Voor coalities is het nog veel te vroeg

Slechts twee politieke leiders waren aan de vooravond van het voorzittersreisje bereid iets te zeggen over hun politieke aspiraties. ChristenUnie-fractievoorzitter Van Dijke onthulde in deze krant dat hij met De Hoop Scheffer van het CDA en Melkert van de PvdA wilde gaan praten over de mogelijkheid tot het vormen van een progressieve coalitie. De Hoop Scheffer gaf een interview aan de Volkskrant en zei dat hij in ieder geval met Rosenmöller van GroenLinks zou gaan joggen. En hij voegde eraan toe dat de PvdA "voor ons interessanter is dan de VVD."

Dat joggen is inmiddels op foto's vastgelegd en Van Dijke heeft zijn gesprekken gevoerd. Grote winst voor hem was dat niet alleen de vice-fractievoorzitter van de PvdA, Duivesteijn, maar ook Melkert zelf de mogelijkheid openhoudt om een linkse coalitie te vormen inclusief de ChristenUnie.

Onzekerheden

Meer politiek nieuws viel er vanaf de Antillen eigenlijk niet te melden. En dat is begrijpelijk. Politici plegen het nog wel eens over het hoofd te zien, maar voordat zij aan het formeren kunnen slaan, mogen eerst de kiezers hun stem uitbrengen. En de uitslag van de verkiezingen van volgend jaar mei is nog met allerlei onzekerheden omgeven. Met zo veel onzekerheden zelfs dat noch de PvdA, noch het CDA, noch de VVD kleur wil bekennen.

De belangrijkste onzekerheid is wat premier Kok gaat doen. Gaat hij nog een volgende periode door of zet hij een punt achter zijn carrière in de Nederlandse politiek? Als hij doorgaat, incasseert de PvdA de premierbonus en zal de partij zonder twijfel de grootste blijven. Maar als Kok vertrekt en Melkert als zijn opvolger aantreedt, komt dat de PvdA zeker op een verlies van vijf à zes zetels te staan. Daarover is iedereen het in Den Haag wel eens.

In dat geval is de kans zelfs groot dat de VVD de grootste partij wordt. Dit scenario is eigenlijk het interessantst. De PvdA zal waarschijnlijk niet een leidende rol van de VVD in een volgend kabinet kunnen velen. Dan moet de VVD dus naar andere partners omzien. Maar samen met het CDA moet de VVD negen zetels winnen ten opzichte van de huidige verhoudingen om een centrumrechtse coalitie te vormen. De ChristenUnie als aanvulling is in liberale kringen ondenkbaar, getuige bijvoorbeeld de recente uitspraken van Dijkstal over de "intolerantie" van christelijke politici.

Riante positie

Als de PvdA ondanks het vertrek van Kok de grootste blijft, heeft Melkert alle sleutels van de macht in handen. Hij kan dan kiezen voor voortzetting van paars, inclusief D66. Melkert is niet pessimistisch over de mogelijkheid om met de VVD belangrijke politieke knopen door te hakken. En D66 -al wordt die club gehalveerd- wil hij er alleen al bij hebben om de komende twee jaar een meerderheid in de Eerste Kamer voor een volgend paar s kabinet te garanderen.

Als het met de VVD niet lukt, kan Melkert overstappen op een progressieve combinatie: met het CDA, en GroenLinks en/of de ChristenUnie. Alleen Melkert verkeert in die riante positie. Hij kan op dit moment zelfs niet alleen de grote partijen, VVD en CDA, tegen elkaar uitspelen, maar ook de kleine. Zou het niet zo kunnen zijn dat de avances in de richting van de ChristenUnie (ook) een poging zijn om GroenLinks aan te sporen zich nog wat gouvernementeler op te stellen, omdat die partij anders gevaar loopt de boot te missen?

Ook De Hoop Scheffer wacht af. Hij weet dat hij pas aan de beurt komt als een coalitie tussen PvdA en VVD mislukt. Dan zijn beide partijen op hem aangewezen om een meerderheid in de Kamer te halen. Persoonlijk zou De Hoop Scheffer het liefst met de VVD in zee gaan. Maar dan is een derde coalitiepartner nodig en die is niet aan te wijzen. Ook bij een combinatie met de PvdA blijft een derde partij nodig. GroenLinks en het CDA samen in een kabinet is op grond van fundamentele inhoudelijke tegenstellingen moeilijk voorstelbaar. Dan komt de ChristenUnie in beeld, maar daarover wil De Hoop Scheffer zich om concurrentieoverwegingen niet of nauwelijks uitlaten.

Profiel

Gezien de uitlatingen die fractievoorzitter Van Dijke de afgelopen weken heeft gedaan, kiest de ChristenUnie voor een profiel als potentiële regeringspartij. Een andere keuze had kunnen zijn voor de traditie van een GPV-politicus als Schutte. Dan kies je voor de rol van het geweten van de Tweede Kamer, of meer in het algemeen voor de rol van de luis in de pels van de politiek.

Iedere partij is vrij in de keuze van haar profiel. De vraag is echter niet alleen hoe wenselijk dat profiel is, maar ook hoe realistisch de aspiraties zijn die bij dat profiel horen. Van Dijke is daar optimistischer over dan zijn collega-fractievoorzitters, waarvan de meesten het erop houden dat de ChristenUnie vooralsnog alleen heeft bereikt dat het met de unie van RPF en GPV het niveau van de SGP is ontstegen.

Over de nabije politieke toekomst zijn alleen speculaties mogelijk. En al die speculaties zijn evenveel waard. Is in het licht van het voorgaande de kans niet het grootst dat het tot een grote coalitie van PvdA, VVD en CDA komt?

Zie ook pag. 29: "Kuifje op de Antillen".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen