samenzweerderig: "Twee weken voor het mkz-geval in Heddon-on-the-Wall werd er in opdracht van de regering in de bossen al naar geschikte houtvoorraden gezocht voor de brandstapels."

"Massale inzet van het leger had erger kunnen voorkomen. Maar de lessen van '67 (de vorige mkz-epidemie van nationale omvang, SdJ) zijn niet geleerd. Premier Blair had direct de noodtoestand moeten uitroepen, zodat hij het leger kon mobiliseren. Waarom hij dat niet heeft gedaan? Hij wilde per se op 3 mei verkiezingen houden. Nu heeft hij ze toch moeten uitstellen, en probeert zijn regering zich uit een situatie te redden die zo erg niet had hoeven zijn."

Ongetwijfeld zal de politiek zich de komende tijd gaan buigen over de vraag of de juiste aanpak is gevolgd. Er is geen parlementaire commissie voor nodig om vast te stellen dat voor veel bedrijven de wagen domweg stilstaat. Dat gedeelte kan worden overgeslagen. De plaatselijke middensta nd hield deze week een wanhopige demonstratieve optocht om de wereld te laten zien: Cumbria is open. Hoe dichter bij de boer, hoe groter de schade. Triest voorbeeld van de malaise die er heerst is Jobsons Farm Health - agricultural & veterinary chemists.

De onderneming met benodigdheden voor het boerenbedrijf staat op een industrieterrein dat rond de veemarkt is gegroepeerd. Jobson parkeert zijn Isuzu-terreinwagen voor de deur, springt eruit, plonst zijn laarzen vluchtig in de bak met ontsmettingsvloeistof en loopt zijn zaak binnen. Voor de klanten hoeft hij zich niet te haasten, want het is leeg in zijn zaak. Een verkoopster drentelt wat verloren langs de schappen en zet de voorraden nog eens netjes op een rij.

Jobson wijst op een stapel zakken met "Fresh start premium", melkpoeder voor lammeren. "In deze tijd van het jaar verkoop ik vier tot vijf pallets per maand, nu raak ik alleen een paar zakken kwijt. Ontwormingsmiddelen - nog zoiets. Die vliegen de deur uit, ik raak er nu niets van kwijt. Ja, dat is waar ook. Voer voor huisdieren zoals honden en katten, dat blijft gewoon doorgaan. Maar daar moeten wij het niet van hebben."

Onbestaanbaar

Producten die lopen als een trein, zijn ontsmettingsmiddelen en reinigingsmiddelen. "Ik verkoop ze tegen de normale prijs. Pas kwam hier een boer die zei dat hij net bij een zaak was geweest waar het spul vier keer duurder was. Dat kan. Een hoop bedrijven ziet zijn kansen schoon. Ze zetten bij de deur een voorraadje neer, en de kassa rinkelt. Dat wil ik niet. Wij zijn er voor de boeren. Straks, als de crisis over is, willen wij met hen verder."

"Al blijven de boeren weg, ik heb des te meer contact met ze. Er zijn nachten bij dat ik 20 tot 25 telefoontjes krijg. Ik hoef niet zo veel aan het woord te komen. De meesten willen alleen maar praten. Ze zijn hun vee kwijt, ze verkeren in onzekerheid, ze weten niet wat ze moeten doen. Jongens, kom maar. Ik ben er voor jullie, juist nu." Zijn ogen worden vochtig: "Zelf was ik oké, totdat ze mijn kleine lammetjes oppakten en in de trailer lieten vallen. Mijn zoontje was al eerder naarbinnen gegaan. Toen was ik kapot, toen kon ik niet meer."

Bij de kassa prijst een groot plakkaat een inentingsmiddel aan: "Ik dacht dat ik het dit jaar zonder Heptavac-P kon stellen." De boer die dat meende, tilt op de foto dode lammeren in een bakje achter zijn tractor. "Vaccineer schapen nú, of verlies lammeren láter", waarschuwt de begeleidende tekst. Dat momenteel duizenden lammeren doodgaan komt echter niet door gebrekkige voorzorgsmaatregelen, maar doordat ze buiten, op het open veld ter wereld komen en daar moeten blijven.

Voldoende reden voor sommige boeren, alle vervoersverboden ten spijt, hun schapen toch naar de stal te halen. Een boer in Middleton-in-Teesdale, in het Noord-Engelse Durham, heeft zichzelf en zijn gezin al elders in veiligheid moeten brengen. Hij besmette de omgeving door deze handelwijze met mkz. Voorman David Hill van de Nationale Boerenbond NFU verdedigde zij n achterban voor de camera. "Het is onbestaanbaar dat een boer helpt bij het lammeren in de wetenschap dat het beest binnen een uur dood zal zijn, terwijl dat niet hoeft. Ik krijg het niet over mijn hart een boer die om deze reden zijn schapen over de weg naar huis brengt, te veroordelen."

Zwart gat

Tot woede van het ministerie van Landbouw (MAFF) en het leger, die de grootst mogelijke moeite hebben de ontwikkelingen bij te benen. In een restaurant naast de veemarkt waar anders boeren bijeenkomen, benadrukt MAFF-woordvoerder Andrew Hayward nog eens het belang van maatregelen om verspreiding te voorkomen. Majoor Lucy Giles vertelt aansluitend dat het leger "wanhopig" op zoek is naar plekken voor brandstapels. Ze beklemtoont dat "alle mogelijke voorzorgsmaatregelen" worden genomen om verspreiding van mkz én bse te voorkomen.

"De andere optie is de dieren te laten liggen rotten bij de boerderijen." En dat zijn er nogal wat. Werktuiglijk somt ze onwezenlijke getallen op. Inmiddels zijn 530.000 karkassen voorgoed uit het zicht. Nog 29.000 geruimde schapen, 5500 runderen en 1300 varkens moeten liefst worden begraven of anders verbrand.

Niel Cummberlidge van de NFU verwerpt furieus haar suggestie dat er boeren zouden zijn die opzettelijk hun vee besmetten. "Geen enkele boer heeft baat bij daggeld voor zijn vee. Een vergoeding kan zijn bedrijfsverlies nooit dekken. Wij zouden wel eens hard bewijs willen zien. De regering moet zijn werk goed doen. In plaats van ongefundeerde beschuldigingen aan te horen, willen boeren antwoord op hun vele, vele vragen. Zij hebben de gedachte dat er ergens in Londen een groot, zwart gat is waar alle vragen in verdwijnen, en geen antwoorden uit komen."

Wie ook wel eens antwoord willen hebben op een aantal dringende vragen, zijn de bewoners van Great Orton. Het dorpje ten zuidwesten van Carlisle heeft de twijfelachtige eer een massagraf binnen de gemeentegrenzen te hebben waarin ruimte is voor een half miljoen kadavers (voor 90 procent schapen). Snowie, Whitkirk, Lawson's, Williamson's - onafgebroken voeren zware vrachtwagens karkassen aan op de voormalige luchtmachtbasis. Ook levend vee wordt aangevoerd. De dieren worden op de stortplaats in een grote, witte tent gedreven, afgemaakt, en gedumpt. Voordat ze het graf in gaan, worden ze met ontsmettingsvloeistof besprenkeld.

Raadpleging

In de plaatselijke school is een voorlichtingsbijeenkomst voor de dorpsbewoners belegd. Oorspronkelijk zou die plaatshebben in het gemeentehuis, maar een drietal plaatselijke boeren maakte bezwaar. Te midden van een gebied waar mkz vrijwel overal heeft toegeslagen, is Great Orton een angstig, maar tot nog toe veilig eiland. En dat willen ze zo houden. Geen bijeenkomst dus waar allerlei slag volk overal vandaan op af komt in een locatie die veel te dicht op hun boerderijen zit.

Langzamerhand stroomt de school aan de rand van het dorp vol. De bewoners stellen zich onwennig achter in een klaslokaal op. Dan nemen er een paar plaats op de stoeltjes. Uit de grapjes blijkt dat jeugdherinneringen bovenkomen. Maar de zwaarmoedige stemming overheerst. Als na een onderling voorstelrondje eindelijk een batterij officials voorin heeft plaatsgenomen, kan de ontmoeting van start.

Initiatiefnemer is Eric Matlen, parlementslid voor het district waarin Great Orton ligt. De Labour-man moet een door de wol geverfde politicus zijn, want het eerste wat hij de bewoners voorstelt, is de media de deur te wijzen. Aarzelend kijken de mensen elkaar aan. "Maakt het soms wat uit voor de antwoorden die jullie van plan zijn te geven?" roept een man. Gegrinnik alom. Matlen bindt in. De pers mag blijven.

Met belangstelling luistert de opeengepakte menigte toe hoe vertegenwoordigers van MAFF, het Milieu Agentschap, het leger hun verhaal doen. De teneur is duidelijk. Great Orton is vooral een geschikte locatie vanwege de bodemgesteldheid. Die maakt kans op besmetting van de waterwegen minimaal. Dat de raadpleging van het dorp te wensen overliet, wordt volmondig erkend. In feite was er van raadpleging helemaal geen sprake, want van de ene op de andere dag zagen de bewoners vrachtwagens door het dorp denderen, of moesten ze rechtsomkeert maken bij toegangswegen die plotseling waren afgesloten.

De schroom valt weg, de ene vraag na de andere barst los. Een boer, pet diep over het hoofd getrokken, opgestoken kraag: "Ik ben me bewust dat ik namens een minderheid spreek. Maar ik ben het er helemaal mee eens dat Great Orton is aangewezen als massagraf. We moeten mkz de baas zien te worden, en daarvoor zijn harde maatregelen nodig. De regering had al veel eerder en veel harder moeten ingrijpen."

Astma

Tumult dreigt echter los te breken als blijkt dat Great Orton óók nog eens als verbrandingsplek gaat fungeren. Matlen grijpt in, en vraagt een ambtenaar van MAFF of hij rechttoe, rechtaan wil beloven dat dát niet zal gebeuren. De arme man, een heer die zo te zien voor het eerst van zijn leven op het platteland is, draait en draait om de hete brij heen. Matlen wendt zich tot een milieuman: "Als jullie een advies geven, is jullie inschatting dat Great Orton geschikt is?" "In technisch opzicht wel", beaamt hij. "Begrijp ik het goed dat dit dorp niet nóg een extra burning site naast de deur wil?" vraagt Matlen retorisch. "Yes!" roept de menigte in koor.

Zo kabbelt de bijeenkomst nog een poosje door. Verschillende mensen houden het voor gezien. Zij missen de volgende explosie, als het rijgedrag van de chauffeurs ter sprake komt. Als het onbeschoft harde rijden, bellen met mobiele telefoons, weigeren voorrang te geven, dumpen van afval en andere wandaden de revue zijn gepasseerd, probeert Matlen politie, leger, en een woordvoerder van transportbedrijf Snowie op één lijn te krijgen. Vrrrroemmm, dendert buiten alweer een truck voorbij. De grond trilt. Dissidente vrouw: "De dorpsbewoners scheuren net zo hard."

Als na verloop van tijd een herhaling van zetten de overhand krijgt, vat Matlen de pijnpunten samen. "Níét branden, níét scheuren, voortdurende milieurapportages, meer inspraak en informatie, is dat wat wij hier met z'n allen willen?" De instemmende stilte wordt doorbroken door een man die brult dat hij minder belasting wil betalen. "Ik zal het meenemen", belooft Matlen, en hij beëindigt de bijeenkomst.

Een voor een vertrekken de auto's van de parkeerplaats die vlak bij de school ligt - een parkeerplaats die hoort bij The Wellington Inn. De eigenares van het roodbakstenen, met leien gedekte gebouw, Sarah Currie, kijkt spijtig toe. "Allemaal mijn parkeerplaats gebruiken, maar even binnenkomen, ho maar. Het zijn slechte tijden. Door ons dorp loopt een belangrijke fietsroute, waarvan nu natuurlijk niemand gebruikmaakt." Ze gaat naar binnen en stookt het haardvuur hoog op.

"Ik ben blij dat ze de route van de vrachtwagens hebben veranderd. Nu zijn ze leeg als ze door het dorp komen. Eerst reden ze hier met volle wagens doorheen. De stank was niet te harden", vertelt ze. "Een dochter van mijn vriendin is astmapatiënte. Al een paar jaar heeft ze er geen last van gehad. Sinds de branden is het weer helemaal terug. Wat ik het allerergste vind, is de absurde stilte. Vaak werd ik 's ochtends wakker van de vogels die elkaar om het hardst zaten te overschreeuwen. Dan dacht ik: houden jullie je snavel toch eens eindelijk stil. Nu zwijgen ze. Als de nacht voorbij is, breekt de nieuwe dag geluidloos aan."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen